hósdagur 16. desember 1999síða 19

H 4 á Nr. 240 - 16. desember 1999 tíðindablaðið Fyrstu fólkavognsbobluna, sum varð seld í Fóroym, keypti Hjalmar Jacobsen, el-verk- stjóri norðuri á Strond í Klaksvík, Fø 315. Hetta var 17. juli í 1953. Á myndini, sum er tikin í 1954, síggjast dótrar hansara, Ingun Joensen og Elin Súsanna Jacobsen Myndaeigari: Randi Jacobsen una um hendur. Fyrsti Fólkavognurin varð seldur til Kollafjarðar Fyrsti VW-bilurin varð seld- ur til Carl August Jensen, keypmann í Kollafirði, tann 27. august í 1952. Tað var ein bussur, ið tók 8 ferða- fólk, sum hann koyrdi rutu við millum Kollafjørð og Vestmanna. Tá var eingin Oyggjarvegur komin, men mjólkabátarnir høvdu fasta sigling millum Havnina og Kollafjørð. VW-bussarnir og vørubilarnir, vanliga nevndir >rugbreyð<, vórðu nógv seldir sum rutubilar og vørubilar hjá handlum og fyritøkum. Fyrsti VW-persónbilur, >Bobla<, varð seldur til Hjalmar Jacobsen, el-verk- stjóra, norðuri á Strond í Klaksvík. Hesin bilurin varð skrásettur 17. julí 1953 og nummarið varð Fg 315. Hjalmar Jacobsen hevði hendan bilin í I 1 ár, til hann í 1964 keypti ein nýggjan av sama slag. Nýggjan virkisbygning í 1954 Í 1954 fluttu Farodane í egnan virkisbygning við Tinghúsvegin í Havn. Har kom skrivstovuútgerð, sum fyritøkan selur burturav í dag, inn í myndina. Í byrj- anini vóru bert skrivimask- inur og roknimaskinur at fáa, men sum fráleið komu eisini onnur amboð og inn- búgv til skrivstovur. Felagið í Keypmanna- — 19 Fyrsti Fólkavognur í Fóroyum varð seldur 27. august 1952. Bussurin hjá Carl Aug. Jensen keypmanni í Kollafirði, Fo 135. Hann koyrdi rutu millum Kollafjørð og Vest manna, bussurin tók 8 ferðafólk og vidførid, sum ikki passaði inn í bussin, varð lagt uppá takið havn helt fram til 1965, tá Poul Als Jensen gavst vegna sjúku. Carl Herup yvirtók allan partapeningin i 1976. Sidan hava Anna og Carl Herup saman við elsta son- inum Olavi Herup Olsen staðið fyri felagnum. Olav- ur Herup Olsen gjørdist stjóri í Farodane í 1983. Heilsóluvirksemið = varð støðugt vaksandi, og i 1980 varð nýtt hús bygt uppi í Hoyvík, Brekkutún 3, har felagið nú húsast. Fyrst í sjeytiárunum góv- ust Farodane og Hans Jo- sum hannes Clementsen VW umboð. Eftir tað seldi Føroya Motor Co. í Horna- bø VW bilarnar, til Audi og VW bilverksmiðjurnar vóru lagdar saman, og frá 1975 at rokna skuldu seljast av sama umboði. Tá fekk Bil- asølan Norrøna v/Beinar Vestergaard umboð fyri bæði bilmerkini. Fyritøkan hevði tá selt m. a. Audi bil- arnar í fleiri ár. Eftir at Hans Johannes var givin við at hava bilverk- Mynd Berge Jensen stað, fekk hann í 1977 arbeiði hjá Beinar Vester- gaard sum serkønur í Fólk- avognum. Hans Johannes Clementsen andaðist 2. juni í 1995 77 ára gamal. Keldur Carl Herup Olsen Beinar Vestergaard Olavur Herup Olsen Mogens H. Damkier Sosialurin 02.09.95 Hans Chr.Clementsen Børge Jensen VW Boblan sló heimsmetið hjá Ford T Tað er vanligt at hoyra, at týski einaræðisharrin, Adolf Hitler átti hugskotið til bobluna. Hetta er ikki veruligi sannleikin, sum annars byrjar í 1920 MAGNUS GUNNARSSON Tað hevur av og á verið frammi at, tað vóru nazist- arnir í Tysklandi, sum komu við hugskotinum um Fólkavognin. — Tyskarar skuldu hava eitt ålitandi og bíligt flutningstól, og Ferd- inand Porsche varð settur at standa fyri konstruktión- ini av Fólkavogninum, sum síðan varð framleiddur við vælsignilsi frá nazistunum. Bilurin, ið gjørdist ein "heimssucces". Hetta er partvís vís rætt, men søgan um Ferdinand Porsche og hugskotið um Fólkavognin er ein longri søga, sum byrjar í 1920. Hugskotið til Fólkavognin Ferdinand Porsche má met- ast sum eitt av teimum stóru nøvnunum í heims- bilasøguni, men hann var eisini ein rættuliga ser- merktur persónur. Hann var føddur i 1875 og fór í læru å einari elektromekaniskari fyritøku i Wien í1893. Í 1906 varð hann settur sum yvirkonstruktørur, og í 1917 sum aðalstjóri á fyri- tøkuni Austro-Daimler. Sambært Ferdinand Por- sche sjålvum kom hugskot- ið um ein Folkavogn fyrstu ferð fram, tá ein greivi, A- lexander Kolowrat, undir einum morgunmati í 1920 legði uppskotið fram fyri Fredinand Porsche. »Ein bilur til leikmannin, sum ikki hevði so nógvar peng- ar um hendi«. Í 1923 fór hann at ar- beiða hjá Daimler Motoren AG í Stuttgart, har hann millum annað arbeiddi við teimum stóru Mercedes sportbilunum. Eftir tað var hann stjóri Steyr fyritókuni í Eysturríki. Í 1931 kom Porsche við eini ætlan, ið nevndist »projekt 12< sum má met- ast sum tann fyrsta ætlanin, ið skuldi føra til VW Type 1. Figgjarorkan í bilídnað- inum var so vánalig, at ongin hevði orku til at menna eitt nýtt bilmodell og at framleiða tey neyð- ugu verksmiðjutólini. Tó varð samstarv gjørt við stórsta motorsúkklufram- leiðaran í Týsklandi, Zún- dapp. og í hesum samar- beiðinum kom navnið Volkswagen fyrstu ferð fram. Eisini arbeiddi Por- sche saman við NSU, sum tá var ein motorsúkkluverk- smiðja. Hetta samstarv helt uppat, eftir at Hitler í 1933 bleiv ríkiskanslari, og ongin visti, hvussu fram- tíðin for at verða. Motorvegir og egnan bil til týskarar Á bilframsýningini í Berlin var vanligt, at ríkisovastin helt rødu. Fyrsta almenna rødan hjá Hitler sum ríkis- kanslari var við hesa bil- framsýning í 1933, har hann lovaði, at motorveg- irnir skuldu gera eitt net um alt Tyskland, og hvor tysk familja skuldi hava råd til egnan bil, og at Tyskland skuldi vera best innan mot- orítróttin fyri at visa teirra høga tekniska stødi. Porsche sendi eina frå- greiding um Fólkavogns- ætlanina til Hitler, og seinni møttust teir í Berlin. Tað bleiv ikki Porsche, ið legði ætlanina fram fyri Hitler. men øvugt, at Hitler legði ætlanina fram fyri Porsche. Sum vanligt legði Hitler alt fram, sum um tað var hans- ara hugskot. Porsche hevði roknað út, at bilurin kom at kosta 1.550 Markar, men Hitler svaraði, at alt undir 1.000 Markar var í ordan. Í bilidnadinum vistu tey ikki rættuliga, hvat kundi gerast fyri at fáa kostnaðin so langt niður. Tann 8 mars 1934 helt Hitler aftur rødu, tå bil- framsyningin læt upp. Hes- aferð var hann ikki i klædn- ingi, men í hernaðarbúna. Hann segði, at um bilídn- aðurin ikki megnaði at gera ein Fólkavogn til rætta prís- in, so skuldi staturin nokk klára uppgávuna. Hetta førdi til, at Ferdinand Porsche, saman við øðrum, mátti arbeiða í døgndrift fyri at náa málinum,. Eisini varð Porsche sendur eina námsferð til U.S.A. Heim- afturkomin var hann sann- førdur um, at Fólkavogn- urin kundi framleiðast til tann ásetta kostnaðin, um hann fekk somu framleiðsl- utólini, sum amerikanarnir høvdu. VW klåradi heims- metid hjå Ford T Grundarsteinurin til Fólk- avognsverksmiðjuna varð lagdur tann 26. maí í 1938 við gamla Wolfsburg slott- ið nærhendis lítla býnum Fallersleben. Tá seinni verðaldarbardagin brast á, var verksmiðjan ikki liðug. Tá so framleiðslan kom í gongd, var tað hernaðarbil- arnir, VW Kúbelwagen, sum vórðu framleiddir. Tá kríggið var av, vóru 60% av verksmiðjuni í sori eftir øll loftålopini, restin bleiv brúkt til bilverkstað hjá bretum og ameriku- monnum. Endurreisingin var sera stríggin, men teir komu so líðandi í gongd aftur. VW motorurin var luftkøldur og roknaður sum sera slitsterkur. Verksmiðj- an gav eitt armbandsur til teir eigarar, sum kláraðu at koyra 100.000 km við sama motori. VW í Wolfsburg var eina tíð stórsti leveran- dørur av urum í Týsklandi. I 1945 vórðu framleiddir 1785 bilar, í 1948 høvdu teir framleitt 19244 bilar, og tíggju ár seinni, í 1958, vórðu framleiddir yvir hálv millión av teimum væl um- tóktu VW Type 1 (Bobl- uni). Ferdinand Porsche hevði helst ikki roknað vid, at Fólkavognurin fór at sláa framleiðslumetið hjá Ford T, men tað gjørdi hann so dyggiliga. Tann 17 februar í 1972 vóru framleiddar 15.007.034 VW-Boblur, ikki nakað runt tal, men hetta var tað gamla heims- metið, sum Ford T náddi í 1927. Nú eru framleiddar langt yvir 20 milliónir Boblur, og bilarnir verða enn framleiddir í Mexico og Brasilia. Ferdinand Porsche and- aðist i 1951, men navnið livir vidari i Porsche bilu- num sum hann var við til at leggja lunnar undir.