týsdagur 22. februar 2005síða 10

10 Nr. 36 - 22. februar 2005 Nú er sligið fast við hagtølum, at tímalønin er ikki hækk- að meira í Føroyum enn í nøkrum grannalandi tey seinastu árini. Hetta vísir ein kanning, sum búskaparfrøðingurin Magni Laksáfoss hevur gjørt fyri Føroya Arbeiðarafelag og Havnar Arbeiðsmannafelag, og sum varð løgd fram á ársaðalfundi Havnar Arbeiðsmannafelags leygardagin. Tvørturinmóti hevur lønarvøksturin hjá tímaløntum í Føroyum verið væl minni enn lønarvøksturin í Íslandi, Noregi, Bretlandi og í Danmark. Hetta merkir, at talan hjá arbeiðsgevarunum um, at tann høgi lønarvøksturin seinastu árini hevur tikið grundarlagið undan føroyska kappingarførinum samanborið við kappingarneytarnar er í andsøgn við nýggjastu hagtølini. Henda staðfestingin er aftur eitt dømi um, at tað er alt ov illa statt við hagtølum og útgreinginum í Føroyum. Víst eru stórir batar hendir seinastu árini, og vit hava fingið eina vælvirkandi hagstovu, men enn er ikki komið á mál, og tað er gott, at fakfeløg sjálvi lata slíkar útrokningar og kanningar gera. Kanningin vísir, at lønarvøksturin í Føroyum var frá 1991 til 2003 stívliga 25 prosent, samstundis lønirnar í Íslandi hækkaðu 47 prosent, tær donsku 48 prosent, tær ensku 51 og tær norksu tímalønirnarnar hækkaði heili 57 prosent. Tí má spurnartekin setast við uppáhaldið um, at "stóri lønarvøksturin" í Føroyum hevur nervað kappingarførið í útflutningsvinnuni. Eftir at føroysku lønirnar ikki hækkaðu í búskparkreppuni fyrst í 90-árunum, hækkaðu tær rættiliga fitt síðst í 90- árunum og eftir aldarskiftið. Men kanningin vísir eisini, at heldur ikki hesi árini hækkaðu lønirnar meira í Føroyum enn í grannalondunum, sum vit kappast við innan fiska- virking. Sjálvandi hevur lønarvøksturin, eins og aðrar tænastu- veitingar, havt ávirkan á kappingarførið, samanborið við tað batnandi kappingarførið tey árini í kreppuni, tá tíma- løn stóð í stað. Men kanningin vísir, at arbeiðsgevarar kunnu ikki bara fara eftir lønarhækkingini, sum teir tíma- løntu arbeiðararnir fingu frá miðskeiðis í 90-árunum og frameftir. Neyðugt er eisini at kanna og vísa á aðrar orsøkir, sum hava verið og er medvirkandi til tað minni góða kapp- ingarførið, sum arbeiðsgevarar siga, at vit hava. Eitt nú tilrættalegging, effektivitetur, flutningskostnaður, el- kostnaður o.s.fr., eins og tær høgu samsýningar í tænastu- vinnuni - grannskoðarar, løgfrøðingar og teldufólk - sum eisini veitir útflutningsvinnuni tænastur. Víst eru tímalønirnar ein stór útreiðsla, tá okkara útflutn- ingsvøra verður tilvirkað, men tað ber ikki til bara at leggja eftir teimum tímaløntu arbeiðarunum, sum hava nógv ta lægstu lønina her á landi. Kanningingin sigur ikki alt, men fyribils má sigast, at hon hevur víst á nøkur viðurskifti og er eitt gott íkast til orða- skifti um føroyska lønarlagið og føroyska kappingarførið. DAGSINS MEINING Sosialurin Føroyski lønarvøksturin nógv minni enn í grannalondunum! VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Teresa Jensen teresa@sosialurin.fo Hjørdis Gregersen hjordis@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Bogi Hansen Velbastaður Í vikuni, sum fór, hoyrdi eg eitt brot úr orðaskiftinum á Tingi um orkupolitikk, og tað var skelkandi. Bjarni Djurholm, lands- stýrismaður í orkumálum, greiddi frá, at hann trúði ikki uppá, at jørðin ornar, og hann kom við ymiskum grundgevingum. Veruleikin er bara ein annar. Miðal- hitin á jørðini er vaksin hesa seinastu øldina; helst millum eina hálva og eina heila grad. At mátingarnar skulu vera skeivar, tí at tær eru gjørdar í bygdum øki, er tvætl. Tað er rætt, at hita- mátarar vísa ov nógv, um teir eru í bygdum øki; men hesum verður sjálvandi tik- ið hædd fyri. Tað er eisini rætt, at vit í Føroyum ikki hava merkt nógv til upphiting hesi seinastu 50 árini; men tað broytir ikki tann veruleika, at jørðin sum heild og eisini norðara hálva eru hitnaðar. Haraftrat er tað nú farið at hitna hjá okkum, eisini. Mær vitandi, var 2003 tað heitasta árið, sum er mátað í Føroyum (síðan 1890). Um Maldivurnar søkka í havið ella umvent, sum Bjarni sigur, veit eg ikki. Einstøk lond kunnu søkka ella rísa; men tað sigur onki um vatnstøðuna í heims- høvunum, sum heild. Veru- leikin er, at vatnstøðan sum heild hækkaði einar 10 - 20 cm í 20. øld. Tað er í dag ongin grund til at ivast í, at jørðin sum heild hitnaði og høvini sum heild hækkaðu í seinastu øld. Ein partur var av natúrligum ávum; men helst stavaði ein partur eisini frá dálking, t.v.s. frá útláti av koldioxidi og øðr- um evnum. Serliga upphit- ingin hesi seinastu 25 árini verður mett at vera av mannaávum, og tað er lítil ivi um, at dálkingin fer at elva til, at jørðin sum heild hitnar uppaftur meiri, og at veðurlagið eisini í aðrar mátar fer at broytast hesi komandi 100 árini. Hetta eru næstan allir serfrøðingar í dag samdir um. Sjálvandi eru onkur undantøk. Innan øll øki finnast fólk, sum vilja prógva, at allir hinir ser- frøðingarnir taka feil, og hetta er funnin fressur hjá fjølmiðlafólki. Vit hava hesi seinnu árini hoyrt nógvar tílíkar søgur og sæð onkrar sjónvarpssendingar um hesar djørvu granskar- arnar, ið verða lýstir sum hetjur, sum berjast fyri sannleikanum. Eftir øllum at døma hev- ur Bjarni Djurholm sæð eina av hesum fullkomiliga misvísandi og tendensiøsu sjónvarpssendingunum, sum nýliga var víst, og ivaleyst kann hann eins og onnur lata seg ávirka av henni. Hinvegin helt eg, at ein landsstýrismaður hevði eina, um ikki annað so moralska, skyldu til, at hava sakligar grundgeving- ar fyri tí, hann førir fram í Tinginum. Hann og hansara umsiting hava allar møgu- leikar til at fáa meiri álít- andi tilfar til vega. Meting- ar av veðurlagsbroytingum verða regluliga gjørdar av ymsum almennum stovnum og av millumtjóða bólkum undir ST, Arktiska Ráðnum og øðrum. Hesar metingar geva eina heilt aðra mynd enn hana, sum landsstýris- maðurin í orkumálum bar fram í Tinginum, og so frægt mátti hann vitað. Upprunin til hansara viðmerkingar var, eftir tí eg skilti, spurningurin, um Føroyar skulu taka undir við Kyoto sáttmálanum ella ikki. Hetta er ein politiskur spurningur, sum talast kann bæði fyri og ímóti, og ein og hvør má hava loyvi til at gera sær sína egnu niður- støðu; men fortreytin má vera, at niðurstøðurnar byggja á sakligt grundar- lag. Hetta átti í hvussu so er at verið eitt krav til øll orðaskifti á Tingi. Ein politikari kann hugsa so: "Eg veit væl, at vit eru í ferð við at broyta veður- lagið á jørðini; men eg haldi ikki, at Føroyar hava ráð at gera sítt til at bøta um gongdina". Hetta haldi eg persónliga vera jánkas- ligt; men fyri tað kann tað vera sakligt. Men, at látast sum at ongin trupulleiki er, tá næstan alt próvtilfarið vísir tað øvuga, tað er bein- leiðis ósakligt. At enda ein stutt við- merking um Kyoto og olju- framleiðslu. Velur Tingið at taka undir við Kyoto, fáa vit eina ávísa kvotu av koldioxid-útláti, sum vit ikki mugu fara upp um, og verður oljuframleiðsla við Føroyar, so kann tað kanska verða torført at halda hesa kvotu. Men, mær vitandi eru Kyoto kvoturnar umsetiligar. Rík lond kunnu keypa kvotur frá øðrum. Verður olju- framleiðsla í Føroyum, so hevði verið løgið, um ikki Føroyar fingu somikið av peningi burturúr henni, at vit kunnu keypa okkum ta neyðugu eykakvotuna. vegna Føroya Ráfiskaseljarafelag, Árni Joensen Omanfyri nevndu greiddu m.a. frá, at tað sum hevur størsta týdning fyri mark- naðin uttanlands er lever- ingstrygd, men at hetta kunnu tey føroysku fiska- virkini ikki veita, tí ein av størstu veikleikunum hjá teimum er, at tey ongantíð vita hvørja rávøru tey fáa, tí skipini kunnu vera vekk nær sum helst, um tey halda, at tað júst tá loysir seg betur at landa aðrastaðni. Teirra loysn á hesum trupulleika er størri samstarv millum virkir og skip, møgu- liga við heilari ella lutvísari samanlegging. Føroya Ráfiskaseljarafe- lag, sum umboðar allar rá- fiskaseljarar av botnfiski skilir ikki, at ráfiskakeypar- arnir ikki á nakran hátt hava roynt at loyst henda trupul- leika við at royna at gera fastar avtalur við skip ella bátar um keyp av fiski fyri eitt ávíst tíðarskeið. Harafturímóti hava nøkur skip spurt ávísar fiskakeyp- arar, um áhugi var fyri at gera nakrar fastar avtalur um keyp av fiski fyri eitt nærri avtala tíðarskeið, men keyp- ararnir hava ikki so frægt sum svarað fyrispurningun- um frá skipunum. Okkara áheitan til Rá- fiskakeypararnar er, at tit heldur gera eina roynd at loysa trupulleikarnar saman við okkum í staðin fyri í tíð og ótíð at fara í fjølmiðlarnar ella til politikararnar at kæra tykkara neyð, sum tit kanska hava eina ávísa ábyrgd av sjálvir. Viðmerking til Johannu á Bergi í tjakinum í SvF 15/2-2005 og til Egil Olsen í Sosialinum 17/2-2005 Ábyrgd Landsstýrismanna