mikudagur 23. mars 2005síða 11

Nr. 58 - 24. mars 2005 11 VIÐMERKINGAR Unn í Dali Vit eru "væleydnað", halda vit, tá húsini líkjast einum grikskum monumenti og bilurin stendur hápoleraður í túninum. Í "tínum túni!", vildi tú staðfest. Men sannleikin er, at tú eigur einki. Við skjølum og oðrum, tú rópar og skrálar, verjir tína ogn. Men skjalið finnur sín egna veg til moldar aftur - eins og títt stemmuband. Vit eru sálir sum gista á Móður jørð. Og Hennara gestablídni og tol er nærum óendaligt. Vit vitja eina stutta tíð og so fara vit víð- ari. Ein samanbering av Móður jørð kundi verði ein gomul langomma, sum tú vitjar. Hús hennara eru merkt av elli, eins og andlit hennara. Hon smílist og bjóðar tær alt tað besta, hon eigur, góðan mat og heita song. Tú viðurkennir henn- ara gestablídni. Og tá ið tú takkar fyri teg, hevur tú reitt songina, ruddað av borðinum og tikið uppvask- ið. Tí tú virðir hana. Móður jørð er langomma tín, sum tú vitjar. Hvussu virðismetur tú hennara gestablídni? Ein túrur við sjóvarmálan avdúkar, at tú neyvan gjørdi reint borð. Har liggur alt tað, sum sum tú heldur, er úr eygsjón, tað, sum tú heldur er burtur og gloymt, meðan tú situr í heitu stovu "tíni." Hugsa tær, um tú fekk ein gest, sum blakaði papp- írið frá smørpakkanum út av køksvindeyganum, ein sum traðkaði tyggigummi niður í teppið í stovuni, ein ið klovdi tað nýggja eiki- træðsborið til pinnabrenni? Hevði tú haft blídni og tol á sama støði sum Móður jørð hevur til tín, hvønn dag? Viðurkenn tí, at tú EIGUR ONKI annað enn tann fríða viljan; viljan at síggja og innsíggja, at tá samanum kemur, ert tú nokk sjálvur, tann mest óuppdrigni gesturin.....ein, sum heldur ikki tú vildi havt á gátt! Bogi Eliasen stjórnmálafrøðingur cand scient pol Undirritaði hevur skrivað tríggjar kapitlar í bókini "The Right to National Self Determination –Ð- the Far- oes and Greenland" Eini kapitulin er ein kanning av Føroyum og Grønlandi í ST skjølum, nevndur "The Faroes and Greenland in UN docu- ments". Talan er ikki um eina gjøgnumongd av øll- um skjalasavninum hjá ST, men ein kanning við sínum uppruna í eini kanningaferð til ST í New York. Skjølini, sum fram eru funnin eru leitaði fram á heimasíðum og databankum undir ST skipanini. Talan er um formlig skjøl, sum løgd eru út á alnótina. Hesi skjøl vísa á støðu Føroya í mun til altjóða sáttmálar, Dan- mark er partur av, hví Før- oyar hava undantak á yvir- tiknum málsøkjum, at Dan- mark ikki einsæris kann seta í gildi sáttmálar fyri Føroyar á yvirtiknum mál- søkjum og eisini er nakað um Føroyar og sjálvsav- gerðarrættin í ymsum høpi. Áhugin fyri hesum kom, tí at eg í samband við serrit- gerð nógvastaðni fekk tað svar, at Føroyar aldri høvdu verið frammi í ST skipanin. Tá ST nú seinastu árini er farið í gongd við at leggja almannakunngjørd skjøl á alnótina, bar til at kanna hetta. Henda kanningin var mítt egna hugskot og eg havi sjálvur funnið tilfarið fram, gingið tað ígjøgnum og skrivað kapitulin um til- farið. Trupulleikin um tað sum higartil er sagt um bókina og kapitulin er, at fá hava lisið bókina. Hon er útgivin av einum viðurkendum Niðurlenskum forlagi og er nakað dýr. Men nakrar við- merkingar hava verið, ser- liga aftaná fyrra svarið frá Per Stig Møller og uppund- ir Fólkatingsvalið bleiv millum manna yvið sáddur um júst hesar skeivu upp- lýsingarnar, og vildi Per Stig heldur ikki uttan víðari viðurkenna hesar umstøður í tí fyrsta svarinum hann gav Fókatinginum. Endamálið við kapitli- num er sostatt at kannað hvat finst um Føroyar og Grønland í ST skipanini. Hetta er áhugavert út frá ásjónini um "Customary Law", har útsagnir og gerð- ir av statum hava virði í al- tjóða rætti. Her kann takast fram, at enn verður kjakast um gildið av donsku grund- lógini í Føroyum. Danir siga at eingin mótmælti, mótstøðufólk siga at undir- tøka ikki var og at eingin bleiv spurdur. Tá høvdu vit ikki fólk vit vitan, sum kundu greiða støðuna og koma við ynskjum. Kanningin fevnir um skjøl í ST skipanini og ikki skjøl í donsku skipanini. Tað má metast sum partur av donsku uppgávuni at syrgja fyri, at tær upplýs- ingar sum Danmark letur ST um Føroyar, erurættar. tá føroyski uttanríkispoli- tikkurin skal umvegis Dan- mark. Sjálvur havi eg ofta undr- ast at støðan aftaná seinna Veraldarbardaga viðvíkj- andi loysing og sambandi ikki var meira altjóða fevn- andi. ST var á breddanum og enski retorikkurin fyri at kríggjast var millum annað ein frælsur heimur uttan hjálond og Danmark mátti boða ST frá um Grønland. Men einki var boðað um Føroyar og eingin í Føroy- um sær út til at hava roynt at grundgivið við altjóða viðurskiftum, ella at seta Føroyar inn í ein samtekst uttanfyri ríkisfelagsskapin og fullveldi. Hetta kann hava verið, tí vit ikki hava havt fólk, sum hava verið vitandi um hesi viðurskifti og altjóða rættindi. Støðan í dag er ein onnur. Í dag hava vit nógv fólk við høgari útbúgving og ser- kunnleika á altjóða støði. Samstundis hevur alheims- gerðin gjørt, at nógv lættari er at fáa innlit í ymisk við- urskifti. Tað ger, at vit onga umbering hava fyri kom- andi ættarliðum. Vit eiga í dag kunnleikan til at ansa eftir okkum sjálvum og at tryggja okkara rættindi. Hetta umfatar millum ann- að at rópa varskóð, tá skeivar upplýsingar verða lætnar altjóða samfelag- num um okkum og føroysk viðurskifti. Málið er so seinni tikið upp av Norðuratlantsbólki- num á Fólkatingi, sum hev- ur kravt svar frá danska Uttanríkismálaráðharra- num um skeivar upplýsing- ar lætnar ST. Her hevur danski Uttanríksimálaráð- harrin í næsta svari sínum um málið nú boðað Fólka- tinginum frá, at hann fer at rættað hetta í ST skipanini, altso boða ST frá, at skeivar upplýsingar eru lætnar og at rætta hesar. Í meðan ger Løgmaðurr eisini av at senda Per Stig Møller bræv, har hann átal- ar at Danmark hevur latið ST skeivar upplýsingar og biður um at fáa hetta rætt- að. Og hann fer eisini eitt stig víðari og biður um at føroyingar sjálvur skulu verða umboðaðir, tá svar skulu latast ST. Hetta vísir, at talan er um at tryggja okkara egnu við- urskiftir. Talan er ikki um fullveldismál í hesum sam- bandi. Men alt málið vísir, at tað umráðandi at vit sjálvi gera vart við okkum og um viðurskifti, sum ikki eru í lagi. Hetta vísir eisini, at eg og tú kunnu gera mun, tá vit hava rættvísi aftanfyri okkum, og at hetta er neyð- ugt fyri at byggja Føroyar upp, við ella uttan fullveldi, uttanfyri ella innanfyri Rík- isfelagsskapin. Tað mest umráðandi er at vit standa saman um viðurskifti, vit eru samd um og sum her, uttan at verða bangin krevja okkara rætt, at skeivleikar verða rættaðir og leggja upp til eina betri skipan og har vit sjálvi hava ávirkan. At úrslit er komið burturúr, er orsakað av at bæði fólka- tingslimir og føroyska pol- itiska skipanin, bæði and- støða og samgonga, hava tikið málið upp, og kann hetta verða eitt dømi um hvussu umráðandi tað er at arbeiði frá fleiri síðum. M.a. var nevnt í flestu donsku fjølmiðlunum, at Løgmaður hevði sent Per Stig Møller hetta brævið. Men ’timing’ hevur eisini sína ávirkan. Danmark er limur í ST trygdarráðnum í løtuni. Danmark verður vanliga sæð sum tað nor- mativt pena barnið í flokki- num, og tí vildi tað verið sera óheppið at fingið stríð um hetta málið sum kundi hildið áfram og komið al- tjóða fram. Tí er tað fyri Danmark gløgt av Per Stig at viðurkenna mistakið nú. Hetta kann í altjóða samfel- agnum enntá geva Dan- mark plussstig, tí hygg Danmark viðurkennir og rættar. Skrivliga svarið kom fríggjadagin 3. mars 2005. Sama dag hevði Per Stig eisini fund við Kofi Annan, so nú er bert upp til tann einstaka at meta um saman- hang og tilvild. Sigast kann at úrslit kem- ur burturúr, tí tjóðskaparlig semja er um at gera nakað við hetta. Eg vil her eisini vísa á, at hesin kapitul er skrivaður av mær við tí fyri eyga, at vita hvat finst um Føroyar og Grønland í ST skjølum. Endamálið hevur ikki verið at finna feilir, tað var av til- vild at komið var á hesar feilir, gjørdir av donsku skipanini. Kapitulin inni- heldur eisini annað um hvussu Føroyar og Grøn- land verða lýstar í ST skjøl- um og tænir hann tí sínum endamáli. Harafturat er at siga, at eg sjálvur havi tikið stig til henda kapittulin. Eg havi ikki verið, ella eri limur í nøkrum politiskum flokki. Arbeiðsbólkurin settur av Norðuratlantsbólkinum, hevði skrivliga kravið í sínum sáttmála, at arbeiði ikki varð politiskt bundið, at politikkarnir ikki máttu luttaka á arbeiðsfundunum, fáa ella brúka tilfarið, áðrenn tað bleiv útgivið. Í bólkinum sótu m.a. tríggir altjóða viðurkendir proffessarar, sum neyvan høvdu vilja lagt navn til eitt politiskt manifest. Føroyar í ST skjølum Vit eiga onki men læna alt Jógvan Jacobsen formaður Unga Tjóðveldisins Samstundis sum landskass- in hevur hundratals milli- ónur í undirskoti, roynir Sambandsflokkurin at renna undan ábyrgdini fyri sínum egna fíggjarpoli- tikki. Tá Tjóðveldisflokkurin kom í samgongu 15. mai 1998 og fekk fíggjarmál at umsita, vóru 678.275.784,25 krónur landskassanum. Tá sam- gongan slitnaði 5. desem- bur 2003 vóru 2.220.833.007,49 krónur í landskassanum. Eitt yvir- skot uppá 1.542.557.223,24 krónur. Tá Sambandsflokkurin kom í samgongu 3. februar 2004 og fekk fíggjarmál at umsita, vóru 1.854.287.441,00 krónur í landskassanum. 28. februar 2005, eitt ár og 25 dagar eftir, vóru 1.276.874.445,00 krónur í landskassanum. Eitt undir- skot uppá 557.412.996,32 krónur. Uttanlandsskuldin er ikki tikin við í hetta roknistykk- ið. Men hon hevði bara gjørt munin størri millum tjóðveldispolitikk og sam- bandspolitikk. Sambandsflokkurin ger fyri tíðina alt tað hann kann fyri at geva Tjóðveldis- flokkinum ábyrgdina fyri fíggjarpolitikkin hjá Sam- bandsflokkinum! Fyri tað fyrsta er tað ábyrgdarleyst at hava und- irskot á fíggjarlógini. Men tað er ikki tað ringasta. Sambandsflokkurin roynir nú av øllum alvi at geva Tjóðveldisflokkinum ábyrgdina fyri Sambands- floksins førda fíggjarpoli- tikki. Higartil hevur fíggjar- politikkurin hjá Sambands- flokkinum kostað Føroya fólki 557.412.996,32 krón- ur. 557 milliónur krónur. Uppá eitt ár og 25 dagar. Tjóðveldisflokkurin hev- ur ikki ábyrgdina fyri tí nú førda fíggjarpolitikkinum. Sambandsflokkurin vildi hava ábyrgd. Sambands- flokkurin hevur sitið í sam- gongu meir enn eitt ár. Sambandsflokkurin hevur ábyrgd. Nú er tíðin komin at taka við ábyrgd. Er Sambandsflokkurin ikki til reiðar at taka ábyrgd fyri sínum egna førda poli- tikki, so ráði eg Sambands- flokkinum til at lata onnur sleppa framat. Alt annað er ábyrgdarleyst. Ábyrgdarleysur fíggjarpolitikkur