mikudagur 23. februar 2005síða 24

24 Nr. 37 - 23. februar 2005 Tjóðbankastjórin í USA segði lítið nýtt Skattalætti hækkar dollaran Eitt, sum hevur sína ávirkan á styrkta dollar- in í ár, er amerikanska skattlóggávan. Hendan er í ár broytt soleiðis, at fyrtøkur við dóttirfeløg- um uttanlands, kunnu flyta útlendskan vinning heim til USA, har skatt- ingin nú bert er 5,25%. Áður hevur skattur av slíkum flytingum verið 35%. Broytingin í lóg- gávuni er tó tíðarav- markað til bert at fevna um 2005. Hetta hevur fingið fleiri stórar fyritøkur at boða frá, at tær í ár flyta milliardir av dollarum til USA, og hetta skapar sum vera man stóran eftirspurning eftir doll- aranum. Hóast flytingar- nar enn ikki eru framdar, so hava ætlaðu flyt-ing- arnar longu nú ávirkað kursin uppeftir. (kelda: Útlit og Rák, Kaupthing Føroyar) -jm Viknaður búskapur Europeiski búskapurin tykist í løtuni standa veikari, enn roknað varð við. Í fjør var samlaði bú- skaparligi vøksturin í Europa 1,6%, og er hetta 0,2% minni enn tað, sum roknað varð við. Samsundis hevur prís- vøksturin – frároknað olju og mat – verið nið- an fyri tey 2%, sum ECB hevði roknað við. Ein orsøk til lítla bú- skaparvøksturin er gongdin í Týsklandi, har talan var um negativan búskaparvøkstur á 0,2% í fjórða ársfjórðingi. (kelda: Útlit og Rák, Kaupthing Føroyar) -jm Nærum 5 mia kr. í avlopi Næst størsti norður- lendski bankin, Danske Bank, kunngjørdi fyri stuttum ársroknskapin fyri 2004. Hesin sýndi eitt úrslit á 4.921 mió kr., sum tó var ávirkað av stórum eingangsinntøkum. Burturleggingarnar fyri farna roknskaparár góvu eitt positivt íkast til roknskapin við 423 mió kr. Óvanligar inntøkur við sølu av fastogn vóru 500 mió kr., og søla av ikki skrásettum parta- brøvum innan gjalds- kortaøkið og DM-Data kastaði 576 mió kr. av sær. (kelda: Útlit og Rák, Kaupthing Føroyar) -jm Faroe Petroleum hækkar Faroe Petroleum (Før- oya Kolvetni) er í hesum døgum eitt gott pappír hjá partaeigarunum. Orsøkin er, at kursurin á partabrøvunum í fyri- tøkuni seinasta mánaðin er nógv hækkaður. Tøl- ini vísa, at 17. januar í ár var kursurin niðri á 80, meðan hann fyrrapartin í dag var uppi á 115. Tað er ein vøkstur á 43,75 prosent. Hetta merkir, at tey, sum hálvan januar keyptu fyri t.d. 50.000 krónur í partabrøvum frá Faroe Petroleum, í dag kunnu selja partabrøvini fyri 71.250 krónur. Bert hetta seinasta vikuskiftið hevur virðis- økingin verið stór. Tá virðisbrævamarknaðurin stongdi fríggjadagin var kursurin 107, men mánadagin vórðu parta- brøvini hjá Faroe Petrol- eum handlað til kurs 115. "Henda seinasta mán- aðin hevur Faroe Petrol- eum fingið tillutað tvey leitiøki á føroyskum øki og keypt seg inn í tvey øki í bretska partinum av Norðsjónum. Hetta hevur havt positiva ávirkan á partabræva- kursin. Hyggja vit at vístølunum fyri olju- og gassektorurin, so hevur hann staðið seg væl seinasta árið, men Faroe Petroleum hevur staðið seg betri enn marknað- urin sum heild. Tað bendir á, at íleggjarar meta, at fyritøkan hevur eitt potentiali, sum teir eisini vilja gjalda fyri", sigur Finn Danberg, fíggjarleiðari í Føroya Sparikassa. Faroe Petroleum er skrásett á AIM-virðis- brævamarknaðinum í London, og komandi mánadag, tann 28. febr- uar, verður ársroknskap- urin hjá oljufelagnum almannakunngjørdur. www.sparikassin.fo Týskland liggur nú á odda - framman fyri USA - sum heimsins størsti eksportørur BÚSKAPUR Rolf Guttesen rg@geogr.ku.dk Tað var væntað, at ameri- kanski tjóðbankastjórin, Alan Greenspan, fór at siga nøkur megnarorð. Hann skuldi mikudag og hósdag í vikuni, sum fór, í Kon- gressini greiða frá støðuniu hjá dollaranum og búskap- inum í USA. Men han stóð bert og mutlaði, og spurn- ingar frá tingmonnum aftaná snúðu seg um nakað heilt annað, um "Social Security", um socialu skip- anina. Tað stóra problemið í USA er hvussu teir fáa ráð til pensiónir og annað í framtíðini. Men ofta kann vera ringt at skilja millum politiskt propagandasnakk og veruleika í hesum kjaki. Greenspan kom tó við eini ávaring, sum kann hava týdning framyvir. Hann segði, at hóast tað hava verið rættiliga friðar- ligar tíðir og stabilitetur á tí búskaparliga økinum, so skulu vit ikki trúgva, at tað altíð fer at verða so. Í fyrsta lagi, segði Greenspan, skuldi landið fáa javnvág aftur millum inntøkur og útreiðslur í fíggjarlógar- høpi. Tískil hendi einki serligt á dollarmarknaðinum, sjálvt um valutahandlarar og spekulantar royndu at týða tankarnar hjá Green- span. Hann segði, at ameri- kanski búskapurin hevði tað gott og at tann "stutta" rentan fór at hækka. Mána- dagin var frídagur í USA, so stórvegis broytingar í valutakursunum vóru ikki væntandi. Á middegi mánadagin var USD/EUR lutfallið 1,3056, fríggja- dagin fyri var tað 1,3039. Prístalið hækkar í USA Fríggjadagin komu so tøl frá amerikansku hagstovuni um heilsøluprístalið, pro- ducers price index ella PPI. Hetta rokna teir uppá tveir mátar. Annað er talið sum tað er, í hinum rokna teir ikki olju og ávísar matvørur uppí, tí hesar vørur hava lyndi at svinga nakað nógv, og oljuprísurin livir at kalla sítt egna lív. Fyri januar var hetta barberaða PPI gjørt upp til eina 0,8% kækking. Hetta var nógv í mun til tað, sum teir klóku høvdu væntað, eini 0,2 %. Tað verður tikið sum eina ábending um, at inflatiónin er farin at vinda uppá seg, tí vøksturin er tann størsti í eini seks ár. Higartil hava amerikanar ikki hildið inflatiónina ver- ið nakað problem. Teir hildu, at tað var oljan uttanífrá, sum skapti prís- hækkingar. Men nú vísir tað nýggja "kjarnu-PPI", at tað ikki bert er oljan, sum skapar prísvøkstur, men eisini vørur, sum verða framleiddar í USA. Euro/dollar lutfallið Sjálvt um USA liggur væl fyri í mun til Euro-økið í vissum hagtølum — sum vøkstur í búskapinum sum heild og arbeiðsloysinum - so er dollarin sum heild viknaður seinastu tvey árini. Orsøkin er í fyrsta lagi, at USA innflytur som nógv meira av vørum, enn teir útflyta. Tí er handils- javnin negativur, sum hjá- standandi tabel vísir. Hartil kemur, at hallið á fíggjar- lógini eisini er hættisliga stórt. Tað eru í fyrsta lagi hesi tøl, sum fáa dollaran at falla. Sí talvu niðast á síðuni. Týska gátan? Í Euroøkinum hava bú- skaparfrøðingar í langa tí hildið, at Týskland, sum er tann størsta eindin við umleið 80 milliónum íbúgvum, var tað heilt stóra problemið. Vøksturin var lítil og arbeiðsloysið stórt. Men nú skrivar The Eco- nomist, 190205, at Týsk- land er í minsta lagi líka so væl fyri sum USA. Høv- uðsargumentið er, at pro- duktiviteturin (framleiddar vørur/tíðareind) í Týsklandi er líka so stórur sum í USA. Haraftrat hevur lønarvøkst- urin verið minni í Týsk- landi enn í USA. Samantalt er so lønarútreiðslan pr. framleidda vøru (unit labour cost) minni enn í USA. Henda sterka síðan vísir seg á tann hátt, at týski vøruútflutningurin seinastu fimm árini er vaksin nógv skjótari enn tann ameri- kanski. Týskland liggur nú á odda framman fyri USA, sum heimsins størsti eks- portørur. Somu fimm-árini hevur USA mist marknað- arlutir á heimsmarknaðin- um, og er fallið frá 14% til bert 11% av marknaðinum. Amerikanarar spara lítið ella einki upp Hóast góðar tíðir í USA, so er ein trupulleiki uppá sikt, at uppsparingin er so lág. Amerikanar leggja í meðal bert 1% av lønini burtur til uppsparing. Sama talið er í Týsklandi er 11%. Talvan vísir nøkur hagtøl fyri 2004 Fólkatal Búsk. vøkstur Arbeiðsloysi Handilsjavni USA 290 mió 4,3% 5,2% -666,2 mia.$ EU-25 lond 453 mió 1,8% 8,9% +93,9 mia. $ Kelda Eurostat,The Economist190205