hósdagur 24. august 2000síða 5

8 9 tíðindablaðið sosialurin tíðindablaðið sosialurin Nr. 161 - 24. august 2000 Nr. 161 - 24. august 2000 RÚNAR REISTRUP Skipaflotin hjá Strandfara- skipum Landsins er so gam- al, at umvælingarútreiðslur vegna slit lætt kunnu koyra fíggjarætlanina um koll. Hetta hendi til dømis í 1998, tá fleiri ógvusliga umvælingar av teimum størru skipunum í flotanum høvdu við sær, at samlaði kostnaðurin at reka sigling- ina millum oyggjarnar gjør- dist góðar fýra milliónir hægri enn væntað. Í ársroknskapinum hjá Strandfaraskipum Landsins RÚNAR REISTRUP Orsakað av at útreiðslurnar gjørdust størri enn mett varð, kláraði Strandferðslan ikki at halda seg innan fyri játtanina fyri 1999. Ístaðin bleiv úrslitið eitt minni hall á 775.000 krónur. Hetta stendur at lesa í árs- roknskapinum hjá Strand- faraskipum Landsins fyri árið 1999. Fyritøkan gjørdist í november í fjør varug við, at eitt hall var í væntu, og boðaði beinanvegin Vinnu- málastýrinum frá hesum. Seinni heitti almenna fyri- tøkan so á umsitingina um at kanna hvussu útlitini vóru fyri eini eykajáttan, ið kundi fáa rakstrarætlanina at javn- viga. sæst, at kostnaðurin at reka oyggjasiglingina var hálva sjeyndu millión lægri í fjør í mun til árið fyri. Hetta kemst partvís av at Skálafjarðarleiðin, sum er tann leiðin, ið gevur lutfals- liga størsta undirskot í mun til inntøkurnar, lá still ein góðan part av 1999 og so- leiðis spardi Strandfaraskip- um Landsins smáar 2 milli- ónir. Umvælingarnar gjørdu munin Men høvuðsorsøkin til at tað gjørdist so nógv bíligari at reka strandfarasiglingina í 1999 í mun til 1998 var, at hepnið var við Strandfara- skipum Landsins við tað at umvælingarnar av strand- faraskipunum ikki vóru so umfatandi hetta árið. Samanlagt kostaði tað Strandfaraskipum Landins 19 milliónir at reka sigling- ina millum oyggjarnar í 1999. Í 1998 var hesin kost- naður góðar 25 milliónir krónur. Stjórin á Strandfaraskip- um Landsins, Reidar Nón- fjall, sigur seg vóna, at hepnið eisini fer at vera við fyritøkuni árini framyvir, so tað slepst undan stórum óvæntaðum umvælingum. – Vit mugu bara vóna, at kostnaðurin fyri 1999 verð- ur umboðandi fyri framtíð- arkostnaðin, og at vit ikki uppliva fleiri ár sum 1998, tá nógv gekk fyri innan stutta tíð, sigur Reidar Nón- Strandfaraskip høvdu hall Ein lítil millión í halli. Soleiðis sá botnlinjan hjá Strandfaraskipum Landins út, tá farna roknskaparár var komið at enda. Hóast Vinnumálastýrið álegði fyritøkuni ikki at fara út um játtanina, eru Strandfaraskip Landsins væl nøgd við úrslitið Svarið var at eykajáttan ikki fór at verða givin. Vinnumálastýrið heitti í desember á Strandfaraskip Landsins um at fremja spar- ingar, soleiðis at fyritøkan helt seg innan fyri játtanina, men fyritøkan sá seg ikki føra fyri at fremja munandi sparingar, uttan at tað gekk hart útyvir tænastustøðið. Tí endaði árið hjá Strand- faraskipum Landsins við 775.000 kr. minus á botn- linjuni. Hetta metir fyritøk- an sjálv vera eitt nøktandi úrslit, sæð í mun til umstøð- urnar. Her verður serliga sipað til gamla skipaflotan hjá fyritøkuni, ið tíðum krevur størri ábøtur enn væntað. Umvælingar spreingja fíggjarætlanina Tað kostaði nógv minni at reka skipaleiðirnar hjá Strandfaraskipum Landsins í 1999 í mun til 1998. Høvuðsorsøkin til hetta er at skipaumvælingarnar vóru væl smærri og færri í fjør enn árið fyri fjall. Nýggj skip hjálpa Við nýggjari Sandoyarferju, sum nú verður bygd, og við nýggjari Suðuroyarferju, ið nú skal projekterast, er eis- ini væntandi, at útreiðslurn- ar til viðlíkahald fara at minka. Sum er ber so at siga ikki fyritøkuni til at leggja eina fíggjarætlan fyri raksturin av sjófarleiðunum og hava vissu fyri, at hon heldur. Tað vísti árið 1998 týðuliga, tá fíggjarætlanin var 4 milli- ónir lægri enn veruligu út- reiðslurnar gjørdust tá árið var at enda komið, orsakað av óvæntaðum umvæling- um og nýggjum trygdar- krøvum. Hóast útreiðslurnar til oyggjaleiðir vóru nakað lægri í 1999 enn fíggjarætl- anin legði upp til, so fóru samlaðu útreiðslurnar hjá Strandfaraskipum Landsins nakað út um játtanina. Hetta komst serliga av, at fyrisit- ingarligu útreiðslurnar hækkaðu orsakað av lønar- hækkan í sáttmálunum við starvsfólkini. Støddin á umvælingunum av skipunum hjá Strandfara- skipum Landsins avgera í stóran mun, um ársúrslitið hjá fyritøkuni er gott ella ringt SVEINUR TRÓNDARSON – Føroyingar eiga at taka tað meira róligt og ikki renna frá viti og skili, tá tey síggja eina vespu. Hon er ikki tað skaðadjór, sum fleiri vilja gera hana til. Hon er tvørturímóti eitt nyttudjór burturav og hjá Skógrøktini eru vit meiri enn fegin um, at vespan leggur leiðina hendavegin. So greiður er Heini Joen- sen, frá Skógrøkt Landsins, tá hann talar um vespurnar. Hann heldur tað nevniliga vera meiri enn ótrúliga keðiligt, at vespurnar meiri ella minni eru jagstraðar av landinum, hesar seinastu vikurnar. Tær eru óførar Í seinastu viku hoyrdu vit í Útvarpinum um eitt vespu- býli í einum garði í Havn. Hetta býli var burturbeint, av tí at eigararnir ikki vóru tryggir við at hava hesar fremmandu gestirnar í havanum. Fyrst í hesi vikuni hoyrdu vit so um tvey onnur vespu- býli, sum skuldu burtur- beinast, og enn einaferð var orsøkin, at eigararnir ikki vóru tryggir við fremmandu gestirnar. Tì tað er einki yvir at dylja, at talan er um fremm- andar gestir. Vespur og bý- flugur eru ikki vanligar her um vegir, men tað hendir seg viðhvørt, at tær koma til landið. – Vit skuldu heldur verið fegin um, at vespurnar eru her. Tær gagna væl hjá okk- um sum hava við urtagarðar at gera. Í veruleikanum er tað so, at vespurnar mangla hjá okkum, tí tær dusta planturnar. Tá tær ikki eru her, so verða vit noydd til at gera tað við pensli, greið- ir Heini frá. – So tað sigur seg sjálvt, at vit eru fegin um at hava fingið ein so raskan hjálpara til landið. Tá ein so eisini hugsar um, at vespurnar eta ókrútið av plantunum, so er tað enn meira keðiligt, at tað verður so stór øsing um eitt flogkykt, sum er størri nyttudýr enn skaðadýr, leggur hann afturat. Ræðast tað ókenda Ein trupulleiki, sum nógvir garðeigarar hava at dragast við er, at planturnar í garði- num ofta eru álopnar av lús og øðrum »ókrúti«. Fyri- brigdið er als ikki ókent í Føroyum, men sambært Heina so kemur hetta ikki fyri í gørðum, har vespu- býlir eru. Vespurnar eta nevniliga lýsnar og tí eru bløðini í »vespugørðum« nógv penari á at líta, enn aðrastaðni. – Vespurnar liva jú av lús og líknandi. Tì er tað ein funnin fressur, at tær gera sær eitt býli í einum slíkum garði, tí tá flúgva tær runt og reinsa planturnar fyri ókrút, samstundis, sum tær dusta planturnar, sum standa í garðinum, sigur Heini Joensen. Tí heldur hann at talan er um, at fólk ikki vita, hvat tað er tey hava við at gera, tá tey síggja eitt vespubýli, og so fer vitið út. – Tað er kanska líka nógv, at fólk ræðast tað ókenda. Ein vespa er púra vandaleys fær hon frið. Tað er ikki fyrr enn hon verður jagstrað, at hon stingur. So einfalt er tað. Eg haldi, at vit eiga at lata vespurnar vera í frið, og lata náttúruna ráða sær sjálvari fyri einaferð skyld, sigur Heini Joensen. Annars leggur Heini aft- urat, at trupulleikin við lús á plantum júst kemst av, at planturnar eru fremmandar í okkara landi. – Vit flyta inn plantur uttan at hava tað við, sum skal syrgja fyri, at planturnar kunnu liva væl. Og tá vespurnar so koma til landi, so rópa vit. Flatmaðkurin somu viðferð Heini Joensen heldur lítið um okkara máta at reagera uppá, tá vit síggja eitthvørt ókent. Fyri nøkrum árum síðani var tað flatmaðkurin, sum fekk toyggi, tá onkur hevði funnið ein slíkan á tinghúsinum. Flatmaðkurin skuldi vera skaðadjór og tí kundi tað vera sera vanda- mikið, um hann fótaði sær í Føroyum. Hjá Skógrøkt Landsins eru tey heldur enn ikki vónbrotin av, at vespurnar vera jagstaðar, sum tær hava verið tað seinastu vikuna. – Fyri okkum er vespan nyttudýr burturav, tí umframt at dusta planturnar, so etur hon eisini lús og annað, sum annars ger skaða á planturnar, sigur Heini Joensen, frá Skógrøkt Landsins – Tað er sama søga enn einaferð. Flatmaðkurin kemur úr Ný Sælandi, har hann livir saman við reyð- maðkinum í eini javnvág, sum náttúran sjálv hevur skapt. Her fór alt upp at garta tá tey hoyrdu orðið flatmaðk, ístaðin fyri at taka tað róligt. Tað sama var við havørnini, sum hevði lagt leiðina hendavegin. Hon var skotin, tí hon skuldi eta lomb, men so vítt fólk veit, so hevur hon ongantíð etið lomb. Aftur her leypa fólk á leistum tí okkurt ókent kemur inn í okkara sam- felag, sum annars eitur at vera so tolið, sigur Heini, sum ikki dylir fyri, at hann er sera keddur av tí øsing, sum hevur verið. - Tað er troyttandi at hoyra, serliga tá hugsað verður um fyrimunirnar av at hava vespuna her, leggur hann afturat. Sum sagt, er tað eingin, sum veit, hvussu vespan er komin til landið, men boð- ini eru fleiri. Onkur heldur, at hon er komin við frukt til handlarnar og onkur annar heldur, at hon er komin við flagnum, sum kom til Tórs- vøll. Vit mugu fyribils bara staðfesta, at vespan er í landinum, og at tey, sum hava við urtagarðar at gera eru fegin um, at hon er her. Hvussu hon yvirlivir vetur- in er ikki gott at vita, men í veruleikanum er tað bara drotningin, sum yvirlivir. Hvussu hon lívbjargar sær í hesum regninum og vindi- num, sum nú er uttanfyri, mugu onnur svara upp á. Vespuøsing í Havn – Eingin vandi er á ferð Tað sigur Heini Joensen, frá Skógrøkt Landsins, sum heldur, at føroyingar missa vit og skil, tá vespan verður tikin upp á tungu. — Fyri okkum á Skógrøktini er hon eitt nyttudýr burturav, tí hon dustar planturnar, og etur ann- ars lýs og onnur skaðadjór, sigur hann Talan er ikki um ein svartan kassa sum um- borð á flogførum, men sambært norsku serfrøð- ingunum plaga kavbátar at hava serliga ávaring- arskipan umborð, tá teir taka lut í venjingum, og »Kursk« var júst við í einari slíkari venjing, tá vanlukkan hendi. Norski kavbátaser- frøðingurin, Harald Hå- konsen, sigur, at undir slíkum royndum hava kavbátar m. a. tól, sum skráseta alt, sum hendir í tí elektroniska útbún- aðinum umborð, eins og alt, sum hendir í teimum ymsu skipanunum, verð- ur skrásett í einari teldu umborð á kavbátinum. Vanliga situr hendan skrásetingarútgerðin beint undir torninum á kavbátinum. Tað er ikki heilt greitt, hvørja útgerð »Kursk« hevði, men norðmenn ivast ikki í, at tann risa- stóri russiski kavbáturin hevði alla nútímans elek- troniska útgerð umborð. Var talan um ein vest- urlendskan kavbát, hevði skrásetingarútgerðin kunnað greitt frá, hvussu skjótt kavbáturin sigldi, hvussu djúpt hann sigldi, og um nakað hendi við útgerðini, sum stýrir vápnunum umborð. Júst hetta seinasta kundi havt týdning í førinum við »Kursk«, tí hildið verð- ur, at tað var ein spreing- ing, sum elvdi til, at hannCsakk. Kann siga sannleikan Harafturímóti skrásetir útgerðin umborð á kav- bátum ikki tað, sum sagt verður, men norsku ser- frøðingarnir siga, at hó- ast tað kann tað hava avgerandi týdning at fáa fatur áteirri skrásetingar- útgerðini, sum uttan iva er umborð á »Kursk«. – Er útgerðin heil enn, er einki at ivast í, at hon kann siga okkum eitt og annað, sigur Jarl Johnsen á rannsóknarstovuni hjá norska herflotanum. Hann heldur, at tað átti at havt áhuga millum russiskar herflotamenn at fingið fatur á útgerð- ini, tá hon kanska kann avdúka sannleikan um vanlukkuna við »Kursk«. Blaðið Jane’s Defense Weekly heldur eisini, at »Kursk« hevði slíka skrásetingarútgerð. Sambært blaðnum hevði kavbáturin eisini serliga sonar-útgerð, sum skrá- setti allar rørslur rundan um kavbátin, og møgu- ligar rørslur eru alt fyri eitt skrásettar í útgerðini beint undir torninum. »Kursk«: Sannleikin um vanlukk- una liggur umborð Norskir serfrøðingar halda, at tann sokni russiski kavbáturin hevði elektroniska útgerð, sum kanska kann greiða frá tí, sum veruliga hendi, tá kávbáturin sakk í Barentshavinum