leygardagur 29. januar 2005síða 22

22 Nr. 20 - 29. januar 2005 UTTAN ÚR HEIMI Gadafi vorðin friðarmaður Libyski forsetin, Muammar al-Gadafi, sigur nú, at hann hevur biðið leiðararnar í Norðurkorea sleppa øllum ætlanum um at fáa sær kjarnorkuvápn. Í vikuni hitti Gadafi suðurkoreanska uttanríkisráð- harran, Ban Ki Moon, og har greiddi hann frá, at hann hevur havt samband við norðurkoreonsku stjórnina og biðið hana slaka fyri altjóða trýstinum. Gadafi gjørdi tó greitt, at eftir hansara tykki eigur altjóða samfelagið at hjálpa Norðurkorea, so landið verður ført fyri at nýta sína kjarnorkutøkni til friðarlig endamál. USA hevur illgruna um, at Norðurkorea hevur gjørt minst tvær kjarnorkuløðingar, og at landið hevur fingið hjálp og útgerð úr Iran. Libya játtaði fyri einum ári síð- ani at sleppa sínum kjarnorkuætlanum aftur fyri at fáa altjóða viðurkenning. Tað hevur millum annað havt við sær, at øll tiltøk ímóti Libya eru sett úr gildi, og Gadafi hevur eisini tikið lut í fleiri altjóða tiltøkum síðani. Lova stuðul til Afrika Á heimsráðstevnuni um politikk og búskap í sveisiska býnum Davos hava viðurskiftini í Afrika verið eitt av høvuðsevnunum. Fleiri hava víst á, at malaria og aðrar sjúkur hava ongantíð kravt so mong manalív í Afrika sum nú, og fyrradagin lovaðu fleiri at játta meiri pengar til bardagan ímóti sjúkunum. Teirra millum, sum tóku orðið í tí sambandi, vóru fyrrverandi amerikanski for- setin Bill Clinton, bretski forsætisráðharrin, Tony Bla- ir, suðurafrikanski forsetin, Thabo Mbeki, Microsoft- stovnarin Bill Gates og írska rockstjørnan Bono. Í sínari røðu segði Tony Blair, at bretska stjórnin hev- ur játtað 600 milliónir krónur eyka til bardagan ímóti malaria í Afrika. Hann heitti á altjóða samfelagið um at gera tað sama og vísti á, at á hvørjum ári doyggja ein millión afrikanarar av malaria, tey flestu børn. Bill gates hevur fyrr boðað frá, at hansara grunnur fer at játta einar fýra milliardir krónur til bardagan ímóti ymsum sjúkum. Størri samstarv í oljuvinnuni Týskland vil fegið hava tættari samstarv við Noreg á oljuøkinum, og londini eru vorðin samd um at seta eina felags nevnd at leggja samstarvið til rættis. 34 prosent av oljuni og gassinum, sum týskarar inn- flyta, kemur av teimum norsku oljuleiðunum, men á ein- um fundi í Bremen í vikuni kom fram, at týskarar vilja fegnir keypa uppaftur meiri olju og gass úr Noregi. Men týskarar hava eisini áhuga fyri samstarvi í sjálvari oljuvinnuni. Týskland og Russland hava longu skrivað undir ein sáttmála um samstarv í tí russiska partinum av Barentshavinum, og ein slíkan vilja týskarar fegnir hava við Noreg. Norski vinnumálaráð- harrin, Børge Brende, sigur við Aftenposten, at nú skulu serfrøðingar kanna, hvussu samstarvið ímillum norskar og týskar fyritøkur í oljuvinnuni kann økjast. Gongur væl hjá Nokia Finska stórfyritøkan Nokia boðaði í gjár frá, at hon hevði næstan tvær milliardir kónur minnui í avlopi í oktober ársfjórðingi í fjør enn í 2003, men kortini var hetta betri, enn serfrøðingar høvdu roknað við. Tað gjørdi eisini, at virðið á partabrøvunum í fyritøkunu hækkaði alt fyri eitt. Sambært tíðindastovuni SME hevði Nokia góðar 10 milliardir krónur í avlopi í seinasta ársfjórðingi, og tað var umleið 15 prosent meiri, enn serfrøðingarnir høvdu væntað. At úrslitið var heldur lakari enn í sama árs- fjórðingi í 2003 komst sambært stjóranum, Jorma Ollila, av, at fartelefonsølan minkaði, og at prísirnir komu í eina meiri fasta legu. – 32 prosent av øllum fartelefonum, sum vórðu seldar í fjør, vóru av slagnum Nokia, skrivar SME. Í morgin er tjóðar- tingsval í Irak, men nógvir veljarar tora ikki á val, og teir vita heldur ikki, hvørji valevnini eru IRAK Árni Joensen fartekst@mail.dk – Eg tori ikki á val, men eg eri noyddur at fara, tí vit hava fingið at vita, at fara vit ikki á val, fáa vit ikki meiri at eta, sigur tann 52 ára gamli vaktarmaðurin Amin Hajar við tíðinda- stovuna IPS. Hann er vaktarmaður utt- an fyri ein skúla í Bag-dad, tí skúlin skal nýtast sum valhøli í morgin. Men hetta er ikki ein vanligur skúli ella eitt vanligt valstað, tí kring skúlan eru byrgingar við sandsekkjum og píka- tráði. Myndugleikarnir hava roynt at dylja, hvar valstøðini eru, men sand- sekkirnir og píkatráðurin vísa, hvørji støð myndug- leikarnir hava valt. Tað hava uppreistrar- menninir eisini sæð, og teir seinastu dagarnar hava teir sprongt fleiri skúlar í luft- ina. Sambært AFP kostaðu slík álop 30 irakum og tveimum amrikanarum lív- ið hósdagin. Ringast stendur til í tí sokallaða sunni-trýhyrn- inginum norðan fyri bag- dad, men í høvuðsstaðnum kunnu veljararnir heldur ikki kenna seg trygg. Ein tíðindamaður hjá New York Times, sum hevur verið í Bagdad teir seinastu dagar- nar, sigur, at hvørki amerik- anararnir ella iraksku myndugleikarnir kunnu veita fólki vissu fyri, at einki fer at henda teimum, tá og um tey fara á val. Bara í síðstu viku brustu 37 bumbur og 52 rakettir í býnum. Amerikanska herleiðslan hevur sagt, at sambært ein- ari kanning fara 80 prosent av fólkinum í Bagdad á val, men tá tíðindamaðurin hjá New York Times spurdi 20 fólk í býnum, um tey ætl- aðu sær á val, var tað bara ein, sum játtaði. al-Zarqawi Tí eingin veit, hvat kann henda í morgin. Uppreistr- arleiðarin al-Zarqawi hevur kunngjørt, at tey, sum fara á val, eru svíkjarar og hava ikki uppiborið annað enn deyðan. Tað er eingin ivi um, at al-Zarqawi er ein týðandi maður í Irak í hesum døg- um. Hann hevur lovað at oyðileggja valið í morgin, og nógv bendir eisini á, hann er førur fyri tí. – Vit hava sent demokrat- inum og tess óndu hug- sjónum krígsavbjóðing, og hon er eisini galdandi fyri tey, sum fylgja hesum hug- sjónum, segði hann í einari kunngerð fyri nøkrum døgum síðani. al-Zarqawi hevur stórt vald, tí tað er sjálvur Osama bin Laden, sum hevur valt hann at standa fyri ágang- inum í Irak. Bæði amerik- anarar og irakska stjórnar- ráðið hava boðið sær til at rinda 25 milliónir dollarar í finningarløn, vil onkur av- dúka, hvar hann fjalir seg, men enn hevur eingin svik- ið hann. Hvørki amerikan- arar ella irakiska leiðslan vita, hvar hann er, men teir halda, at hann er onkun- staðni í Irak. Hansara uppfatan er, at demokrati stríðir ímóti teirri islamsku læruni, og tað ætlar hann sær at prógva - ikki við einum at- kvøðuseðli, men við brýnd- um knívi, skrivar New York Times. Tað eru ikki bara teir ir- aksku veljararnir, sum taka hann í álvara. 7.800 fólk eru uppstillað til valið í morgin, men 7.000 teirra hava valt at dylja, at tey stilla upp. Eitt eiti av einum vali Uppreistrarleiðarin al- Zarqawi og hansara menn hava rætt nógvar irakar frá at fara á val í morgin. Uppreistrarmenn hava oyðilagt fleiri av valstøðunum. Soleiðis sá hetta valstaðið í býnum Samarra út í gjár