mikudagur 23. februar 2005síða 23

ingini innan sethúsa- og skipafígging. At hetta eru tankar sum føroyskir pen- ingastovnar spæla við kom beinleiðis fram, tá annar av bankastjórunum í størsta bankanum í Føroyum í eini útvarpssending herfyri róði uppundir, at landsstýrið skuldi avtikið Húsaláns- grunnin og Realin, ella lagt hesar báðar grunnar undir bankan. Eitt argument fyri hesum var, at virði á parta- brøvum í Føroya Banka á henda hátt kundu hækka, soleiðis at Fíggingargrunn- urin kundu selja partabrøv- ini fyri ein hægri prís í sam- band við privatisering af bankanum. Rættuliga óvæntað sjónarmið frá banka sum í nærum øllum øðrum førum hálovar fríu marknaðarkreftunum. Eitt hugskot kundi heldur verið, at føroyskir fígging- arstovnar og íleggjarar fóru saman í strategiskar alli- ansur í samband við íløgur á fremmandum markn-að- um, heldur enn at konsen- trera seg um at minka um kappingina á tí føroyska marknaðinum. Tillaging til globaliseringina er líka so nógv galdandi fyri føroysk- ar fíggjarstovnar sum fyri framleiðsluvinnuna. Fyri stuttum keypti Trygging- arfelagið Føroyar fyri um 100 mió. í partabrøvum í Grønlandsbanken. Føroya Sparikassi hevur eisini gjørt stórar íløgur uttan- lands í samstarvið við Kaupthing, og Føroya Banki hevur stórar kapital- upphæddir plaseraðar í ymisk sløg av virðisbrøv- um uttanlands. Sostatt eru tær stóru fyritøkurnar á føroyska kapitalmarknað- inum hvør sær aktivar á útlendskum marknaðum, men hví ikki fara saman um slíkar íløgur? Kanska kundu tær í felag farið eftir at keypt meirilutan í Grøn- landsbanken um tað er ein góð íløga, ella onkra aðra skilagóða íløgu? Eftir mín- um tykki vildi hetta alt ann- að líka verið ein skilabetri framferðarháttur at hækkað um virði á sínum parta- brøvum, enn at miðja ímóti at skapa eina monopol- støðu á føroyska fíggjar- marknaðinum, við at eggja til avtøku av føroyskum kappingarneytum. Hvat siga brúkarar um privatisering og kappingina? Á heysti í 2004 gjørdi eg spurnarkanning millum skipaeigarar, vinnuligar fyritøkur, stovnar og al- mennar myndugleikar við tilknýtið til fiski- og sjó- vinnu, harav uml. 50% svaraðu spurningunum. Spurnarkanningin vendi sær til føroyskar fiskiskipa- eigarar (limir í Føroya Reiðarafelag), eigarar av 14 teim størstu havnunum (kommunur), 10 tey størstu fiskavirkini og 17 aðrar fyritøkur og reiðaríir við tilknýtið til sjóvinnu og tænastuveitingar til sjó- vinnu. Ein partur av kanningini snúði seg um hvørja áskoð- an hesar fyritøkur og stovn- ar høvdu um kappingarum- hvørvið og privatisering innan skipa- og sjóvinnu- fíggingarøkið. Sí talvu! Úrslitið av kanningini vísti klárt og týðiliga, at tað ikki verður hildið at verða nóg stór kapping millum føroyskar peningastovnar. Einans 16% vóru nøgd við kappingina. Kanningin vísti eisini uppaftur meira týðiliga mótstøðu ímóti avtøku av grunni ið fíggjar skipa- og sjóvinnu. Fyri- tøkurnar mettu ikki at pri- vatisering fór at hava stóran týdning. Einans 17% vóru fyri fullari privatisering og 15% vóru fyri víðkaðum samstarvið millum føroysk- ar fíggjarstovnar á føroyska fíggjarmarknaðinum. Niðurstøða Henda kanning vendi sær einans til part av vinnulív- inum, og hóast hesin part- urin av vinnulívinum um- boðar ein rættuliga týðandi part av samlaðu føroysku vinnuna, kann kanningin sum so ikki nýtast til at gera niðurstøðu um sjónar- mið hjá øllum føroyingum um privatisering og kapp- ing á føroyska kapital- marknaðinum. Hinvegin skerst ikki burtur, at kann- ingin eigur at geva politik- arum og øðrum sum ar- beiða við privatiseringstil- gongdini orsøk til at um- hugsa ferðina á tilgongdini, og ikki minst at ansa eftir at privatiseringin ikki kemur at vreingja tað sindri av javnvág sum er á føroyska kapitalmarknaðinum. Ein óskipað privatisering kann í ringasta føri føra til mono- polstøður sum ikki gagna brúkarum og heldur ikki føroyska samfelagnum í longdini. Tað er eisini sera umráðandi, at ein privati- seringstilgongd hevur undirtøku millum manna. Og at enda eiga politikarar heldur ikki at vera so avgjørdir í spurninginum, hvørt tað almenna kann verða partur av føroyskum vinnulívið beinleiðis ella óbeinleiðis, tí sum kannin- garnar í Danmark vísa, so er tað ikki júst eigaraviður- skiftini, sum eru altav- gerandi fyri, hvussu fyri- tøkurnar klára seg. Keldur: R. Neumann & T.Voetmann, "Does Ownership Matter ?" (1999) S.Thomsen & C. Rosa, "Foundation owership and financial performance - Do companies need owners ?" (2002) Nr. 37 - 23. februar 2005 23 ka fíggingarmarknaðinum Føroya Banki, sparikassarnir og Tryggingarfelagið Føroyar eru helst einastu institutionellu íleggjarar í Føroyum, sum hava fíggjarliga orku at keypa stórar partar av almennu fyritøkunum.