leygardagur 26. august 2000síða 6

At virða onnur, er fortreytin fyri at virða seg sjálvan. Og at virða seg sjálvan, er for- treytin fyri at virða onnur. Tað er í fínasta ordan, at fólk eru ósamd um fullveld- ismálið. Men upplýsing eigur at gagna øllum pørt- um, um ein heldur seg hava eina erliga og góða søk. Tað er eisini í fínasta lagi, at andstøðuleiðarar finnast at landsstýrinum. Men at- finningarnar mugu byggja á veruleikan. Annars gerast tær villleiðing. Upplýsing bannað Umsitingin í landsstýrinum kann ikki spyrja seg fyri hjá altjóða stovnum um mannagongdir. Tað staðfestir, at føroyingar ikki hava nakra støðu sum fólk. Sjálvt saklig upplýsing er bannað. Men at føroyskir politikarar eisini tekna eina skeiva og niðurgerandi mynd av virkseminum hjá ST, er beinleiðis villleiðandi og lítið virðiligt mótvegis øðrum tjóðum. Niðurgera aðrar tjóðir Í hesum føri er tað sera harmiligt, at atfinningarnar byggja á eina sera lítla virð- ing fyri okkum sjálvum og fyri ST – Sameindu Tjóð- um. Og sostatt vísir hetta sera lítla virðing fyri øðrum fólkum og tjóðum. Ein mynd verður málað av ST sum ein stovnur, ið bert starvast við kríggjum og bardøgum í tí sonevnda ”triðja heiminum”. Hvør skal siga: Hatta eru bara tey ”óútviklaðu” sum vit ikki kunnu samanbera okkum við. Vit hava nóg mikið í »Ein nordschleswiger« størri virði enn ein føroyingur? Lesarabræv Á týskum nevnast teir »Nordschleswigern«, í Suð- urjútlandi nevnast teir »hjemmetyskere«, á før- oyskum týski minnilutin í Suðurjútlandi. Hesi kunnu fegnast um ein stóran sigur uppá rokning føroyinga. Hesir kunnu nú fara inn á hvørja umsitingarliga skriv- stovu í Søndar-Jyllands amt og blíva avgreiddir á týsk- um, meðan tað nokk bara er á Oyrasundskollegiinum, at ein kann blíva avgreiddur á føroyskum! Danska stjórnin hevur trumfað sáttmálan um evropeisk minnilutamál ígjøgnum. Týski minnilutin uppá uml. 30.000 fólk, ið deilir móðurmál við yvir 90 milliónir týskarar, eystur- ríkarar og sveitsarar (vorð- ið sum hótt mál!) fekk sín vilja. Hetta er sjálvandi gleðiligt fyri teir, men sæð í søguligum baksýni virkar avgerðin hjá donsku stjórn- ini margháttlig. Hampa- maðurin Bertil Haarder tók einaferð rívan til: »Så læs dog for p..... jeres historie!« Og vit taka Haarder uppá orðið. Søguligt baksýni Í 1993 var undirritaði á há- skúla hjá IM og KFUM í Hoptrup, ið liggur skamt norðanfyri týska markið. Háskúlin var stovnaður í 1921 fyri at so mangir danir í Suður-Jútlandi sum gjør- ligt skuldu fáa høvi at læra at skriva og lesa danskt. Árini 1864-1920, tá Suður- Jútland var ogn hjá týskum, var tað strangliga bannað og revsivert at læra fólkið danskt (hvar finna vit eitt líknandi dømi í júst sama tíðarskeiði?) Í stóru uppi- haldsstovui á Hoptrup Høj- skole vóru allar valplakat- irnar – bæði danskar og týskar – frá fólkaatkvøðuni í 1920, tá »Sønder-Jylland blev stemt hjem!« Har vóru eisini málningar, ið lýstu týsku kúganina av suður- jútlendingum frá 1864, tá danir taptu ímóti týskinum við Dybbøl fram til 1920, tá Christian X (hann sjálvur, ið á sinni sendi løgtingið heim) á sínum hvíta hesti reið suður um gamla markið og inn í Sønderjyllands amt. Hetta var sera rørandi og hugtakandi hjá einum før- oyingi at skoða, men kendist tað samstundis eitt sindur øvugt, tá ið ein hugs- ar um málstríðið heima á klettunum um sama mund- ið. Minnisvarðar! Víða hvar í Suðurjútlandi eru eisini minnisvarðar um teir uml. 6.000 suðurjút- lendingarnar, ið lótu lív í fyrra heimsbardaga 1914- 18. Hesir blivu saman við túsundtals øðrum ímóti sínum vilja tvungnir upp í týska herin at berjast ímóti fraklendingum og bretum á vesturhermótinum. Tað ironiska er, at júst sigurin hjá hesum týskinum gjørdi tað møguligt hjá Suður- jútlandi at blíva sameint við Danmørka ftur. Álagt varð suðurjútlendsku hermonn- unum, at alt samskifti á her- mótinum skuldi fara fram á týskum; tann hermaður, ið mælti danamál, bleiv revs- aður á staðnum. Týski her- flotin valdi eisini at møta bretska flotanum í farvatn- inum vestan fyri Suður- jútland í 1916. Har fór fram tann størsi sjóbardagin okkum sjálvum her í tí danska ríkinum. Fólkarætt- ur er ikki fyri okkum. Dan- mark veit meira um demo- krati og fólkarætt enn Sam- eindu Tjóðir. ST og fiskimarkið Hetta er vandamikið og hevur onki við upplýsing at gera. ST er einasti heims- umfatandi stovnur, ið starv- ast burturav við at skipa javnstøðu og góð viðurskifti millum fólk. ST og tess deildir brúka meginpartin av síni orku uppá onnur við- urskifti, enn tey kríggini, vit hoyra um í tíðindunum. At berjast móti fátækradømi. At berjast móti fremm- andahatri og rasuskilnaði. At menna kunningartøkni fyri øll. At hava greiðar reglur fyri havrætti og hvussu fólk sleppa at troyta egið náttúrutilfeingi. ST savnar tær royndir og skipar tær spælireglur sum eru fyri at loysa ósemjur á virðiligan hátt. Eisini mill- um tey lond, ið vit rópa “framkomin”. Tá føroyska nakrantíð. Í Haderslev er eisini minnisvarðin um teir 4 donsku hermenninar, ið lótu lív í stutta bardaganum ímóti týskinum morgunin 9. apríl 1940. Ta ferðina bleiv alt Danmark hertikið í sam- full 5 ár. Og »hjemmetysk- ere« vóru ikki hinum týsk- arunum óhollir í ráðum. Margháttligt Tað, sum er so margháttligt við avgerðini hjá donsku stjórnini er, at vit í Føroy- um hava ongantíð verið við til at kúgva danska málið. Heldur hava vit sæð uppá tað sum lykilin til alt sam- skifti við skandinaviska meginlandið. Vit eru eisini »large« við danir, búsettir í Føroyum, og flestir teirra samskifta við okkum á sín- um móðurmáli, meðan t.d. flestu danir, ið eg møtti í Svøríki og Noregi, høvdu lært seg svenskt og norskt. Er tað hinvegin nakað tungumál, ið hevur verið ímyndin av kúganini av danska málinum, so hevur tað verið týskt. Tí er tað – sæð við søguligum baksýni – sera margháttligt, at danska stjórnin vil tekkjast máli teirra, ið hava kúgað teirra, og samstundis ikki geva føroyskum sømdir sum tjóðarmál føroyinga. Men tað eru so fá, ið tíma at lesa uppá søguna. H. Á. Simonsen N.B. Finnar og íslendingar eru dragnaðir nógv í norð- urlendskum samstarvi, tí mangir teirra løgdu svenskt og danskt á hillina. Lat okkum – fullveldi ella ikki fiskimarkið fór út á 200 fjórðingar, var hetta úrslit av arbeiði og viðtøkum í ST. Stovnurin viðger dagliga mál, sum kunnu samanber- ast við okkara samráðingar við donsku stjórnina, og fær túsundtals brøv og fyri- spurningar um dagin. Fólkarættur er fyri øll Hóast fleiri politikarar siga seg ikki vilja, at føroyingar verða viðurkendir sum fólk og harvið koma undir tær reglur og siðvenjur, sum skapast í altjóðarætti, so eiga vit ikki at niðurgera onnur fólk og arbeiðið hjá ST. Fólkarættur er fyri øll. Rík sum fátæk. Kvinnur sum menn. Ung sum gomul. Litt sum hvít. Tað eigur eftir mínum tykki eisini at gerast okkara rættur. Og harvið eisini okkara ábyrgd at skapa ein betri heim. Høgni Hoydal – varðveita frálæruna í donskum, sum eisini er lykilin til svenskt og norskt. Men fyrst og fremst má føroyskt fáa status sum tjóð- armál og ikki sum »lands- partamál« ella »minniluta- mál«. 10 11 tíðindablaðið sosialurin tíðindablaðið sosialurin Nr. 163 - 26. august 2000 Nr. 163 - 26. august 2000 ÚTSØLA byrjar í máling & gólv mánadagin kl.13.00 Restgoymsla av uttanduramáling umframt veggjamáling MÁLING TAPET GÓLV Restir av tapet og bordum Vinylrestir Teppir 198 kr.fyri meturin (4 m. breitt) Sosialurin - 311820 Við Landavegin • Tórshavn Tel. 31 60 66 Yvirgangsmenn umborð á „Kursk“ Russisku myndugleikarnir hava gjørt av at kanna tilburðin við kavbátinum „Kursk“ sum eitt brotsverk, og leiðarin í trygdartænastuni FSB sigur, at kanska vóru yvirgangsmenn umborð á kavbátinum lagnutúrin í Barentshavinum Nikolaj Patrusjev, trygdar- tænastuovasti kom í gjár til Murmansk, eftir at mynd- ugleikarnir hava fingið ill- gruna um, at yvirgangs- menn vóru við hendan sein- asta túrin hjá kavbátinum „Kursk“, og at tað vóru teir, sum søktu kavbátin. Málið verður tí roknað sum brots- verk, og tí eru tað russiski ríkisadvokaturin og trygd- artænastan, sum í felag skulu kanna umstøðurnar. Seinastu dagarnar hava russisku tíðindatænasturnar borið ymisk tíðindi um, hvat veruligahendi umborð á kavbátinum. Summi halla til frágreiðingina um, at kavbáturin sakk eftir ein Hon gav tá stjórnini lyfti um, at slíkt skuldi ikki henda aftur, men nú er komið fram, at hon gjørdi tað sama fyri einum góð- um mánað síðani. Tað var tann 15. juli, at hon rind- aði við almenna kreditt- kortinum, tá hon í summ- arfrítíð síni hevði verið á einari matstovu og fingið sær ein bita. Eisini er komið fram, at hon]leigaði tveir hýru- vognar í summarfrítíðini og rindaði við almenna kreditkortinum. Monica Sahlin hevur al- ment viðgingið, at hetta var eitt mistak, og nú lov- Tað eru fleiri av teimum smáu statunum við Persa- flógvan, sum eiga flogfel- agið Gulf Air, og í gjár visti sjónvarpið í Abu Dhabi at siga, at vanlukk- an stóðst av einum mistaki hjá flogskiparanum. Víst varð á, at flogskip- arin royndi tríggjar ferðir at seta flogfarið á lending- arbreytina uttan fyri høv- uðsstaðin í Bahrain, Manama. Sambært sjón- varpinum gjørdi flogskip- arin eitt mistak, tá hann royndi fyrstu ferð, og ann- Monica aftur fyri skotum Tey flestu munnu minnast svenska ráðharran Monicu Sahlin, sum fyri nøkrum árum síðani var fyri hvøssum atfinningum, tí hon hevði brúkt sítt almenna kredittkort til at rinda privatar rokningar ar hon, at hon fer at taka annað skinn um bak. Reglurnar við teimum almennu kredittkortunum hjá svenskum ráðharrum eru annars greiðar. Kortini skulu einans brúkast til at rinda útreiðslur, sum ráð- harrarnir hava av almenn- um uppgávum. Men tað er ikki einans misnýtslan av kredittkort- inum, sum hevur drigið Monicu Sahlin fram í ljós- ið.] Herfyri kom fram, at hon hevði fingið álagt at rinda írestandi skatt, men at hon ongantíð hevur goldið rokningina. ] Mistak orsøk til flogvanlukku Í Miðeystri vilja keldur vera við, at tað var eitt mistak hjá flogskiparanum, sum var atvoldin til, at Air Bus-flogfarið hjá Gulf Air niður i Peraflógvan mikukvøldið. Øll tey 143 umborð lótu lív ar vongurin á flogfarinum fekk ein stoyt. Kanska bar vongurin við sjógvin, segði sjónvarpið. Tá flogfarið triðju ferð royndi at sleppa ímóti floghavnini, misti tað javnvágina, eldur kom í, og flogfarið datt niður á sjógvin tætt uttan fyri strondina. Teir báðir svørtu kass- arnir í flogfarinum vórðu funnir stutt eftir vanlukku- tilburðin, og teir kunnu kanska svara spurningin- um, hvat veruliga hendi. samanstoyt við ein fremm- andan kavbát, meðan onnur halda, at talan var um eina yvirgangsatsókn. ] Samband við Kekenia? At talan kanska var um eina yvirgangsatsókn, kom fyrstu ferð fram í russiskum fjølmiðlum hósdagin, og seinni váttaði FSB-ovastin, at málið nú verður kannað sum eitt úrslit av yvirgangi. Patrusjev sigur, at tveir av teimum 118 monnunum umborð á „Kursk“ kunnu hava verið yvirgangsmenn. Talan er um tveir menn úr Dagestan, og nú verður roynt at kanna, um teir Í komandi viku fáa vit vitj- an av norsku sangarinnuni Liv Oddveig Midtmageli og pianistinum Ingo Schauser. Tey fara at hava tríggjar konsertir á túrinum. Í Skála skúla sunnudagin 27 aug. kl. 16:00, í Listaskál- anum í Tórshavn, týsdagin 29. aug. kl. 19.30 og at enda í Trongisvágs skúla hósd. 31. kl. 19.30. Skráin er prýdd við norðurlendskum sangperl- um eftir Carl Nielsen, Grieg, Sibelius o.fl. Ingo spælir harafturat eitt solo- stykki Tema við variati- ónum eftir Carl Nielsen. Liv Oddveig er norsk og hevur studerað sang víða hvar, í Noreg, Onglandi, Svøríki og í Danmark, har hon tók diplomeksamiu á ”det fynske Musikkkon- servatorium” við góðum ummælum í fjør. Ingo Schauser er fødd- ur í Flensborg og upp- vaksin bæði í Týsklandi og í Spanien. Ingo hevur eins og Liv lært víða hvar, nevnast kann París, Rom, Italien og Danmark hagar hann tók diplom eksamiu í 1997, eisini á Fjóni. Tey bæði Liv og Ingo hava spælt saman í eitt ár og hava fingið sera góð ummæli frá donskum kritikarum. ”Man fik skiftevis kril- ler i maven og klump i halsen”, sigur ummælarin í danska blaðnum Politi- ken, meðan Fyns Stiftti- dende skrivar: ”Det er in- tet mindre end et lynned- slag af musikalsk energi”. Norðmenn spæla klassiskt Sandvíkarhjalli - Tel. 315600 - Fax 318008 -maskinurnar sum halda! • Gravmaskinur –nógv model • Lessarar við óteljandi møguleikum! Vælegnaðar til byggi- virkir, entrepenørar, bøndir, jarðarbrúk o.a. Keyp góðsku – keyp Bob Cat! Sosialurin - 311820 Sandvíkarhjalli - Tel. 315600 - Fax 318008 Tosið við okkum! Hjá okkum fáast vognar og útgerð til allar flutningsuppgávur! Sosialurin - 311820 • Viðfestisvognar sum lasta frá 325 kg. upp til 2.600 kg. –nógv model!' • Eykalutir til viðfestisvognar • Sekkjavognar, hydr. lyftiborð –arbeiðsbord • Vognar til gassfløskur, oljutunnur, kassar, trappir –óteljandi møguleikar! • Gafflar til heisan av plattum, vøru o.a. • Tip - Ruskkonteinarir til trukkar • Spennireimar og lyftistroppar • Sleipikrókar til øll bilmerki! kunnu hava havt tilknýti til onkran víðgongdan felag- skap í gamla sovjetlýðveld- inum. Sambært Petrusjev hoyrdu teir báðir menninir ikki til ta føstu manningina á kavbátinum, men meiri vildi hann ikki siga um teir báðar. Dagestan hevur mark við Kekenia, har russiskir her- menn framvegis eru í kríggi við uppreistrarmenn. Kek- enar hava fleiri ferðir í sein- astuni hótt við at flyta krígg- ið inn um russiska markið, og m. a. verður hildið, at tað vóru kekenskir yvir- gangsmenn, sum skipaðu fyri einari bumbuspreinging í Moskva herfyri. Vladimir Putin, forseti hevur sagt, at vísir tað seg, at onkur skipaði fyri van- lukkuni við „Kursk“, skulu teir seku finnast og revsast.