mikudagur 16. februar 2005síða 24

24 Nr. 32 - 16. februar 2005 – Samstundis, sum landingarnar hjá bretsku fiskiførunum alsamt eru minkaðar, er eftirspurningurin hjá brúkarunum eftir sjóføðslu í støðugum vøkstri. Hetta merkir, at Stórabretland er vorðið ógvuliga bundið at innfluttari rávøru. Tó hava minkandi landingar- nar og vaksandi eftir- spurningurin ikki elvt til munandi prís- hækkingar, tí ein stór- ur partur av innflutn- inginum kemur úr láglønarsamfeløgum, sigur Sendistova Før- oya í London FISKIVINNA Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Menningin í nýtsluni av sjóføðslu er vaksandi, bæði í ídnaðarlondum og í menn- ingarlondum. Miðalnýtslan av sjóføðslu er økt úr 0,9 kilo fyri hvønn íbúgva í 1961 upp í 16,1 kilo í 1997. Í ídnaðarlondunum øktist miðalnýtslan úr 19,7 kilo upp í 27,7 kilo fyri hvønn íbúgva í sama tíðarskeiði. FAO metir, at samlaða heimsveiðan fer at røkka umleið 107,6 miljónum tonsum í ár 2030, og saml- aða framleiðslan í alivinn- uni verður mett at økjast munandi - úr umleið 28,6 miljónum tonsum í 1997 upp í 82,6 miljónir tons í 2030. Í frágreiðingini hjá Sendistovu Føroya í Lond- on verður víst á, at størsta íkastið til økingina í fiska- framleiðluni væntandi kemur úr alivinnuni. Hin- vegin verður íkastið frá fiskiveiði til samlaðu fiska- framleiðsluna treytað av, hvussu effektiv fiskiveiði- umsitingin verður. – Um framstig verða gjørd í umsitingini av nú- verandi fiskastovnum, ið eru ovurfiskaðir, kann hetta merkja eina øking í fram- leiðsluni við millum 5 og 13 miljónum tonsum. Hin- vegin vil áhaldandi ovur- fisking hava við sær eina minking í framleiðsluni. Nýtsluhættir Frágreiðingin viðger eisini etivanar og keypsmynstur, og ásannað verður, at hesir verða ávirkaðir av nýggjum vørum og nýggjum lívs- hættum. – Tað er umráðandi hjá føðsluídnaðinum at vera ansin og varugur við hesi rákini, tí hesi ávirka sam- bandið millum nýtaran og vørurnar. Víst verður eisini á, at tøl frá søluliðnum avdúka nøkur av teimum rákum, ið gera um seg í løtuni, og samanumtikið eru hesi: 1. Vaksandi útboð av høg- leikavørum, 2. Øking í út- boðnum av feskum køldum vørum, 3. Vaksandi áhugi fyri eksotiskum fiskavør- um, 4. Vørurnar hava sum heild longri haldføri, 5. Alt fleiri vørur eru feskar og portiónspakkaðar, 6. Vaks- andi áhugi fyri góðsku og føðitrygd og 7. Brúkarar tykjast at vera meira upp- tiknir um heilsuviðurskifti. – Viðvíkjandi skipanini av søluni og veitingini av føðslu, so er týðiligasta rákið tann áhaldandi flyt- ingin frá smærri sølustøð- um til enn størri sølu- og handilsmiðstøðir og hand- ilsketur. Í ávísum londum umboða handilsketurnar í dag meira enn 60% av samlaðu matsøluni. Í frágreiðingini verður sagt, at valdið hjá handils- ketunum er gjølliga kannað og staðfest seinastu árini. – Tað gerst enn meira umráðandi at laga seg eftir rákinum í hesum handils- støðum, nú ein alsamt størri partur av handlinum fer um tær stóru altjóða fyritøkurnar. Toskur og hýsa Toskur og hýsa eru tvey týdningarmikil fiskasløg í altjóða hvítfiskamarknað- inum, sum fevnir um fleiri fiska- og vørusløg. – Hvítfiskamarknaðurin er sera fløktur við eini truplari og skiftandi virðis- ketu. Víst verður á, at seinastu fimti árini hevur samlaða útboðið av hvítfiski verið skiftandi millum 3 og 11 miljónir tons. – Veiðan øktist munandi árini 1950-1974, men síðan kom ein bráðlig niður- gongd í talinum av landing- um. Talið øktist aftur so við og við, og vóru landing-ar- nar í hæddini í 1987 við 11,5 miljónum tonsum. Minsta nøgdin seinastu 20 árini var í ár 2000 við bert 5,9 miljónum tonsum. Síð- an 1985 hevur altjóða út- boðið av hvítfiski verið minkandi, og FAO metir, at eitt framhaldandi fall verð- ur í útboðnum av hvítfiski. Tað er serliga minkingin í veiðini eftir Alaska pol- lock, sum hevur ávirkað afturgongdina. Í 1986 vórðu landað umleið 7 mil- jónir tons av Alaska pol- lock, men hesar landingar minkaðu niður í bert 3,1 miljónir tons í 2001. – Landingar av toski eru eisini minkaðar munandi seinastu 30 árini. Tær vóru í hæddini í 1968 við yvir 4 miljónum tonsum, men í ár 2000 vóru samlaðu land- ingarnar minni enn 1 mil- jón tons. Víst verður á, at veiðan í Tað var seinasta hósdag, at Sendi- stova Føroya í London bjóðaði til almennan fund á Hotel Hafnia, har ein frágreiðing varð løgd fram, sum lýsir toska-og hýsumarknaðin í Stórabretlandi, eins og frágreiðingin eisini lýsir okkara støðu sum útflyt- ari. Stórur áhugi var fyri hesum fundi FISKIVINNA Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Í formælinum til frá- greiðingina verður víst á, at nógv orðaskifti seinastu árini hevur ver- ið um lutfalsliga stóra vøksturin í útflutningi av óvirkaðum toski og hýsu úr Føroyum til Stórabretlands. Ymiskar áskoðanir eru um, hvør orsøkin er til hesa gongd, og hvørt hetta fyribrigdi er ein trupul- leiki ella ikki. Høvuðsmarknaður – Vit hava sum partur av okkara virksemi fylgt gongdini í fiskivinnuni í Stórabretlandi seinastu árini, og greitt er, at stór- ar broytingar eru farnar fram. Talan er um broyt- ingar í alheimssamfelag- num og lokalt í Stóra- bretlandi, sum ávirka føroyska fiskivinnu. Í frágreiðingini verður sagt, at síðan vinnuligur fiskiskapur tók seg upp kring Føroyar, hevur Stórabretland verið ein høvuðsmarknaður fyri serliga tosk og hýsu. – Vit hyggja serliga at rákinum á hesum mark- naði, og hvussu vit kunnu vænta, at føroysk fiskivinna verður ávirk- að av hesum. Vánalig útlit Frágreiðingin lýsir før- oyska útflutnings- mynstrið, bæði hagtals- liga og við atliti at mark- naðinum. Ein viðgerð er av føroysku kappingar- støðuni, og mett verður um framtíðarútlit. Sendistova Føroya heldur, at sum útlitini eru í løtuni, er støðan ikki so bjørt. Tí verður eisini spurt í frágreiðingini, "Hvat er til ráða at taka?" (sí sein- astu teigarnar á næstu síðu) Okkara støða sum útflytari Bretland er ógvuliga bun Síðan vinnuligur fiskiskapur tók seg upp við Føroyar, hevur Stórabretland verið ein høvuðsmarknaður, serliga fyri tosk og hýsu