leygardagur 5. februar 2005síða 11

Helena Dam á Neystabø Javnaðarflokkurin Ríkisfelagsskapurin er stundum ein ríkur felags- skapur - eingin ivi um tað. Men hesin sami felags- skapur er eisini stundum ein leivd, sum læsir part- arnar fastar í eina avoldaða fatan av, hvussu tjóðir eiga at kunna samstarva. Vit hava upplivað, at stirvnar løgfrøðiligar tulkingar av bæði Heimastýrislóg og Grundlóg hava forðað fyri, at Føroyar fáa heimild til at samstarva á jøvnum føti við onnur lond. Tí er ríkisfelagsskapurin ikki bara romantikkur, hann er eisini ein spurningur um vald og um valdsbýti og um politiskt hegni. Trumfurin hjá okkum føroyingum er, at Føroyar altíð hava haft eina serstøðu tjóðskaparliga og mentunarliga í ríkinum og í Evropa. Fókatingsumboðið skal menna og varðveita hesa serstøðu í neyvum samstarvi við Føroyar, Danmark og okkara nærm- astu grannar. Vit skulu ikki blanda onkran yvirgangs- felagsskap í Baskaralandi uppí ella onkra fjarskotna Kyrrahavnsoygg, tá ið Før- oyar samráðast um meiri sjálvstýri og um fleiri heimildir, tað kann bara spilla spælið. Og tað hevur spilt spælið. Fólkatingslimurin skal støðugt arbeiða við at gera tær røttu alliansurnar, sum menna okkum sum tjóð, og sum tryggja okkum rættin til at virka á jøvnum føti við aðrar tjóðir. Gera vit ikki tað vera vit afturúr- sigld, og enda í besta føri sum eitt stuðulsfíggjað frí- tíðarøki. Fólkatingslimurin og heimssamfelagið Heimurin er í dag so samansjóðaður - so globali- seraður - at bara tann sum syrgir fyri ikki at liggja sjóvarfallið av sær, og bara tann sum loftar teimum møguleikum, sum vísa seg, klárar seg í kappingini. Tað er ein stór uppgáva, at røkja okkara sambond út í heim, sambandið við Dan- mark og samskiftið við hini Norðurlondini og við okk- ara nærmastu grannar. T.d. Stóra Bretland. Føroyar eru tað land, sum hevur longsta felags mark við Stóra Bret- land. Tí hava vit sjálvsagt nógv felags áhugamál, tað eru ótaldir samstarvsmøgu- leikar, vinnumøguleikar, f iskivinnumøguleikar, handilsmøguleikar, gransk- ingar- og útbúgvingar- møguleikar at røkja, bara her. Taka vit so Danmark, Norðurlond og partar av Evropu afturat, so er tað beinan vegin greitt, at vit tosa um eina ógvuliga stóra uppgávu. Fólkatingslimurin skal, sum eitt slag av uttan- landsumboði fyri Føroyar, eisini arbeiða við hesum málum, umframt at hann ella hon skal hava sína dag- liga gongd á Christians- borg. Haðani vit eisini skulu virka fyri sjálvstøð- ugum limaskapi í Norður- landaráðnum, og at tær avgerðir, ið Føroya Løgting tekur, verða framdar í Fólkatinginum — tá ið tað krevst. Føroyar ES og Fólka- tingssessurin Skjótt skulu øll limalondini í ES taka støðu til ta nýggju ES-grundlógini. Tá ið Dan- mark hevur sagt ja til hesa grundlóg merkir tað sam- stundis, at danskur sjálvs- avgerðarrættur verður flutt- ur úr Danmark og til ES. Uppi í hesum danska sjálvsavgerðarrætti hongur sjálvandi eisini føroyskur sjálvsavgerðarrættur, tí ríkismálini verja, ríkisborg- araskapur, gjaldoyra, rætt- armál og onnur mál verða flutt til ES, tá ið tann nýggja grundlógin kemur í gildi um nøkur fá ár. Í løtuni hava okkara fólkatingsumboð beinleiðis ávirkan á ta viðgerð sum fer fram í Fólkatinginum nú bæði ES-grundlóg og føroysk ríkismál og uttan- ríkismál koma til viðgerðar har. Ongantíð áður hevur ta tí verið meiri neyðugt, at føroysku fólkatingsumboð- ini eru á varðhaldi, og at tey brúka sín møguleika at ávirka og samstarva um, at málini og heimildirnar, so hvørt sum Danmark letur tey til ES, Føroya vegna verða tikin heim til Før-oy- ar. Hendir tað ikki - verður tað størsta afturstig í Før- oya Søgu. Sjálvstýrismálið á føroyskar hendur Samgongan, við Javnaðar- flokkinum á odda, hevur sett sær fyri at fáa sjálv- stýrismálið á føroyskar hendur. Leisturin, sum Javnaðarflokkurin og sam- gongan hevur valt, er settur saman av trimum týðandi tættum: 1. Yvirtøkulóggávu, sum er ein nútímansgerð av heimastýrisskipanini 2. Lóggávu um størri utt- anríkispolitiskar heim- ildir og 3. Nýggjari stjórnarlóg um rættindi og skyldur føroyinga og um mannagongdir í sam- bandi við sjálvstýristil- gongdina. Á henda hátt ætlar Javn- aðarflokkurin at slóða fyri einari hóvligari tjóðskapar- ligari semju í sjálvstýris- málinum, og hetta er ein góð ætlan. Men mangir eru leikir í longum talvi, og tað tykist sum møtir landsstýrið mót- burði í teimum donsku politisku og løgfrøðiligu korridorunum á Christ- iansborg. Langar løgfrøði- ligar tulkingar koma aftur og aftur í vegin, og grund- lógin, sum skuldi vera frælsisskjal dana, vísir seg nú at forða fyri bæði hesum og hasum, tá ið talan er um, at føroyingar ætla at taka ábyrgd av egnum viður- skiftum. Tað liggur væl fyri at tamba grundlógina, tá ið danski ES-limaskapurin skal fáast at passa inn í grundlógina, men tað gongur striltið, tá ið vit tosa um Føroyar. Tað eru politiskir flokkar í Føroyum sum vilja alt ella einki. Teir fáa einki úrslit. So eru tað politiskir flokkar í Føroyum, sum einki vilja, og sum tí heldur eingi úrslit fáa. Triði møguleikin er at berjast fyri tí framburði, sum ber til, og at fáa góð úrslit. Eg eri sanførd um, at Javnaðarflokkinum er tann triði møguleikin. Í Fólkatingssessurin er eitt fulltíðarstarv Tá ið tú til fólkatingsvalið tann 8. februar fert at velja tína rødd út í heim, so hevur tað týdning, at tú hugsar um, hvørt røddin yvirhøvur verður at hoyra í Fólkatinginum, og um títt fólkatingsumboð fer at arbeiða fyri Føroyar út í heimi. Allir teir føroysku fólka- tingslimirnir hava í nógv ár eisini verið fulltíðarpolitik- arar í Føroyum. Tí hava Føroyar fingið ov lítið burturúr hesari uttanlands- sumboðan. Fólkatingið og Løgtingið arbeiða sum kunnugt samstundis. Eingin kann røkja tveir tingmannasessir í senn í hvør sínum landi til lítar. Bæði sambandskvinnan og tjóðveldismaðurin á Fólka- tingi hava hesi seinastu fýra árini verið bæði løgtings- menn og fólkatingsmenn. Tað er løgið, at nakar forsvarar hesa støðu, tí tá ið løgtingsmannalønirnar skuldi hækkast fyri nøkrum árum síðani, var ein av grundgevingunum, at tað kravdi eitt fólk í fulla tíð, at røkja ein løgtingssess. Tað bar illa til at hava annað lønt arbeiði eisini. Men, tá ið tað snýr seg um at røkja tveir tingmannasessir - ein í Føroyum og ein í Danmark, tá fær pípan eitt annað ljóð. Tann føroyski fólkatings- limurin fær góða løn og góðar umstøður - tað for- pliktar! Hvat høvdu føroy- ingar sagt, um vit rindaðu fulla løn og eftirløn til tveir danir í Løgtinginum, og at teir ongantíð vóru at hitta. Tí hevur tað týdning, at tú velur ein flokk, sum vil taka fólkatingsarbeiðið í álvara, og at tú velur eitt fólk, ið vil arbeiða í Fóka- tinginum burturav, og sum dagliga og áhaldandi vil arbeiða fyri at styrkja støðu Føroya á altjóða leikpall- inum. Vegna Javnaðarflokkin bjóði eg meg fram til at taka hesa uppgávu uppá meg - At røkja fólkatings- sessin sum eitt fulltíðar- starv. Nr. 25 - 5. februar 2005 11 tórbjørn jacobsen Hjá flokki, ið hevur sum evsta mál, at tjóðin skipar seg sum sjálvstøðugan stat, eru afturvendandi valini til nationalt parla- ment í fremmandum landi, tað mest paradok- sala, sum kann upplivast. Hetta er ringasta høpis- loysi. Vanvirðiligt. Ein eyðmýkjandi staðfesting um vantandi dirvi og mátt. Leiðin til mansins hjarta gongur ígjøgnum búkin. Bjølgurin í donsku fóðurpatrónini virkar soleingi vit gapa. Og nú standa einar 6-7 hundrað milliónir ímill- um danskt heimastýrið og føroyskt fullveldið. Onki annað. Hjá Tjóðveldisflokkin- um, ið skipar republikk- ina í dag, heldur enn í morgin, er støðan serliga ambivalent. Leingi hevði flokkurin ta moyggjar- ligu støðu, at rættast var ikki at stilla upp til hetta danska valið. Síðani kom metamorfosan í 73. Er- lendur varð valdur. Í tveimum skiftum. Seinri var Finnbogi einsamallur í framsókn, kjálkaði at gáttini á Sláturhólman- um, og málið varð rokk- ið, hevði Lasse Klein fingið takholt á Hilmari Kass, ið ikki var hugaður fyri at gera listasam- gongu ímillum flokk- arnar báðar. Farið varð bara eftir røðarapallinum á Fólka- tingi. Har skuldi hin før- oyska røddin útbasunera veruligu føroysku áhuga- málini. Moyggjardæmið helt sær fram til fólka- tingsvalið í 98, táið Ísakson kúvendi, og mælti til, at tjóðveldis- umboðið skuldi halda seg framat fatinum, brúka øll síni parlamentarisku rættindi, um flokkurin rakk einum sessi. Vit vóru mong sum ivaðust í hesum brotinum við knæsetta siðvenju. Á heysti 2001 fingu vit umboðan aftur. Vóru líka frelstir, jomfrúnalskir ella piparsligir sum í 73, men eftir at hava sitið á tingi í eitt ár, tók eg av- gerðina um, at royna eftir so nógvum nevndarsess- um sum møguligt, eftir øllum sum vit kundu seta klórnar í. At kalla, eru tað bara symptomir frá nevndararbeiði og av- gerðum í teimum ymisku tingbólkunum, ið ljóða frá tingsins røðarapalli. Politiska arbeiðið gongur fyri seg í korridorum, á nevndarfundum, í snapsatinginum, á café- um og aðrastaðir. Eftir hetta umskiftið, skrivaði Finnbogi Ísak- son eina grein í Fregnum, um nýggju støðutakanina hjá tjóðveldismanninum á danatingi. Púra beint. Ljóðaði yvirskriftin. Og royndirnar hava víst, at soleingi tjóðveldisumboð hevur sætið á tingi dana, eigur tað ikki at seta av- markingar á seg sjálvt. Danir hava blandað seg uppí føroysk innlendis- mál í 600 ár, hví skula vit so halda okkum aftur frá politisku kjøtgrýtunum í danska metropolinum? Í somu grein skrivar gamli løgtingsformaður- in, at størsti trupulleikin við føroysku fólkatings- umboðanini, í nógv ár var, at postberararnir á Christiansborg gramdu seg um, at teir fingu ikki meira tilfar inn ígjøgnum postrivuna í hurðini á flokshølunum hjá før- oysku fólkatingsmonn- unum. Hetta er broytt síðani Norðuratlantsbólkurin varð skipaður. Sekre- tariatið virkar, politikkar- arnir virka og tað hevur ongantíð staðið so stór virðing um umboðini úr norðurhøvum, sum hesi árini síðani seinasta fólkatingsval. Sjaldsama rúma tíðin, sum Anders Fogh Rasmussen hevur brúkt til at viðgerða Kuupik, Lars-Emil, Høgna og undirritaða í, tá ið hann flytur fram røðu undir teimum stóru orðaskiftinum, er besta prógvið um, at vit medd- aðu rætt, táið vit valdu hendan effektiva nála- pútutaktikkin, at standa á imperialistisku líktorn- unum so hvørt sum høvið varð har. Endamálið hjá Tjóð- veldisflokkinum er at sveipa hesi mandatini burtur av tingi. Tað verð- ur nú neyvan fyrrenn republikkin er ein veru- leiki, og soleingi skula umboðini hjá flokkinum brúkast - við høvdi og gørnum. Til frama fyri veruliga málið hjá før- oysku tjóðini. Frælsi. Og tað klívist ikki. Annað- hvørt liggur tað í Keyp- mannahavn ella liggur tað í Tórshavn. Hesin sessurin kann brúkast sum kílakraft í áhaldandi royndini, at flyta tað ávegis í ein útnyrðing. Nú ræður um at standa øksl við øksl. At velja framhaldið og ikki íhald- ið, sum er persónifiserað í betongsentralinum ABC. FINNBOGI, FLOKKURIN & FÓLKATINGIÐ VIÐMERKINGAR Vald og politiskt hegni VAL05 VAL05