mikudagur 2. mars 2005síða 24

24 Nr. 42 - 2. mars 2005 Ílegugransking: Stórur áhugi at granska í føroyskum ílegum - Nú ræður um hjá okkum at tryggja okkum lut í tí granskingararbeiði, sum skal fara fram, sigur Jan Mortensen, stjóri í Vinnuhús- inum ÍLEGUGRANSKING Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Samtakið, Bitland við stjóranum, Ólavi Greg- ersen, er nú í holt við at kanna, um útlendskar fyritøkur hava áhuga í at granska í føroyskum ílegum ella genum. Hetta er ein kanning, sum Bitland ger fyri landsstýrið, nú arbeitt verður við at skipa eitt lógargrundarlag á øki- num um hesa ætlaðu gransking í Føroyum. Stórur áhugi Eitt fyribils úrslit hjá Bitland vísir, at áhugin millum útlendskar heilivágsfyritøkur fyri gransking í føroyskum ílegum er rættiliga stórur. Jan Mortensen, stjóri í Vinnuhúsinum, sum hevur verið við í arbeið- num at kanna áhugan hjá útlendskum fyritøk- um, heldur, at nú ræður um hjá føroyingum at tryggja sær, at vit sleppa upp í part í hesum granskingarar- beiði. - Tað er sera umráð- andi, at vit tryggja okk- um lut í tí gransking-ar- arbeiði, ið nú skal fara fram, sigur Jan Morten- sen. - Ílegusavnið verður ein stovnur í heilsu- verkinum, sum skal savna saman og umsita tær tríggjar skráirnar, sum verða í skipanini. Stovnurin skal eisini móti gjaldi gera sáttmálar við granskarar og gransk- ingarfyritøkur um gransking í upplýs- ingum í skráunum, sigur Pál Weihe, granskari ÍLEGUGRANSKING Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Á fundi í Almanna-og Heilsumálaráðnum, 24. februar, legði Pál Weihe, granskari, fram uppskotið til lóg um ílegugransking - ella uppskotið til gransking av mannaílegum. Tá ið hetta er eitt mál, sum mett verður at fara at geva inntøkur til føroyska samfelagið, hava vit valt at taka tað upp á vinnusíð-un- um í dag. Ikki endiliga so nógv við vinnuliga sjónar- miðnum fyri eygað, men bygt á ta framløgu, sum Pál Weihe hevði fyri politikar- um og embætisfólki í Al- manna- og Heilsumálaráð- num herfyri. Ein partur av hesi fram- løgu nertir eisini við vinnu- ligu sjónarmiðini - og út- lendska áhugan - í spurn- inginum um gransking av mannaílegum í Føroyum. Fjøltáttar vinnulívið Í fyrsta lagi hevði Pál Weihe eina lýsing av hug- takinum, sum rópt verður ílegugransking. Hann segði, at her er tal- an um kanning av kotum á arvastronginum, sum liggja til grunds fyri mannalikam- inum og sum verða yvir- førd til eftirfylgjandi ættar- lið. - Arvastrongurin hevur umleið tríggjar miljardir basur og talið av genum ella ílegum er umleið 30.000-40.000. Hann vísti á, at ílegu- kanningar kunnu finna sjúkuelvandi ílegur ella genir, sum tað eisini verður rópt; tær kunnu menna sjúkustaðfestingarhættir, menna sjúkuviðgerðarhætt- ir - og at enda kunnu kann- ingar av mannaílegum fyribyrgja sjúku. Um vinnuligu atlitini, segði granskarin, at lógar- uppskotið slóðar fyri eini menning av granskingar- umhvørvinum og verður við til at fjøltátta vinnu- lívið. Føroyar væl egnaðar Pál Weihe vísti á, at ættar- frøðiligi hátturin at finna fram til ílegur, byggir á haldgóðar upplýsingar um eitt nú diagnosur, og í hesum sambandi vísti hann á, at vit í Føroyum hava álítandi ættartalvur. - Í Føroyum liva og hava umleið 100.000 fólk livað síðan ár 1800, legði hann aftrat. Niðurstøðan hjá gransk- aranum var, at ættarfrøði- ligi hátturin at finna ílegur hevur fyrimunir í mun til aðrar kanningarhættir. - Føroyar eru serliga væl egnaðar til henda kanning- arháttin við atliti til atkomi- ligar og neyvar ættarupp- lýsingar og haldgóðar diag- nosur, segði hann. Útlendskur áhugi Um verkætlanina annars, segði Pál Weihe, at út- lendskar fyritøkur hava áhuga fyri at granska í Føroyum. Granskarin vísti á, hvussu gongdin í Føroyum hevur verið til tess at skapa lógarkarmar fyri gansking av mannaílegum. - Tá ið málið um ílegu- gransking var frammi fyrstu ferð í 1998/1999 kravdu politikarar greiðari lógarkarmar, soleiðis at møgulig virðir kundu koma samfelagnum til góðar - og at trúnaður varð tryggjaður í hesum kanningararbeiði. Pál Weihe vísti á, at hoyringssvarini, sum komu inn í samband við lógar- uppskotið í 2001, vóru at- finningarsom. Men síðan hevur verið arbeitt við nýggjum upp- skoti, og tað var hetta upp- skot, sum granskarin kunn- aði politikarar og embætis- fólk um í Almanna- og Heilsumálaráðnum hendan dagin. Tríggjar skráir Hann vísti á, at sambært uppskotinum verður ílegu- granskingin skipað undir einum stovni í heilsuverk- Ílegugranskingin: Mennir granskingarumhv - Tað er sera umráðandi, at vit tryggja okkum lut í tí granskingararbeiði, sum nú skal fara fram í føroyskum ílegum, sigur Jan Mortensen