týsdagur 29. august 2000síða 6

10 11 tíðindablaðið sosialurin tíðindablaðið sosialurin Nr. 164 - 29. august 2000 Nr. 164 - 29. august 2000 Flest øll taka undir við, at ov fáir handlar viðførur vánaliga tænastu, minni úr- val og høgar prísir. Men tey flestu vita ikki, at um vit hava ov nógvar handlar verður sama úrslit. Hetta kann ikki passa, vil onkur verða við. Men tíverri er tað so. Samlaða keypiorkan er tann sama. Og tí verður úr- slitið av ov nógvum handl- um, at samlaðar útreiðslur verða hægri. Handlar hava umleið somu nøgd á hyllini totalt, og tí hevur hvør handil minni. Tó hava allir tað, sum mest verður selt av, og tí verða færri vørusløg totalt. Sølan verður minni pr. handil. Talið av starvs- fólkum veksur, men førleik- in hjá miðal starvsfólkinum minkar vegna væntandi upplæring. Ergo, tænastan lækkar, prísir hækka og úr- val minkar. Neyðugt at broyta roknskaparlógina Eitt sum kundi bøtt um hetta er, at roknskaparlógin bleiv broytt, soleiðis at allar fyri- tøkur skuldu upplýst um- setning í roknskapinum. Í dag er alt ov lætt at krógva tøl. Hetta kann gerast sam- bært roknskaparlógina fyri at verja fyritøkur móti kapp- ing. Men tað átti at verið sett spurnartekin við hesa reglu. Lógin er kopi av danskari lóg, og tey virkini eru so stór, at øll okkara koma undir smá virkir. Í Danmark eru stór virkir í øllum vinnugreinum, og tí ber til hjá øllum at síggja, hvussu gongdin er. Um lóg- in bleiv broytt, soleiðis at øll feløg vístu samlaða sølu, og síðan koyrdu vørunýtslu og fastar útreiðslur undir ein post, var framvegis nógv krógva. Men tá kundu øll rokna seg fram til støddina av einum ávísum marknaði. Roknskaparlógin er tí ein forðan fyri, at øll kunnu fáa innlit í føroyskt vinnulív. Roknskaparlógin Viðmerking: Í dag er tað bert Føroya Banki, sum hevur innlit í raksturin av handlum og fyritøkum. Teir hava sjálv- andi tagnaðarskildu, Ávísar broytingar av roknskaparlógini høvdu gjørt, at øll fingu betri innlit í vinnulívið. Hetta hevði eisini gjørt at øll, sum um- hugsa at byrja ein fyritøku kundu gjørt eina veruliga ætlan. Í dag verður mett um útreiðslurnar og síðan verð- ur sett á pappír, hvat neyð- ugt er at selja, fyri at javn- vág verður. Men tann, sum ætlar at stovna eina fyritøku hevur ikki minsta ánilsi av um nakað ella einki skil er í ætlanini. Peningastovnarnir fíggja, um teir vænta at fáa pengarnar aftur. T.v.s. um handilsmaðurin eigur okkurt at panta, og um ætlanin er burðardygg. Fyritøkur steðga ikki uttan húsagang Í dag ger lógin at fyritøkur halda áfram longri enn gott er. Eingin hevur innlit og tí verða hesi feløg ikki keypt upp, men enda í staðin við húsagangi og sanering. Broytingar í lógini hevði gjørt tað møguligt at keypt fyritøkur, sum kláraðu seg undir miðal, áðrenn tær steðga upp. Hetta hevði eis- ini verið betri fyri eigaran av fyritøku, sum ikki gekk so væl. Í dag veit eingin, um tað loysur seg at geva eitt boð uppá eina fyritøku. Tá samlað søla ikki er upp- lýst er ógjørligt at meta um hvør klárar seg væl, og hvør ikki klárar seg væl. Heldur ikki kunnu fyritøkur saman- líkna seg við aðrar og ger tað, at eingin veit, hvat kann gerast betur. Kundin fær fyrimunin Størri vitan hevði gjørt tað munandi lættari at lagt ætl- anir. Tær høvdu verið lagdar út frá veruligum tølum Neyvari ætlanir loyva Hon svam næstan í pottin eisini at marginalar verða minni. Eisini er lættari at stýra útreiðslum, tá tú veist, hvussu nógv kemur inn. Tá kann jú ikki keypast upp á forventet fangst, og tað verður heldur ikki ráð til, at eigarin keypur privat upp á P/f til skaða fyri landskassa og palliba. Tá talan er um kapping viðførur sparing hjá fyri- tøkum lægri prísir til kundan. Tað er bert kundan ella brúkaran vit skulu hugsa um. Tað skal als ikki takast fyrilit fyri vinnu- lívsmonnum ella handlum. Eru teir ov nógvir, má onkur gevast. Tað er eingin orsøk hjá kundanum at gjalda meira enn neyðugt. Kappingarlógin Neyðugt verður helst eisini at gera greiðari og strangari reglur fyri kappingareftir- litið. Vit hava seinastu árini sæð nakrar sera stórar sam- anleggingar. Um hetta er til gagn fyri brúkaran er ógvu- liga ivasamt. Her hugsi eg um, at skipasmiðjurnar hava sama eigara, Bónus keypti SMS og Miklagarð (og ikki umvent), samanlegging í alivinnuni og Fiskavirking. Ikki tí at hetta ikki skuldi verið loyvt. Men eg ivist stórliga í, um kapping- arlógin verjur brúkaran og annars er nøkur forðan fyri at tað, sum líkist monopol- fyritøkum, kann gera sum teimum lystir. Tí skal tað verða mín áheitan á Vinnumálaráð- harran um at hyggja eftir, um tað møguliga er skila- gott at gera broytingar í nevndu lógum. Eivind Jacobsen FO- 490 Strendur JÚSTINUS LEIVSSON EIDESGAARD Hon svam næstan í pottin. Sunnumorgunin lá ein grind á pollinum í Klaksvík, beint uttanfyri Kósabrúnna. Iva- leyst hava fleiri sæð hana, EIRIKUR LINDENSKOV Stokkut var gleðin hjá bil- ánarum, tá tryggingarmono- polið varð tikið av fyri hálv- um øðurm ári síðani. Tá Føroya Banki yvirtók tryggingarfelagið Trygd - og eisini fór at bjóða bil- tryggingar, vaknaði trygg- ingarrisin á Kongabrúnni í Havn sum við kaldan dreym. Tá stutt tíð var frá- liðin kundi tryggingartak- arar sanna. at vit nú høvdu fingið tryggingarfeløg, ið settu tryggingartakaran í há- sæti. Tilboðini gjørdust fleiri og fleiri - og fólk vóru farin at tosa um, at vit í Føroyum hava heimsins bestu bil- trygging. Men so skuldi ikki vera. Fyri vikum síðani boðaði Trygd frá, at teir høvdu brent seg við at bjóða alt ov bíligar tryggingar, og í gjár segði stjórin á Tryggingar- felagum Føroyar við út- varpið, at teir longu tá vistu, at prísirnir, teir bjóðaðu, vóru alt ov lágir. Men tryggingartakarin óraði einki ilt. Frá 1. oktober hækkar Tryggingarfelagið Føroyar skrokktryggingarnar við 20% og ábyrgdartrygging- arnar við 30%. Hevur tú báðar tryggingarnar, slepp- ur tú tó við at rinda 20% meira. Í kappingini við Trygd Tryggingarfeløgini ábyrgdarleys Kappingin millum Trygd og Tryggingarfelagið førdi við sær ábyrgdarleysar dumpingprísir. Rokningina fáa allir bilaánarar at býta sínamillum kom Tryggingarfelagið Før- oyar við fleiri nýggjum tryggingum. Ein var fast- gjaldsskipanin, har tú ikki misti bonus, men mátti rinda 3.000 krónur í sjálvs- ábyrgd av hvørjum skaða. Umframt at henda trygging dýrkar, hækkar sjálvs- ábyrgdin eisini upp í 3.600 krónur. Afturat hesum boðar Tryggingarfelagið Føroyar frá, at tryggingargjøldini verða prístalsviðgjørd, so tey hækka í samsvar við lønar- og útreiðsluvøkstur annars. Annað nýtt tilboð frá Tryggingarfelagnum Før- oyar var endurgjald fyri bil- sakn. Tá fekst tú 10% av skaðaupphæddini útgoldið sum plástur á sárið fyri ong- an bil at hava, meðan hann var til umvælingar. Nú krevur Tryggingarfelagið, at hesar útreiðslur skulu skjalprógvast. Gunnar í Liða, stjóri á Tryggingarfelagum Føroyar segði við útvarpið í gjár, at hækkingarnar eru úrslit av dumpingprísum sum úrsliti av kappingini. Hann segði, at hetta var ábyrgdarleyst, men at Tryggingarfelagið Føroyar var noytt at fylgja við. Skaðatølini fyri fyrra hálvár í ár eru sera ljót og vísa stórt undirskot. JOHN JOHANNESSEN Almanna- og heislumál fara næsta ár at fáa væl hægri játtan, enn tey fingu á fíggj- arlógini fyri ár 2000. Hetta sigur Karsten Han- sen, landsstýrismaður í fíggjarmálum, í sambandi við, at landsstýrið í løtuni arbeiðir við fíggjarlógarupp- skotinum fyri ár 2001. Skúlamál fáa eisini hægri játtan, og kemst hetta mill- um annað av, at lærara- lønirnar eru hækkaðar. Karsten Hansen vísir á, at Helena fær hægri játtan í prosentum kann tað fara at tykjast, sum um oljumál fáa nógv hægri játtan enn í ár, men kemst hetta av, at Oljumálastýrið nú eisini skal umsita tey mál, ið hava við jarðfrøði at gera. Landsstýrismaðurin í fíggjarmálum vil ikki koma nærri inn á, hvussu høgar játtanirnar til ávísu máls- økini fara at verða í fíggj- arlógaruppskotinum fyri ár 2001. Men tað er kortini greitt, at fíggjarlógin fyri næsta ár verður hægri enn verandi fíggjarlóg. JOHN JOHANNESSEN Tingakrossur, sum fram til áttatiárini var blað Sjálvstýr- isfloksins, er nú komin út aftur í elektróniskari útgávu. Sjálvstýrisflokkurin hev- ur gjørt sær heimasíðu, har høvuðssíðan er ein internet- útgáva av Tingakrossi. Á hesi høvðussíðu eru greinar frá politisku manning flok- sins. Harafturat ber til at koma frá høvðussíðuni inn á eina undirsíðu, ið kallast heima- síðan hjá Sjálvstýrisflokk- inum. Her ber millum annað til at heinta sær upplýsingar um ting- og landsstýris- manning floksins. Sjálvstýrisflokkurin er fimti politiski flokkurin í Føroyum við heimasíðu. Hinir flokkarnir á netinum eru Javnaðarflokkurin, Sam- bandsflokkurin, Tjóðveldis- flokkurin og miðflokkurin. Heimasíða Sjálvstýris- floksins er at finna á www.tingakrossur.fo Sjálvstýrisflokkurin á netinum Maskinmeistarafelagið hevur nú sagt upp sátt- málan við Føroya Reið- arafelag. Sáttmálin, sum umfatar maskinmeistarar við før- oyskum fiskiskipum, fer úr gildi tann 1. desember í ár.. Sáttmálin uppsagdur men útróðrarbáturin Sjó- frúgvin úr Klaksvík var fyrstur hjá henni og fekk tí finningarfiskin. “Nógv fólk var hjástatt, meðan grindin var hildin til. Drápið gekk rímuliga væl. Ikki øll grindin gjørdi land- gongd og ein partur mátti rekast inn aftur,“ sigur Høgni í Dali, løgreglumað- ur í Klaksvík. Merktir vóru 98 hval upp á tilsamans 937 skinn. Allir Klaksvíkingar fingu at kóka. Heimaparturin var umleið 0.3 skinn og dráps- parturin eitt sindur størri. Skjótt gekk at merkja grind- ina og longu klokkas seks sunnukvøldið komu seðl- arnir út. Norðingar hava verið hepnir við grind seinastu tíðina. Í seinastu viku legði ein grind beinini norðuri í Sundum og ein springara- bólkur legði beinini í Klaks- vík. Hvør einasti klaksvíkingur fekk part og havnamenn vóru leskaðir við finningar- fiskinum Meiri enn helmingurin av li›num spælir í Danmark og Noregi, har føroysku spælararnir høvdu vi›rák í vikuskiftinum Í hesi vikuni fer ta› mesta at snúgva seg um fyrsta dystin í HM undankappingini. Hann ver›ur sunnudagin klokkan 15. Ta› ver›ur spælt á Svangaskar›i. Allan Simonsen, sum í vikuskiftinum var í Íslandi og fylgdi føroysku spælaru- num, hevur sett sínum monnum stevnu hósdagin. Ætlanin er at venja hós- kvøldi›, fríggjadagin og aft- ur leygardagin. Meiri enn helmingurin av føroysku landsli›sspælaru- num eru uttanfyri landodd- arnar. Hesar komandi dag- arnar fara teir at manna setr- ini í flogførunum hjá At- lantsflog. Fyrsti útisetin heim var Sámal Joensen, sum longu í gjár kom úr Reykjavík. John Petersen, Jens Martin Knudsen og Uni Arge koma úr Reykja- vík í morgin. Donsku útisetarnir koma heim hósdagin, og ta› kann væl vera, at teir fara at vera í fer›alagi vi› teir tríggjar í Sogndal. Fleiri hvíldu Fleiri av landsli›sspælaru- num, sum spæla a›ra sta›ni, hvíldu í vikuskiftinum, tí teir vóru leikbanna›ir. John Petersen og Sámal Joensen høvdu fegnir vilja hjálpt til hjá Leiftri, sum tapti, og Jul- ian Johnsson og Hans Fró›i Hansen høvdu einki havt ímóti dystarvenjing, tá Sogndal vann á Byåsen. Kurt Mørkøre spældi allar 90 minuttirnar móti Byåsen. Hesa fer› eydna›ist honum ikki at skora. Jens Martin Knudsen hev›i nógv at gera, tá Leiftur tapti í Reykjavík, men ta› ver›ur sagt, at spælandi venjarin stó› seg væl. Allan Simon- sen var á sta›num, og hann hevur sjálvur sæ›, hvussu Jens Martin er fyri. Í gjárkvøldi› var ætlanin, at Allan Simonsen skuldi hyggja at, tá Uni Arge og ÍA skuldu spæla á Laugardals- vøllinum. Næsti dysturin á Laugardalsvøllinum ver›ur, tá Danmark leygardagin skal spæla undankappingar- dyst móti Íslandi. Allan Si- monsen hevur sjálvur gó› minni frá Laugardalsvølli- num. Ta› var har, at hann í 1972 spældi fyrsta lands- dystin fyri Danmark, sum vann 5–2. Allan Simonsen skora›i tvey av málunum. Sjálvsálit í Danmark Eftir at ta› hevur gingi › strilti› hjá bæ›i FCK og Herfølge glógva›i ta› av álvara í sunnudagin. Todi Jónsson hev›i sen- tralan leiklut, tá FCK vann í Parkini á Brøndby. Jákup Mikkelsen hev›i ikki nógv at gera, men fyri hann og Herfølge var ta› t‡dningar- miki›, at teir vunnu á AGF. Óli Johannesen hevur veri› tolin í AGF. Nú eydn- a›ist ta› honum at koma á li›i. Ta› hevur stóran t‡dn- ing fyri dystarvenjingina og ikki minst fyri sjálvsáliti›. Øssur í hopla Teir átta heimligu spælarar- nir, sum eru í landsli›s- hópinum, vóru allir í dysti sunnudagin. Hjá Rógva Jacobsen gekk einki serligt. Hann var í 1. hálvleiki á Svangaskar›i óheppin, tá langskot brast í stólpan, og sí›ani var hann líti› sjónsk- ur í spælinum. Bæ›i í 1. hálvleiki, og tá ein tími var farin, sá hann gult og noyddist tískil undir brúsu. Fró›i Benjaminsen skor- a›i eitt av teimum seks B68 málunum, men ta› tykist framvegis resta naka› í, á›r- enn venjingarstø›an ver›ur so gó›, at full nytta fæst burturúr fótbóltsevnunum. Fró›i spældi næstan einki undan summarste›ginum. Jan C. Dam var í B68 verjuni. Hann spældi skila- gott og syrgdi fyri, at eingi mistøk vóru gjørd. Tá KÍ li›i› var nógv undir- manna›, valdi Jóannes Jakobsen at spara Jan C. Dam. Mest ey›s‡ndi spælarin á Svangaskar›i var Øssur Hansen. Hann hevur neyvan á›ur veri› so væl upp- lagdur, sum hann er nú. Hann leg›i upp til fleiri av málunum hjá B68. Merkis- vert er ta›, at Øssur í B68 hevur sera framrætta›an leiklut. Á landsli›num er hann vongverji vi› nógvum verjuskyldum. Í Gøtu var Henning Jarnskor meiri sannførandi, enn hann hev- ur veri› leingi. Í Vági spældi Allan Mørkøre væl. – Venjingarstø›an gerst alsamt betur, og eg merki einki til ska›an, sum hevur plága›. Men í 2. hálvleiki gekk orkan undan, seg›i landsli›sveteranurin aftaná málleysa javnleikin. Jóhannes Joensen var í sama bor›i sum Allan Mørkøre allar 90 minuttir- nar. Hansara uppgáva var at halda tætt. Ta› megna›i hann. Jóhannes var sjáldan vi› í HB álopsspælinum. Ta› var heldur ikki ætlanin, at hann skuldi vera serliga framrætta›ur. Í Gundadali var Jens Kristian Hansen partur av B36 li›num, sum var vón- brot móti B71. Troystin hjá landsli›svenjaranum er, at li›forma›urin hjá landsli›s- venjaranum spælir altí› væl, tá hann er á landsli›- num. jh/jm GÍ- og landsli›sleikarin, Henning Jarnskor, ver›ur eftir øllum at døma ikki vi› GÍ komandi kappingarár Jákup Mørk Seinnapartin í gjár fór Henning Jarnskor til Dan- markar, har hann ætlandi skuldi venja vi› anna› hvørt OB ella B1913. Tá vit um middagsleiti› tosa›u vi› Henning, var ta› enn ikki endaliga avgjørt, hvat av hesum feløgum tal- an skuldi vera um. Gjøgnum GÍ Orsøkin til hetta er, at gent- an hjá Henningi er flutt til Danmarkar, og sjálvur roknar hann vi›, at hann flytur av landinum, tá lands- kappingin í ár er komin at enda. Hann er tó eisini sáttmála- bundin at GÍ komandi kapp- ingarár, og tí vilja gøtumenn royna at leiga hann út til danskt felag, ta› tí› sátt- málin stendur vi›. Í fyrstu atløgu ver›ur bert ste›ga› tríggjar dagar í Danmark, tí longu hósdagin skal Henning vera á Svangaskar›i, tá Allan Si- monsen fer undir fyrireik- ingarnar til komandi lands- li›suppgávuna. Mánadagin komandi gongur lei›in tó aftur ni›ur, og ver›ur hann ætlandi til venjingar har alla vikuna. Tey bæ›i feløgini, OB og B1913 eru bæ›i heima- hoyrandi á Fjóni. OB spælir sum kunnugt í bestu donsku rø›ini, me›an B1913 spælir í næst bestu rø›ini. Henning til Danmarkar Landsli›i› er væl fyri Óli Johannesen hevur veri› tolin í AGF. Nú eydna›ist ta› honum at koma á li›i. Ta› hevur stóran t‡dning fyri dystarvenjingina og ikki minst fyri sjálvsáliti› Væntandi flytur Henning Jarnskor av landinum í heyst, og tí roynir GÍ nú at finna eitt felag til hansara