leygardagur 26. februar 2005síða 38

38 Nr. 40 - 26. februar 2005 Valið, ið ikki var TINGHELLUKRONIKK Jógvan Mørkøre Úrslitið Tað kenna vit. Tjóðveldisflokk- urin varð størsti flokkur fyri fyrstu ferð á einum fólkatings- vali. Hann hevur vunnið sær umboðan tríggjar ferðir áður, men tá hevur tað verið á øðrum plássi. Fólkaflokkurin varð næst størstur og hevur nú vunnið sær umboðan á Danatingi tilsamans 11 ferðir. Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin, sum annars liggja fremstir í hesari kapping við ávikavíst 15 og 16 umboð- anum síðani 1948, vórðu ov stuttir hesuferð. Tað er merkis- vert, at fyri fyrstu ferð í heima- stýrissøguni er tað komið fyri, at hvørgin av teimum stóru heima- stýrisflokkunum hevur fingið umboðan á fólkatingsvali. Tað hevur annars verið teirra beiti heldur enn beitið hjá sjálvstýris- flokkunum, sum í styttri og longri tíðarskeið vendu hesum vali bakið. Hesuferð hendi so tað, at stóru flokkarnir á sjálv- stýrisveinginum struku avstað við báðum fólkatingsumboð- unum. Fyri fyrstu ferð. Luttøka Ein grundleggjandi orsøk til, at tað kundi ganga, sum tað gekk, finna vit í tí, at í dag fæst stórt sæð eins stórur partur av sjálv- stýrisveljarunum á fólkatingsval eins og av heimastýrisveljar- unum. Tað hevur ikki altíð verið so. Serliga tykist tað at hava verið ein trupulleiki hjá Tjóð- veldisflokkinum, tá ið rekast skuldi. Men tað er so líðandi broytt. Frá eini valluttøku um tey 55 prosentini, so er hon vaksin stútt, síðani allir 4 teir stóru flokkarnir, Fólkaflokkurin, Sam- bandsflokkurin, Javnaðarflokk- urin og Tjóðveldisflokkurin fóru at bjóða seg fram miðskeiðis í sjeytiárunum. Ein veljarakanning í sambandi við fólkatingsvalið í 2001 vísti, at veljararnir hjá øllum flokkum løgdu dent á týdningin at hava umboð á Fólkatingi. – Eisini um ríkis- rættastøðan broyttist! Alt bendir á, at í dag liggur valluttøkan eini tjúgu prosent hægri, so hon nærkast valluttøk- uni á løgtingsvali, sum liggur um 85-90 %. Ivaleyst er tað serliga Tjóðveldisflokkurin, sum hevur havt fyrimun av hesi broyting. Samstundis inniber tað, at kapp- ingin millum fýra teir størstu alt meira minnir um kappingina teirra millum á løgtingsvali. Á hesum valinum varð luttøk- an kortini lakari enn á undan- farna fólkatingsvali í 2001, tá ið hon setti met við 80 prosentum. Men hon kann ikki sigast at vera lág ella vánalig, tí 72,7 % er hóast alt eitt høgt tal á fólka- tingsvali. Ja, í hesum føri tað næst hægsta í eftirkrígstíð. Men ein afturgongd upp á góð sjey prosent er ein afturgongd, ið sæst aftur, og hesuferð tykist tað serliga at hava rakt teir báðar stóru heimastýrisflokkarnar, sum hava havt trupult við at fingið sínar veljarar á val. Sambandsflokkurin og Javn- aðarflokkurin gingu báðir aftur, ikki bert prosentvíst, men eisini í reinum atkvøðutali. Sambands- flokkurin mest – útvið tvey túsund atkvøður av gott sjey! Javnaðarflokkurin gott hálvt túsund atkvøður, men í hansara føri verður skorið nærri at beini, tí hann hevði longu á undanfarna vali mist nakað av atkvøðum til fyrst og fremst Sambandsflokkin og Tjóðveldisflokkin. Tjóðveldisflokkurin gekk fram í prosentum, hóast hann fór hálvt triðja hundrað aftur í atkvøðum. Meðan hinir tríggir, Fólkaflokk- urin, Sjálvstýrisflokkurin og Miðflokkurin vóru teir, ið gingu fram bæði í prosentum og atkvøðum. Raksturin Nú vita vit ikki, hvørjar flytingar fóru fram millum flokkarnar á hesum valinum. Bert ein veljara- kanning varð gjørd hesuferð. Tað sigur eitt sindur um áhugan hjá fjølmiðlunum fyri valinum. Seinast fólkatingsval var í 2001 vórðu 4 gjørdar innan fyri seinastu vikuna av valstríðnum. Hesuferð varð so bert ein gjørd av Gallup. Tíverri var hon heldur pírin við upplýsingum so sum t.d. flytingar millum flokkar. So vit mugu aftur í eldri kanningar og so gita okkum til, hvat hendi hesuferð. Í sambandi við valið í 2001 varð ein kanning gjørd, ið vísti, at umleið ein fjórðingur av teimum veljarum, sum høvdu atkvøtt Fólkaflokkin á fólka- tingsvalinum høvdu í hyggju at lata atkvøðuna fara til Sam- bandsflokkin ella Tjóð-veldis- flokkin. Umleið ein helvt í part, 11-13 %. Hjá Javnaðarflokkinum vóru tað um umleið 15 %, sum vóru á veg til Sambandsflokkin ella Tjóðveldisflokkin. Eini 7-8 % til hvønn. Út frá hesum – og við kann- ingini hjá Gallup í huga, ið gav hesum báðum flokkum, ið bløddu seinast, framgongd – so var væntandi, at tað fór at gangast teimum væl. Har vóru veljarar, ið tað átti at borið til at fingið aftur. Tað gekst bert Fólkaflokkinum væl og ikki Javnaðarflokkinum. So alt bendir á, at tað ikki bert miseydnaðist Javnaðarflokkinum at fáa fyrrverandi veljarar aftur frá øðrum flokkum, men at fleiri veljarar, ið lótu honum sína atkvøðu í 2001, valdu ikki at fara á val og stuðla honum hesuferð. Tað má geva honum okkurt at hugsa um. Hvat er tað, veljarar- nir vilja siga við hesum? – Og hvørjir eru hesir veljarar? Í Suðuroy – og serliga í Vági – fekk Javnaðarflokkurin ein dyggan bakkaláara. Tað undrar ikki oman á allan gangin um ætlaðu flytingina av miðnáms- skúlanum. Men tað kann so ikki vera øll frágreiðingin. Veljarar eru eisini setstir aftur aðrastaðni í landinum. Spurningurin er so, um tað er sami bólkur, sum vendi honum bakið, aftaná at hann hevði sitið í samgongu 1990-1994, ið nú roynir at geva flokkinum eina ávaring. Tá var tað serliga tey tímaløntu, ið vendu honum bakið, og stovnaðu Verkamannafylkingina, tí tey mettu, at m.a. Javnaðarflokkurin hevði svikið sum arbeiðara- flokkur. Tað skerst ikki burtur, at tað var váðið hjá Javnaðar- flokkinum at leggja saman við tveir borgarligar flokkar, og tað hevur heldur ikki skortað upp á mótmæli frá fakfeløgum umboðandi henda bólk, tá ið samgongan framdi fyrsta part av skattalættingarpolitikkinum. Fólkaflokkurin fór fram og tók nakað av tí mista frá 2001- valinum inn aftur. Serliga varð Fólkatingsvalið var av fyri góðari viku síðani, og sjógvurin hevur lagt seg. Eftir er ein tóm kensla, ein kensla, sum longu gjørdi vart við seg undir tí stutta valstríðnum, sum var. Tí hvat snúði hetta val seg í grundini um? Um politikk? Ja, kanska í teirri merkingini, at politisku flokkarnir vilja vera, og mugu tí eisini vera har, tá ið eitthvørt valstríð er, hóast teir sum í hesum føri duga illa at siga frá, hvat ið teir vilja fremja av veruligum politikki, fáa teir umboð á hetta fremmanda ting. Og hóast valstríðið var óvanliga dovið, so fóru næstan tríggir fjórðingar á val. Eitt rættuliga høgt tal, so veljarin – ella ið hvussu er summir - halda tað hava týdning at seta sín kross eisini á fólkatingsvali. Valluttøka 60,2 22 20 37,6 57,1 50,2 48,8 56,6 56,8 54,6 56,4 62,9 65,4 55,4 61 68,9 70,3 54,2 61,9 65,6 80,0 72,7 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 18. februar 1948 14. oktober 1950 7. mai 1953 21. mai 1957 15. november 1960 22. september 1964 13. desember 1966 23. januar 1968 5. oktober 1971 13. desember 1973 9. januar 1975 1. mars 1977 23. oktober 1979 8. desember 1981 10. januar 1984 8. september 1987 10. mai 1988 12. desember 1990 21. september 1994 11. mars 1998 20. november 2001 8. februar 2005 Tal av listum 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Listatal Valluttøka Fri arval 8/10-53