mikudagur 16. februar 2005síða 25

Nr. 32 - 16. februar 2005 25 – At flyta eina vinnu fram í virðis- ketuni, er ikki nak- að, sum hendir frá degi til dags. Kanska eru forð- ingarnar ov stórar, og kanska hava vit ikki neyðuga kunn- leikan og vitanar- støðið, sum er neyðugt. Men hvørjir møguleikar hava vit so at velja í millum, verður spurt í frágreiðing- ini hjá Sendistovu Føroya FISKIVINNA Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Tað kann tykjast eitt sindur "abstrakt" at siga, at gongdin seinastu árini er eitt úrslit av broyttum kappingarfyritreytum, sum er ein avleiðing av alheimsgerðini, men í stóran mun er hetta veruleikin. – Spurningurin, vit eiga at seta okkum, er tí: "Hvussu møta vit á bestan hátt hesari av- bjóðing, og hvussu tryggja vit, at okkara samfelag ikki bert verður ein útflytari av rávøru, men heldur kann mennast til eitt fram- komið fiskivinnusam- felag? Í frágreiðingini verður hildið fram: – Vanliga, tá ið tosað verður um alheims- gerðina og ta hóttan, hon er fyri vinnulívið í vesturheiminum, verður sagt, at talan er ikki um eina hóttan, um bert vinnulívið í vesturheim- inum klárar at flyta seg fram í virðisketuni - hetta frá sonevndari frumframleiðslu til eina meira vitanartunga framleiðslu. Áherðsla eigur at verða løgd á høgan "produktivitet", vøru- og marknaðar- menning, har vinnan ger sær dælt av tí høga kunnleika og vitanar- støðinum í vesturheim- inum. Alheimsgerðin skal vendast frá at vera ein hóttan til ein møgu- leika. At flyta eina vinnu fram í virðisketuni, er ikki nakað, sum hendir frá degi til dags - og møguliga ber hetta ikki til yvirhøvur. – Møguliga eru forð- ingarnar ov stórar, og møguliga hava vit ikki neyðuga kunnleikan og vitanarstøðið, sum er neyðugt. Áðrenn hugt verður nærri at hesum viður- skiftum, eiga vit at gera okkum greitt, hvørjir møguleikar eru at velja ímillum. – Vit hava sett upp nøkur uppskot, men greitt er, at ymisku møguleikarnir allir hava við sær týdningarmikil samfelagslig árin. Í frágreiðingini verður víst á, at vit kunnu a. lata standa til og einki gera fyri at betra um kappingarførið hjá fram- leiðsluvinnuni. Vit kunnu b. loyva verk- smiðjuskipum at fiska og framleiða tosk og hýsu, sum verður veidd á føroyska landgrunn- inum - og vit kunnu c. menna landframleiðsl- una soleiðis, at hon kann flyta seg fram í virkis- ketuni. Sendistova Føroya hevur valt bert at hyggja at møguleika c. – Vit meta tað ikki vera skilagott bara at lata standa til, og til tess at meta um møguleikan at loyva verksmiðjuskip- um at fiska og framleiða tosk og hýsu, sum verð- ur veidd á føroyska landgrunninum, krevur hetta eina neyva kann- ing. Um hesin møgu- leiki er skilagóður, bæði vinnuliga og samfelags- liga, hava vit ikki kann- að. Og sagt verður víðari: – Hyggja vit nærri at møguleika c., sum er at menna landframleiðsl- una, soleiðis, at hon kann flyta seg fram í virðisketuni, so hevur hesin møguleiki við sær, at framleiðsluvinnan fer undir øðrvísi framleiðlu av toski og hýsu. Nýggj- ar vørur mugu fram- leiðast - til nýggjar marknaðir. Uttan at fara í smálutir, tykist greitt, at framleiðsla av virðis- øktum vørum, sum t.d. feskum køldum vørum, innballaðum - ella coat- ed - vørum, royktum vørum og lidnum verð- um, eru hóskandi møgu- leikar, sigur Sendistova Føroya í London. "Hvat er til ráða at taka?" Barentshavinum hevur verið rættiliga støðug sam- anborið við onnur veiðiøki. – Umfatandi trupulleikar hava verið við eysturstrond Norður Ameriku, har eitt fyribils veiðibann er sett fyri nøkrum árum síðan. Hvítfiskaveiðan í Norð- uratlantshavi er eisini minkað munandi seinastu árini, og í hesum økinum vóru samlaðu hvítfiska- landingarnar umleið 3,4 miljónir tons í 1986. Í ár 2000 var sama veiða mink- að niður í bert 1,6 miljónir tons. – Væntað verður ikki, at landingarnar av toski fara at veksa munandi komandi árini. Hetta kann elva til, at toskurin fer at missa mark- naðarpartar til onnur fiska- sløg, soleiðis sum toskurin hevur gjørt seinastu 10 árini. Nýggj hvítfiskasløg Seinastu árini eru "nýggj" hvítfiskasløg komin á marknaðin, sum í ein ávís- an mun eru komin í staðin fyri vanligu hvítfiskasløg- ini sum toskur, hýsa og upsi. – Aldur feskvatnsfiskur sum eitt nú "channel catfish" og "tilapia" mynda í dag ein alsamt størri part av samlaða útboðnum av hvítfiski. Í frágreiðingini verður sagt, at samlaða framleiðsl- an av "tilapia" var umleið 1,9 miljónir tons í ár 2000 - ella næstan ein triðingur av samlaða útboðnum av hvít- fiski, og meginparturin av hesi framleiðslu var ali- fiskur. – Enn er bert ein lítil partur av hesi framleiðslu komin inn á heimsmarkn- aðin fyri hvítfisk, tí stórur partur av framleiðsluni av "tilapia" verður seldur til eitt nú Kina. Tó vísir núver- andi gongdin, at ein alsamt størri partur, serliga av tilapia-framleiðsluni, verð- ur selt sum fryst fløk á lágvirðis hvítfiskamarkn- aðinum. Hóttanir ella møguleikar Í hesum partinum av nið- urstøðuni, vísir Sendistova Føroya í London á, at talan er um ymisk rák og støð- ugar broytingar, bæði á heimsmarknaðinum og á bretska marknaðin fyri sjóføðslu. – Hesi viðurskifti kunnu síggjast sum hóttanir, men tey kunnu eisini síggjast sum møguleikar fyri før- oyskari framleiðslu og út- flutningi. Heimsnýtslan av sjó- føðslu er í eini støðugari menning, og sannlíkt er, at við verandi gongd fer fram- tíðar útboðið av sjóføðslu at veksa lutfalsliga meira enn eftirspurningurin. – Størsti vøksturin av sjóføðslu fer at verða í framleiðsluni av alifiski, sum fer at veksa munandi meira enn framleiðslan av veiddum fiski. Í frágreiðingini verður sagt, at rákið í nýtsluhætt- unum hjá brúkarunum merkir, at hesir í størri mun fara at leggja seg eftir feskum køldum vørum, tí brúkarin gerst alsamt meira varugur um egna heilsu- støðu, har góðska og føðslutrygd eru í hásæti. Haraftrat er gongdin hon, at tað skal gerast lættari og høgligari hjá brúkarunum at fáast við tilgerðina av sjómati. Roknað verður við, at ein minking verður í útboðnum av siðvandu hvítfiskasløg- unum, sum toski og hýsu, men hóast hesa afturgongd í útboðnum, tykist einki grundarlag vera fyri prís- hækkingum fyri hesi bæði hvítfiskasløgini. – Orsøkin er hópfram- leiðslan av hvítfiski í lond- um sum Kina, sum forðar fyri einari avmarking í útboðnum av hvítfiski. Eis- ini er kappingin frá øðrum pritein-keldum sum eitt nú høsnarungum við til at ávirka prísin á hvítfski. Hyggja vit at Stórabret- landi, so er staðfest, at landingarnar hjá bretsku fiskiførunum alsamt eru minkaðar, men samstundis er eftirspurningurin hjá brúkarunum eftir sjóføðslu í støðugum vøkstri. – Hetta merkir, at Stóra- bretland er vorðið ógvuliga bundið at innfluttari rávøru - og tó hevur hesin vaks- andi eftirspurningurin ikki elvt til munandi príshækk- ingar, tí ein stórur partur av innflutninginum kemur úr láglønarsamfeløgum, sigur Sendistova Føroya í Lond- on í frágreiðingini. Sosialurin fer við eitt annað høvi at venda aftur til aðrar partar í hesi frá- greiðing. ndið at innfluttari rávøru Fundurin, sum Sendistova Føroya í London skipaði fyri á Hotel Hafnia, var almennur, og nógv fólk nýttu høvi at lýða á frágreiðingina, sum varð løgd fram um toska-og hýsumarknaðin í Stórabretlandi - og um okkara støðu sum útflytari Mynd: Jens Kr. Vang - Hvussu tryggja vit, at okkara samfelag ikki bert verður ein útflytari av rávøru, men heldur kann mennast til eitt framkomið fiskivinnusamfelag, verður spurt í frágreiðingini Mynd: Jens Kr. Vang