mikudagur 27. apríl 2005síða 22

22 Nr. 78 - 27. apríl 2005 – Verkfallið í 1987 er tað ringasta, eg havi verið úti fyri, tí tá ringdu ókend fólk til mín fleiri ferðir hóttu við øllum møgu- ligum, sigur Ingeborg Vinther, sum nú hevur verið forkvinna í Føroya Arbeiðara- felag í heili 25 ár 25 ÁRA HÁTÍÐAR- DAGUR Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Viðhvørt lagar lívsleiðin seg øðrvísi enn nakar hevði droymt um. Tað má ikki minst Inge- bog Vinther í Vági ásanna. Hóast hon hevði fingið fakfelagspolitikk inn við móðurmjólkini, hevði hon ongantíð ætlað sær uppí fakfelagsarbeiðið. Men tey, sum hava fylgt við hendan seinasta mans- aldurin, vita, at tað skuldi ganga øðrvísi. Ingeborg Vinther bleiv ikki bara fakfelagsleiðari. Hon bleiv eisini ein tann litríkasti og týdningarmesti fakfelagsleiðarin í Føroya søgu. Hon hevur nú verið forkvinna í Føroya Arbeið- arafelag í heili 25 ár og tað er longri enn nakar annar. Ingeborg Vinther kom í nevndina í Føroya Arbeið- arafelag í 1977. Men longu á aðalfundinum í 1980 bleiv hon vald til formann, tá ið Johannes Olsen úr Sandavági ikki stillaði upp- aftur. Og tað arbeiðið hevur hon megnað so væl, at síðani hevur ongantíð verið ivi um, hvønn limirnir í Føroya Arbeiðarafelag vilja hava til formann, tí hvørja ferð, hon hevur staðið fyri vali, hevur hon fingið so dygga álitisváttan frá fund- arfólkinum, at hon hevur ongantíð so mikið sum havt eitt mótvalevni og enn hev- ur so ongin bjóðað henni av. Tá ið hon kom í nevndina í Føroya Arbeiðarafelag var hon púra fesk í fakfelags- politikki. Hon hevði verið nevndarlimur í Arbeiðs- kvinnufelagnum Fjallbrúð- ur í heimbygdini Vági í umleið eitt ár. – Tað var púra av tilvild, at eg bleiv virkin í fakfe- lagspolitikki, sigur Inge- borg Vinther. Hon sigur, at hon plagar at vera á fundi í Fjallbrúð- ur, har hon varð limur. Og tað kann neyvan koma óvart á nakran, at hon for- sømdi ikki at siga sína hugsan um tey mál, sum vóru frammi í kjakinum. Og í Føroyum er tað so- leiðis, at tey tey, sum ditta sær at siga sína meining á fundum, enda skjótt í nevnd. So tað gjørdi Inge- borg Vinther eisini. Tá varð lívsleiðin hjá Ingeborg Vinther løgd, tí vegurin úr Fjallbrúður inn í Føroya Arbeiðarafelag tók bara eitt ár. Annars kundi tað ikki undra nakran, at júst Inge- borg Vinther gjørdust virk- in í fakfelagspolitikki. – Eg eri uppvaksin í heimum heimi, har tað bleiv tosað nógv um fak- felagspolitikk. Bæði pápi mín og systkin hansara vóru virkin fakfelagsfólk í nógv ár og pápi mín var stjórnarlimur í Føroya Ar- beiðarafelag í eini 10 ár. Og fastur mín var við til at stovna Arbeiðskvinnufe- lagið Fjallbrúður í síni tíð. – Hetta var tá ið føroyska fakfelagsrørslan traðkaði sínar barnaskógvar og stór og grundleggjandi mál vóru at taka støðu til. Ágangurin á feløgini var øgiligur og stríðið var mangan hart. Tí var eyð- sæð, at tá ið so nógv av mínum næstringum vóru virkin fakfelagsfólk, var hetta nakað, sum fylti nógv í okkara heimi. Bara vaksið og vaksið Ingeborg Vinther sigur, at hesi 25 árini, hon hevur verið forkvinna í Føroya Arbeiðarafelag, er fakfe- lagsarbeiðið broytt so nógv, at tað er ikki at kenna aftur. – Tá ið eg bleiv for- kvinna, varð skrivstovan opin tveir dagar um vikuna. Og vit vóru bara tvey fólk á skrivstovuni, eg sjálv og ein kassameistari. Tá vóru nevndarfundir eisini bara einar tvær ferðir um árið. – Nú er skrivstovan opin hvønn dag, og vit eru fýra fulltíðarstørv í felagnum. Og nevndarfundir eru hvønn mánaða, onkuntíð uppaftur oftari. Ingeborg sigur, at eitt, sum er nógv vaksið hesi seinastu árini, er samstarv- ið við fakfeløg og felags- skapir uttanlands. Men eisini hevur samstarvið ímillum fakfeløgini í Før- oyum ment seg nógv. Í dag eru uppgávurnar hjá Føroya Arbeiðarafelag eisini nógv vaksnar. – Fyrr var tað at kalla bara krónur og oyru, tað snúði seg um. Í dag snýr tað seg sjálvandi eisini um krónur og oyru, men ar- beiðsumhvørvi, sosialar skipanir, trygd og trivnaður á arbeiðsplássum, hevur eisini alstóran týdning hjá fakfeløgum nú á døgum. Hart at fáa líkaløn Ingeborg Vinther sigur tá ið hon kom upp í Føroya Arbeiðarafelag, var tann stóra avbjóðingin at útvega konufólki somu tímaløn sum mannfólkini. – Tá fingu mannfólk ímillum tvær og tríggjar krónur meiri um tíman, enn konufólk fingu fyri sama arbeiði. – Hinvegin fingu konu- fólk fulla løn tá ið tey vóru 16 ár, men mannfólk fingu ikki fulla løn, fyrrenn tey vóru fylt 17 ár. At fáa javn- støðu á hesum øki varð raðfest fremst tað fyrstu ferðina eg var við í sátt- málasamráðingum í 1977. – Fleiri arbeiðarafeløg samráddust saman og hetta vórðu harðar samráðingar, tí summir arbeiðsgevarar vildu ikki hoyra talan um, at gjalda konufólki somu løn sum mannfólki, tí tað høvdu teir, sum vant, ikki ráð til. Men Ingeborg Vinther sigur, at heilt óvæntað var eisini hørð mótstøða ímóti hesum í sjálvari fakfelags- rørsluni. – Ikki minst vóru nógv mannfólk ímóti, at konu- fólk skuldu fáa líka høga løn, sum teir. Teir vóru samdir við arbeiðsgevarun- um í at tað var órímiligt, at konufólk skuldi fáa líka nógva løn sum mannfólk, tí tey arbeiddu ikki tað sama og vóru ikki líka sterk og orkaðu tí ikki so væl at lyfta. Jógvan Sundstein var semingsmaður tá og tað endaði við, at hann legði eitt uppskot fyri partarnar, sum segði, at lønin skuldi útjavnast so líðandi, so at øll fingu somu løn í 1981. Hinvegin skuldu konu- fólk ikki fáa fulla løn, fyrr- enn tey vóru 17 ár, akkurát sum mannfólkini. Ingeborg Vinther sigur, at Jógvan Sundstein gjørdi eitt megnar arbeiðið fyri at sannføra allar partar um, at tíðin var farin frá, at munur skuldi vera á lønunum hjá mannfólki og konufólk og tað endaði eisini við, at allir partar góðtóku tað. Ingeborg Vinther sigur, at hetta er ein av teimum stóru sigrunum hjá arbeiðara- feløgunum ta tíðina, hon hevur verið uppií. Hótt við einum og øðrum Ein annar stórur sigur, var úrslitið av tí óvanliga drúgva og harða verkfallið í 1987. – At felagið kom heil- skapað ígjøgnum tað verk- fallið, sum vardi í heilar tríggjar vikur, sigur eitt sindur um styrkina í feklag- num og seiggi í arbeiðs- fólki kring landið. Hon sigur, at verkfallið snúði seg um, at Arbeiðs- gevararnir betaltu 1 % av lønini í ein eftirlønargrunn hjá Havnar Arbeiðsmanna- felag. – Tá ið okkara tørn var fyri, kravdu arbeiðsgevar- arnir at fáa ávirkan á, hvussu vit brúktu hetta eina prosentið, og teir kravdu at fáa umboð í nevndina, sum skuldi umsita ein eftirløn- argrunn og ávirkan á, hvussu okkara skipan skuldi vera. – Hetta bleiv eitt prin- sippmál fyri Føroya Ar- beiðarafelag, tí arbeiðs- gevarar skuldu ikki leggja seg út í innanhýsis viður- skifti hjá okkum og teir skuldu ikki blanda seg uppí, hvussu vit snikkaðu eina sosiala skipan sama. – Tað endaði í verkfalli, sum vardi í samfullar tríggjar vikur. Minniligast frá tí verkfallinum, er at Oyggjarvegurin var av- byrgdur í Kollafjarðardali. Ingeborg Vinther sigur, at hetta tað harðasta verkfallið hon hevur verið við í. – Eisini heilt personliga var hetta verkfallið hart og tað kostaði nógvar svøvn- leysar nætur. Hon sigur, at hesa tíðina hendi tað ferð eftir ferð, at dulnevnd fólk ringdu til hennara allar tíðir á døgn- inum, eisini um náttina, og brúkti skitin orð ímóti henni. – Eg varð eisini meiri enn einaferð beinleiðis hótt, enntá við lívinum. Men hon sigur, at hesar hóttanirnar rinu ikki við. – Eg eri ísakøld fyri slík- um. Eg havi ongantíð funn- ið meg í hóttanum og so- vorðnum havi eg ongantíð lurta eftir, tí fólk, sum finna uppá slíkt, eru ikki við síni fullu fimm. – Tað var undrunarvert, at tey ymsu arbeiðarafe- løgini megnaðu at standa so væl saman í hesum verkfallinum. Tá vóru tað ikki øll feløgini, sum høvdu verkfalsgrunn, so hjá nógvum húskum stóð nógv ár, tí hetta var eitt øgiligt, – Eg havi ongantíð fu