týsdagur 1. mars 2005síða 14

14 Nr. 41 - 1. mars 2005 NØVN Í VIKUNI Telefon 341800 - Fax 341801 - Fartelefon 216135 e-mail: maggi@sosialurin.fo Á hesum síðum bera vit tíðindi um merkisdagar, so sum rundar føðingardagar, brúdleypsdagar, starvssetanir o.t. ligan hátt og ikki sum eitt stjørnu- skot! Kortini leggur hann afturat, at hann hálvavegna hevur givið suðuroyingum lyfti um, at hann vil koma til Føroya, áðrenn løgtings- valið. Og svá gjørdist! Minni enn eitt ár seinni (december 1970) varð hann løgmaður og er fram- vegis tann, sum avgjørt hevur sitið longst í hesum sessi. Musiskur politikari Drum Freunde reichet Euch die Hand Damit es sich erneue Tað vildi verið órættvíst móti eftirmæli Atla, um fólk fingu var- hugan av, at hann í síni útisetatíð einans fekst við prosaiskt breyð- strev og politikk. Atli var í orð- sins positiva týdningi ein sannur lívsnjótari, ein epikuræari. Hann treivst frálíka væl við eitthvørt veitsluborð, – hann var víttfevn- andi, sangvinskur og skemtandi. Hann var ofta við til at fagna teimum nýklaktu pisunum á stu- dentafelagsins pisuveitslum í gamla Bispakjallaranum á Frúu plássi, bæði við sangi, kvøðum og skemtirøðum. Hann hevði góða rødd og dugdi flestu før- oysku sangir uttanat og eitt ótal av útlendskum við. Og sjálvt um okkara studenta- sangur valla var merktur av bel canto, so var ljómurin so mikið meira merktur av eldhuga, lívs- gleði og entusiasmu. Vit sungu con fuoco. Hetta vertsskapslív, hesa burschenherrlichkeit kundi Atli ikki vera fyri uttan. Tað var nostalgiski arvurin frá Herlufs- holm. Hann var við til mangt menta- tiltakið í studentafelagnum. Í 1960 – hálvtrýss ára jubileumsári felagsins – var hann við til at spæla kabarett í Sjónleikarhús- inum, har hann enntá illuderaði sjálvan pápa sín. Á litterera økinum hevði hann tríggjar avgjørdar favorittar – partamannin Heðin Brú, William Heinesen og skyldmannin Janus Djurhuus. Tað var ikki smávegis, hann kundi citerað úr „Feðgum á ferð" og „Den sorte gryde", men allarbest dámdi honum í verts- skapi at syngja ella deklamera úr skaldskapi Janusar. Undir kríg- num búði Janus á Tvøroyri, og var tíðum gestur hjá skyldmonn- unum. Skaldið var hábærsligt, bergtakandi og tignarligt, men heilsan bilaði, so Atli plagdi at hava sum setning at bera kuffertið hjá Janusi av keiini og niðan. Samsýningin skuldi verða eina krónu hvørja ferð! Annars vóru tað russiskir høvundar sum Tolstoj og Sjolokhov, sum høvdu størsta áhuga hansara. Eitt nú Krig og fred og Stille flyder Don. Sosialrealistisku bókina Kleiner Mann Was nun? hjá Fallada hevði hann ofta á lofti og helt vera framúr væl skrivaða! Endiliga dámdi honum stak væl operettuna Dreigroschenoper (Leper og kloddar) hjá Bert Brecht og Kurt Weill! Interludium á »Mannaátaranum « Der alten Freundschaft heilges Band Das alte Band der Treue Men eisini í politiskum tjaki kundi Atli vera íspegil og skemta meira enn summum lúnivættum dámdu. Eg kann t.d. nevna eina smákuriøsa hending úr studenta- felagnum heystið 1960. Hetta hevði eitt sindur við altjóða- politikk at gera. Ovasti russiski politiski oddamaðurin Nikita Khrustjov hevði stutt áðrenn á dramatiskan hátt skapað sær í ST, har hann var farin úr øðrum skónum, hevði bukað hann niður í borðið og hóttað við at blaka skógvin eftir einum av sendi- monnunum, um hann ikki „skikkaði sær" og lat vera við at finnast at Sovjetsamveldinum. Hetta var alment kent og hevði nýliga staðið í bløðunum. Orðaskiftið tað kvøldið var hvassari enn vanligt og sjáldsama harðrent, serliga millum javnað- armenn og tjóðveldismenn, og sjálvandi var Nato og hervaldið á lofti. Atli hevði sum so ofta fyrr sligið fast, at javnaðarmenn vóru Natomenn um ein háls. Slíkar parolur dámdu ikki tjóð- veldismonnum! – Professarasto- van á Kannibalinum var á tremur av fólki, og formaður og orðstýr- ari høvdu ilt við at stjórna fund- inum. So reisti Atli seg uppaftur, lat seg úr øðrum skónum, bukaði harðliga við honum og fekk stein- tøgn beinanvegin.. So helt hann fyri við tjóðveldismenninar: „Je brúki somu parlamentarisku me- todur sum tygra maður í ST". Tað gjørdist øgiligt rok, og fleiri tjóðveldismenn (ikki allir kortini) blivu ovursintur og for- argaðir – aðrir fingu brúnasíða gron. Slíkt kundi man ikki loyva sær, hildu teir fyri! So erkvisnir og kemiskt fríir fyri humor vóru teir tá sum nú! Vanligt var, at menn eftir slíkar ógvisligar Kannibalfundir fóru oman á „Det lille Apotek" til nachspiel og eftirviðgerð. Men hetta kvøldið vóru nógvir firtnir tjóðveldismenn rýmdir til hús, tí teir toldu ikki at verða skýrdir kommunistar, og als ikki av Atla. Hetta var eitt sindur gátuført, tí nógvir teirra plagdu annars sjálvir at leggja stóran dent á, at teir vóru kommunistar. Onnur máttu bara ikki siga tað! Politiski logikkurin var heldur ikki sterkur tá í tíðini! Men løtu seinni sat Atli bros- andi á „Apotekinum", skemtaði og sang ella hugleiddi um, hvussu stimbrandi tað ovurment- aða apotekaraumhvørvið var, har so mætir menn sum Holberg, Kierkegaard, Peter Faber og H.C. Andersen eisini høvdu hugnað sær. „…. í vertsskapi fróur og glaður við egið sum við annans borð" Eftirmæli, eftirviðgerð og eftirbilsni Stosst an und hebt die Gläser hoch Die alten Burschen leben noch Tað hevur vakt miklan ans, at Atli Dam, nú hann er farin, verður so fagnaður og stórliga róstur av mótstøðumonnum – tað er sjálv- andi gott – sjálvt um tað, satt at siga, er nakað seint! Men hvussu nógv minnast í dag ta móttøku, Atli fekk, tá ið hann var komin til Føroya av álvara. Ja, tað var ikki við mýkindum! Fáur maður hevur verið so mismettur! Vælkendur politiskur oddamaður legði hann undir landasvik í EEC–málinum – hann varð skuldsettur fyri at vilja luska og lirka Føroyar inn í Felagsmark- naðin gjøgnum bakdyrnar, uttan allarminsta hald í veruleikanum. Somu vitleysu fíggindamynd broderaði fólkafylkingin ein desperat og seinpurpertil semi- kommunistisk háskúlafløkja. Tey mest óerligu, grotesku og óreinu motiv vórðu líka frá 1970 til 1975 javnliga kastað Atla fyri! Tað var ikki tað politiska runublak, sum ikki varð grýtt eftir honum, ser- liga í tabloidblaðnum Fjúrtanda. Sólvá fekk heldur ikki frið – hon varð saman við Atla jagstrað av einum talentleysum tjóðveldis- politikara í fleiri ár fyri, at tey ikki skuldu vera gift (!!!), og tað blandaði hesin ússaligi kannu- stoypari uppí EEC–málið! Næst- an hvør debattfundur bleiv for- giftaður av „giftarmálinum", hann hevði krøkt seg uppí. So „høgt" var klombruta tjóðveldis- flogið eisini tá! Táverandi sambandsblaðið Dimmalætting hevði heldur ikki nógv hógv. Teir samanbóru menniskjansligu og demokratisku sjónarmið Atla í abort-spurning- um við mansmorð! Vit javnaðar- menn hava aldri verið nógv fyri privatisering, men vit fara kortini altíð at halda, at allar lívmøður skulu privatiserast, og eingin fariseari, heldur eingin politikari skal blanda seg uppí hvørja avgerð, kvinnur taka í abort- málum! Í Molsbáta-málinum náddi hysteriski ágangurin móti Atla olympiskum metum! Tað er tankavekjandi at gera analogiskar metingar við Norrønu, sum menn nú kanska eru farnir at avreiða til Íslands! Men sum frá leið, erkendu tey flestu, um enn við ringum tanna- biti, at tað var einki alternativ til Atla í føroyskum politikki. Hann var í politiskum serklassa, ikki minst, sum maðurin, ið fekk konstruktivar loysnir í lag. Sum samráðingarmaður, ikki minst í uttanlandsmálum var hann genialur. Fysiskt spardi hann seg aldri! Hann noyddist við fugla- dúr! Tol, seiggi og treiskleiki góvu frálíka góð úrslit! Her bregðaði hann ikki burtur úr ætt! Tí eiga vit aldri at gloyma og ilt verður at fyrigeva, hvussu flestir menn krokaðu og skulkaðu sær undan ábyrgdini av „kreppuni" í 90 unum og løgdu alla byrðuna á Atla. Hann fekk psykologisku og moralsku „skyldina". Hann gjørdist syndabukkur fyri eitt stórt lið av rædduskítum! Intrig- urnar móti Altla og politiska svævingin av honum í 90-unum eru størsta politiska justitsmorðið í føroyskari søgu! Hann tók politisku avleiðingarnar, og sum hann tók til: „Je havi breiðar herðar og skal nokk taka mína politisku ábyrgd, men um allir teir, sum hava juridisku ábyrgd- ina av tí, sum fyrifórst, komu fram í ljósið, ja, so hevði verið trongt í geglinum!" Atli var ikki korruptur og spann avgjørt ikki persónliga gull av tí fíggjarliga meldri, sum herjaði í 80 unum! Hetta eiga serliga yngri javnaðarfólk at leggja sær í geyma, nú nógvir menn eftirrationalisera, sum vant, og royna at skriva Føroya- søguna umaftur. Endamálið er, sum tað plagar, at teir vilja útvega sær sjálvum eina betri fortíð! Men eingin teirra kendi sína vitjunnartíð, tá ið á stóð, og eingin stuðlaði Atla, tá ið teir áttu! Alt annað eru retrospek- tivar kávalótir! Sum fleiri eldri javnaðarfólk hava sagt hesar seinastu dagarnar: Tað eru nógvir kendir menn, sum í dag prísa seg lukkuligan fyri, at Atli ikki náddi at skriva sínar endurminningar! Evstu orð um trúgvan vin Noch lebt die alte Treue Noch lebt die treue Alte Fyri góðum ári síðani hittust vit í Keypmannahavn og sjálvandi vóru, sum eldri monnum vant nógvar nostalgiskar metingar á lofti um tað stutta mannalívið, men aðaltemaið hjá Atla hetta kvøldið var tað stóra bókaverkið um partamannin og fyrimyndina Jens Otto Krag. Hesar bøkur vóru nýliga útkomnar tá, og lógu við høvdalagið hjá honum! Atli tos- aði leingi og hugtikin um, hvussu mætan og stringentan statsmann, hann helt Krag vera, men eisini ein sera einsamallan mann! Hann endurtók fleiri ferðir, hvussu krevjandi, ótakksamur og harður politikkur kann vera fyri privata gerandisdagin og ofta fyri lívið sum heild – hann tosaði kanska ikki bara um Krag! Tað kvøldið skiltust vit móti midnátt á Valby heyggi við Fasanvegin, har vit so mangan høvdu spákað í yngri árum, og hann vissaði meg fleiri ferðir um, at hann gleddi seg til at lesa bøkurnar lidnar. Tað var helst ikki sørt av symbolikki í, at teir báðir undangongumenninir, sum longu møttust fyri góðari hálvari øld síðani, „hittust aftur" á náttborði Atla, og ikki høvdu teir so lítið til felags. Báðir vóru miðvísir í síni lívsstevnu og báðir fingu gjøg- numført og avrikað stóran part av sínum ætlanum. Báðir fingu eis- ini rættiliga lítla tøkk, meðan teir livdu! Báðir stríddust kompro- misleyst móti kommunistisku sóttini! Umenn ymiskir sum fænotypur, vóru báðir kontempla- tivir av lyndi! Harumframt vórðu báðir mettir sum jarðbundnir teknokratar, men høvdu sam- stundis potentiellar musiskar gávur! Flestu fundir okkara vóru eftir- hondini telefonin! Og hóast tað í skrivandi løtu eru farnir meira enn fjúrtan dagar, síðan Atli andaðist, má eg framvegis leggja bond á meg sjálvan, tí eg refleksivt eri á veg yvir til tele- fonina og ta fiktivu samrøðuna, av tí at vit áttu at tosað um hetta ella hatta! Men nú er alt sam- skifti bara konjunktivur! Saknið er ræðuligt hjá okkum, sum vóru vinfólk hjá honum, og eg kann ikki ætla, hvussu ringt tað er hjá familjuni. Tankar mínir eru hvønn dag hjá tær, Sólvá – líkaleiðis hjá Onnu, Peturi og Magnusi. Tit hava mist ófatuligt, og somuleiðis hava Helena og Finnur! Men tit hava hábærsligari og mætari minni enn tey allarflestu! Lat meg við hesum orðum siga hugdjørvum javnaðarmanni, hollum stríðsfelaga og heiðurlig- um vini farvæl fyri allarsíðstu ferð! Virgar T. Dalsgaard á Pætursmessu, 22. februar 2005 Framhald av s. 13 80 ára føðingardagar Í dag, 1. mars, fyllir Martin Tórgarð í Havn 80 ár. Dagurin verður hildin saman við familjuni. Í dag, 1. mars fyllir Jóhanna Petersen, Saltnes, 80 ár. Dagurin verður hildin leygardagin 5. mars frá kl. 18.30 hjá Ragnhild og Helga, Leitisvegur 44, Saltangará. Silvurbrúdleyp Í dag, 1. mars hava Gurli og Guðjon Egholm, Klaksvík, verið gift í 25 ár. Tey eru burturstødd. Í dag, 1. mars, hava hjúnini Andrea og Jørgen Álvheygg Sørensen silvurbrúdleyp. Andr. Engvej 8, 4291 Ruds Vedby, Danmark. Dagurin 1. mars. Albinus, deyður ár 550. Abbati og biskupur í Angers í Fraklandi. Varð stutt eftir deyða sín skírdur halgimenni. Navnið merkir hvítur.