týsdagur 12. apríl 2005síða 13

Nr. 68 - 12. apríl 2005 13 Hergeir Nielsen Ein størri politiskur sjón- leikur er á palli, og sam- gongumenn kappast um at manna leiklutir sínar. Ein jarðbundin floksfor- maður í sambandsflokkin- um vil vera við, at higartil er ikki eitt komma broytt í lóggávuni millum ríkispart- arnar, meðan ein meira loftborin javnaðarmaður lovprísar løgmanni og hansara samráðingarevn- um. Teir tigandi - tað eru teir sum stýra samfelagnum - hava vit ikki hoyrt so nógv til. Men vit fara fara veruliga at vóna, at teir koma at flyta okkurt komma, áðrenn leiktjøldini verða drigin fyri fyri seinastu ferð. Fyrsti partur Vit sóu menn taka land í Fámjin um dagarnar, har danski uttanríkisráðharrin og Føroya løgmaður skriv- aði undir eina felags yvir- lýsing um at gelda avgerð- arrætt Føroya á uttanríkis- og trygdarpolitiska økinum framyvir, og løgmaður helt væl til standa. Tað var tann tíð, tá Jansa- guttarnir í Fámjin bardu ágangin niður, men soleiðis er tað ikki meir. Teir høvdu vent sær undir torvunum, vistu teir til sín aftur. Samgongumenn halda tað vera óført, um føroying- ar sleppa at vera við, tá aðr- ir fara at tingast um møgu- ligar vandar um okkara leiðir einafer langt inni í framtíðini. Føroyingar hava nú skriva seg fastar her, tí teir sleppa bara at vera við, men ikki at taka avgerð um nakað sum helst. Aftan á eina møguliga avgerð fáa teir so at vita, at teir hava medábyrgd, tí teir vóru jú eftir egnum ynski við á fundi. Hetta at "víðka um heim- ildirnar" sum landsstýrið kallar tað, eru nakrar orða- blómur, sum køva tann veruleika, at danir og ES fara at reka føroyskan utt- anríkis- og trygdarpolitikk framyvir. Fyrsta Merkið okkara hekk sum tigandi vitni um tann tjóðskaparliga vesala- dóm og tað stjórnarskipan- arliga máttloysið, ið gjørd- ust okkara lutur í hesum verki. Annar partur Um nakað skil var í at góð- kenna sjálvsavgerarrætt okkara, so skuldi hetta sjálvandi gerast mótvegis altjóðasamfelagnum, men so var ikki. Tvørturímóti, so varð staðfest í Keypmannahavn, at sjálvsavgerðarrættur okkara lá undir donsku grundlógini, og tað var betri ógjørt. Løgfrøðingar og fólka- rættarsakkønir kappast nú um at siga frá, at júst hend- an avmarkaða viðurkenn- ingin av, at føroyingar hava sjálvsavgerðarrætt undir donsku grundlógini, gevur ongar sjálvstøðugar heim- ildir og eingi rættindi til samskifti við altjóða stovn- ar. Ríkisfelagsskapurin hev- ur ongantíð verið sterkari enn nú, sigur formaður sambandsfloksins, og tað kann tað vera nakað um. Fyri góðum ári síðan vóru tær radikalu sjálvstýr- iskreftirnar í samgonguni ávaraðar móti, at lata arnar- bøguna sleppa at klekja "svørð til svangan fund," men har var tíverri talað fyri deyvum oyrum. Tá lógin um uttanríkis- politiskar heimildir og yvirtøkulógin, saman við einari nýggjari stjórnar- skipan eru samtyktar á tingi, heldur sambands- flokkurin, at nýskipanar- uppskotið er endaliga sett í verk, og tað hevur hann rætt í. Tá hava teir lagað Garðin um ríkiseindina, so sum teir lovaðu veljarum sínum í samgonguskjalinum. Hóast sambandsformað- urin sigur, at eingin ein- stakur persónur, ella ein- stakur flokkur, hevur æruna av hesum "frambrotum," so er tað ikki heilt burturvið, um onkur gipsfigururin verður stoyptur av teimum radikalu í fólkaflokkinum - sum eina áminning - um ikki annað. Vónbrot okkara er stórt, tað skal sigast. Triði partur Triði parturin er eisini ein sorgarleikur, har ein heilur flogvøllur kemur rekandi inn í stjórnarskipanarligu viðurskifti okkara. Har er avtalað, at vit skulu tøma Íleggingar- grunnin til at útbyggja ein flogvøll, sum ikki kemur at nøkta verandi og so slett ikki framtíðartørvin hjá okkara samfelag. Vit fáa framvegis ein vánaligan flogvøll, og har- afturat fáa vit ein tóman Íleggingargrunn. Stuttskygdar loysnir eru altíð vánaligar loysnir, og hendan ber av. Kappingarføri okkara í altjóðagerðini fær ein mønustingin í hesum aftur- stigi, sum fer at forða fyri, at vit fáa avgreitt farma- flogfør og størri ferða- fólkaflogfør í allari framtíð. Lógaruppskotið Bretski kongurin, Johan uttan land, skrivaði søgu, tá hann í 1215 undirskrivaði Magna Carta, hándfestn- ingin, sum tók alt valdið frá sær sjálvum. Løgmaður okkara ger nakað tað sama 800 ár seinni. Um vit fáa eitt lógar- uppskot á tingborð, har nakar møguleiki er at broyta tilgongdina vita vit ikki, men vit vóna tað. Vit vóna ma., at vit undir viðgerðini av hesum mál- um fáa inn nakrar broyting- ar um, at sjálvsavgerðar- rætturin skal fráboðast al- tjóðasamfelagnum, soleiðis at hann fær eitt veruligt virði í fólkarættinum. Høgni Hoydal Fámjinsskjal. Yvirlýsing um sjálvsavgerðarætt og yvirtøkulóg. Lóg um utt- anríkispolitiskar heim- ildir. Trý mál verða í skundi trýst ígjøgnum innanfyri sera avmarkað tíðarskeið. Orsøkin er, at danska stjórnin vil hava hesi mál avgreidd, áðrenn fólkaatkvøða verður í Danmark um ES-grund- lógina. Einaferð var vanligt at leggja Tjóðveldisflokkin undir proklamasjónspoli- tikk og at vilja fremja loysingina á einum A4-arki. Men tess meira kemur undan kavi, tess meira bendir á, at undirskrivingin av felagslýsingum millum Føroyar og Danmark er berur proklamasjónspoli- tikkur. Spurningurin er, um nakað veruliga er nýtt, ella um hetta bert er nýtt sam- band á einum A4-arki. Sjálvsavgerðarrættur parkeraður Løgmaður boðaði frá mánadagin, at nú varð sjálvsavgerðarrætturin hjá føroysku tjóðini viðurkend- ur og allar forðingar rudd- aðar av vegnum í sjálv- stýrismálinum. Sjálvur úttalaði eg meg sera positivt mótvegis hes- um. Men sambært serfrøð- ingum, er ikki talan um, at veruligur sjálvsavgerðar- rættur føroyinga er viður- kendur. Danska stjórnin og landsstýrið hava ikki av- talað at fráboða nakra viðurkenning av føroysku tjóðini til altjóða stovnar. Tá er lítið vunnið, tí tá verður sjálvsavgerðarrætt- urin parkeraður inni í danska ríkinum og undir donsku fatanini av grund- lógini. Tað er átaluvert, at løg- maður skrivar undir og boðar okkum øllum frá stórbroytingum, um lands- stýrið ikki hevur ráðført seg við nakran altjóða serfrøð- ing á økinum. Avgreiðast áðrenn fólkaatkvøðuna í Danmark Bæði løgmaður sjálvur og Jenis av Rana hava gjørt vart við, at Anders Fogh Rasmussen hevur dugað sera væl og verið snildur mótvegis Føroyum. Tað er púra rætt. Onkus- vegna hevur hann drigið løgmann uppá tráð til tess at fáa hann at skriva undir yvirlýsingar og at fremja mál í stórum skundi. Vit gloyma jú altíð í Før- oyum, at sjálvandi hevur danska stjórnin síni áhuga- mál at røkja og hevur sjálvsagt eina ætlan fyri at varðveita danska eindar- ríkið við teimum stóru broytingum, sum henda í Evropa og í heiminum í dag. Onki løgið er í tí. Endamálið hjá Anders Fogh Rasmussen og donsku stjórnini ar sjálvsagt at fáa frið fyri føroyingum og at gera eina heimastýrisskip- an í nýggjum hami, áðrenn danska fólkaatkvøðan um ES-grundlógina verður í september. Tey hava heft seg við, at fullveldiskreftirnar í Føroy- um og Grønlandi strongja á, nú Danmark leggur fleiri og fleiri mál til ES at umsita. Stjórnin hevur heft seg við, at í Føroyum hava bæði Tjóðveldisflokkurin, Javnaðarflokkurin og Fólkaflokkurin boðað frá, at vit eiga at taka yvir uttanríkismál, verjumál, gjaldoyramál og rættarmál, tá ið Danmark leggur av- gerðarrætt til ES í hesum málum. Tí er málið, at fáa gjørt onkra skipan, ið kann varð- veita danska eindarríkið í hesi gongdini. Tað er ætl- anin hjá donsku stjórnini við yvirtøkulógini og yvir- lýsingunum. Har verður jú sagt, at vit kunnu yvirtaka, men ikki tey málini, ið Danmark leggur til ES at umsita. Harafturat verður so gjørd ein lóg um uttan- ríkispolitiskar heimildir. Føroyar og Grønland skulu kunna gera sáttmálar við onnur lond sum "Konge- riget Danmark forsåvidt angår Færøerne og Grøn- land". Og Danmark skal framvegis góðkenna alt — bæði fyri, eftir og undir samráðingunum. Við hesum amboðum vil Danmark tryggja sær, at danska ríkið ikki fer sundur í ES-gongdini. Alt verður skrumblað ígjøgnum nú Herfyri boðaði løgmaður frá at landsstýrið kundi ikki góðtaka, at grønlendska lógin um uttanríkispolit- iskar heimildir varð løgd fram á Fólkatingi, áðrenn ein semja varð funnin millum Føroyar og Dan- mark um føroysku uttan- ríkisheimildirnar. Breið semja er um í Før- oyum, at grønlendska lógin er eitt afturstig, og at tað verður trupult at fáa aðra loysn fyri Føroyar, um grønlendska lógin verður samtykt. Kortini er grønlendska lógin nú sett á dagsskránna í Fólkatinginum til fyrstu viðgerð 21. apríl. So er spurningurin, um løgmaður eisini hevur gjørt onkra avtalu í hesum málinum, og at ein loysn fyri Føroyar skal skrumbl- ast ígjøgnum nú, innan summarið kemur. Ongi av hesum málum hava fingið nakra veruliga politiska viðgerð í Føroyum. Løgmaður tykist ikki at hava givið sær far um avleiðingarnar frameftir ella at hava sett sær nøkur mál fyri víðari gongdini. Tí má Løgtingið nú taka sær um reiggj og fáa lýst veruligu avleiðingarnar fyri framtíðarstøðu Føroya í síni heild. VIÐMERKINGAR Er nýskipanaruppskot sambandsfloksins ávegis? Er løgmaður drigin uppá tráð?