fríggjadagur 29. apríl 2005síða 13

Nr. 81 - 30. apríl 2005 13 VIÐMERKINGAR Lesið -so eru tit við! Kristina Háfoss Einligar mammur? Út- búgvingarverkið? Tey heimleysu? Gransking inn- an nýhugsan og nýskapan ? Tey sálarsjúku ? Menning av alternativum vinnum ? Ja, nógv eru økini, ið hava tørv á størri fíggjarligum stuðli frá landinum. Grund- gevingar fyri ikki at upp- raðfesta hesi øki eru, at landið ikki hevur ráð - verður sagt - men talan er heldur um manglandi áhuga fyri at raðfesta hesi øki, tí ráð eru eftir øllum at døma at raðfesta onnur øki. Feskasta dømið um, hvussu Landsstýrið og Løgtingið velja at raðfesta skattakrónurnar er lógar- uppskotið, ið skal geva 5 rækjuskipum 20 mió. kr. í studningi. Grundgeving- arnar fyri at fara undir beinleiðis studning aftur eru m.a. hægri oljuprísir og lægri rækjuprísir. Hetta eru grundgevingar, sum í ein- um rættarsamfelagi - har øll eiga at vera líka fyri lógini - eigur at geva øllum føroyskum skipabólkum o.ø. rætt til henda almenna studning. Tí má væntast at hetta lógaruppskot bert er byrjanin. Hevur rækjuvinnan nakra framtíð ? Ongin ivi skal vera um, at rækjuvinnan hevur givið føroyska samfelagnum eitt stórt íkast í fleiri ártíggir, men tíðirnar broytast — ikki minst innan vinnulívið. Eins og farið varð undir at ala laks, eru londini í fjareystri í alsamt størri mun farin undir at ala rækjur til ein væl lægri prís, og uttan íløgur í stór og dýr skip. Eisini hava lond sum Kanada og Grønland ómetaliga stórt rækjutil- feingi at troyta, og útboðið av vanligum rækjum kann tí heldur ikki væntast at minka í næstum. Alt hetta ger tað sera trupult at kapp- ast hjá føroysku rækju- vinnuni. Tað er tí neyðugt at leggja sær í geyma: 1) At onki bendir á, at rækjuflotin fer at klára seg fíggjarliga, sjálvt aftaná umlegging av lánum og við 20 mió. kr. í studningi afturat. 2) At sera ivasamt er, um møguligt verður aftur at fáa berandi rakstur við at nýta "søguligu rætt- indini" at royna eftir rækjum. 3) At føroyska rækjuvinn- an ikki er ein vinna á veg upp, men ein vinna, ið er á einum vegamóti og helst er á veg út. 4) At allur tann føroyski fiskiflotin er raktur av hægri oljuprísum og lægri fiskaprísum, og at grundgevingarnar fyri rækjustuðlinum lata upp fyri, at allur flotin skal hava stuðul. 5) At 20 mió. kr. kundu verið nýttar samfe- lagsliga nógvar ferðir betur við at sett hendan pening av til menning av nýhugsan og ný- skapan. Hugskotsbanki, íverk- setarastuðul, gransking og útflutningsráðgeving Fyri at seta upphæddina á 20 mió. kr. í mun til annað, so fekk Granskingarráðið í 2004 eina játtan, ið gav rúm til at lata 2,7 mió. kr. til nýggjar granskingarverk- ætlanir. Tær 20 mió. kr., ið Landsstýrið og Løgtingið ætla at lata 5 rækjuskipum, svara soleiðis til áleið ta upphædd, ið Granskingar- ráðið kann lata til nýggjar føroyskar granskingarætl- anir í heili 7 ár. Verða rað- festingar landsins soleiðis framyvir, kann ikki væntast at vit náa tí frálíka máli at gerast millum heimsins fremstu lond í ár 2015. Heldur enn at nýta 20 mió. kr. til 5 rækjuskip, átti hesin peningur at verið nýttur eitt nú til nýskapandi hugskotsbanka, íverkset- arastuðul, mennandi gransking og dygga út- flutningsráðgeving. Hetta hevði stuðlað undir ný- skapan og skapt fleiri inn- tøkur, ið vildi givið landin- um fíggjarligt grundarlag til at menna vælferðartæn- astur okkara. Áheitan til løgtingslimir: Latið ikki søguna endurtaka seg Tí hesa áheitan til allar løgtingslimir. Lesið §19- frágreiðingina, ið Løg- tingið lat gera fyri at lýsa teir feilir, ið gjørdir vórðu í 80’unum. Frágreiðingin staðfestir, at ein av høvuðs- orsøkunum til búskapar- kreppuna var beinleiðis vinnulívsstudningur frá tí almenna til fiskivinnuna. Lata tit nú rækjuskipunum studning er bert spurningur um tíð, áðrenn restin av flotanum skal hava somu sømdir. Formaðurin í Før- oya Reiðarafelag hevur longu sent tykkum eina áheitan um at lata øllum skipum teirra studning. Eyðkennið fyri fólk, ið ikki hava gjørt nakað skeivt er, at tey als onki hava roynt, soleiðis verður ofta tikið til — og rætt er tað, at vit koma øll at taka skeivar avgerðir á lívsleið okkara. Men tað eru okkara evnir at læra av okkara feilum, ið avgera um vit menna okkum sum fólk og land. Latið okkum læra av feil- um okkara. Latið ikki søguna endur- taka seg. Nakrar niðurstøður úr Løgtingsins §19-frá greiðing um 80’ini: "Lurtað varð ikki eftir ávaringum frá sakkunn- leikanum, góð ráð vórðu ikki fylgd. (s. 327)" "_ at politisku odda- menninir í Føroyum ikki altíð, heldur ikki í 80- árunum, dugdu at brúka tey ráðini, ið vóru til taks." (s. 318) "_hevur stuðulin avlagað vinnuliga virksemið og forðað fyri, at peningur, vøru-, fólka- og annað tilfeingi eru nýtt á ein burðar- dyggan hátt." (s. 44) "Soleiðis varð gjørdur størsti skeivleikin, ið hugsast kann: Øll vóru ikki eins fyri lógini !" (s. 321) Hans Birgir Hansen Skulu vit skapa gott samskifti og samstarv innan fyritøkur og stovnar og verkir og virkir og handils og vinnulív og vinnurnar á bygd og bý í hvørjari kommunu er slíkt fyri- treytin/grundarlagi. Tað sama er galdandi ímillum áðurnevndu og egnu viðurskiftafólkini, hvat eg vil gera nógv greitt, í lesarabrævinum í dag, skulu vit skapa áðurnevndu størri fram- gongd, trivnað, menn- ing. Slíkt hevur ein lagt til merkis, ikki er skipa áðurnevndu í Havnini og tá ið telefonsvararar, við rødd og spældum tón- leiki, skapar samskift- istrupulleikar, ið er ein gerandiskostur í Havn- ini. Tað hevur kosta einum nóg mikið í telefonkort- um og teletíðarkortum tá talan er um korttelefonir og fartelefonir, eg dag- liga nýti at samskifta við, í skapa samskiftis- trupulleikar í Havnini. Tað er nógv fyri at blíva revsaður, fyri at vísa sína misnøgd og tá ein ger vart við slíkar trupulleikar og teir í telefonsvararar við rødd og spældum tónleiki skapa, ið er gerandi- skostur í Havnini. Eg vil alment klaga slíkt innan áðurnevndu í hava telefonsvarara við rødd og spældum tón- leiki, hvat í ein ikki vil finna seg í longur, at nýta síni kort til, at hoyra slíkar, í tí dagliga lívi. Fekk ein gjørt kostn- aðin upp, var grundarlag at stevna øllum við end- urgjaldskravi og fyri ómaksarbeiði, í ein dagliga hevur havt av áðurnevndu og vegna diskriminatión, við meira ídag. Eg haldi at Føroya Tele og Kall og aðrar fyritøkur og stovnar og verkir og virkir og handils og vinnulív og vinnur, skuldu fingið steðga slíkum og ong- antíð ov skjótt í Havnini og á bygd og bý. Eg havi mist hópin av inntøkum vegna sam- skiftistrupulleikar, sein- astu mongu árini, tá ein stríddist við »TFL« síðani Føroya Tele, ið hevur verið ein harður kostur at stríðast við. Starvsfólkini, áður- nevndu duga ikki at fata og skilja, at tey í tí dagliga skapa slíkar trupulleikar, tá tey mest sum liva seg burtur í aðra verð, spyr bara øll konufólkini í eg stríðist við. Starv og privatlív hjá starvsfólki, hevur einki við hvørt annað at gera, í arbeiðstíð og heimligu trupulleikar, skulu ikki greiðast í arbeistíð og familjan, víkja arbeiðs- plássini ídag. Hetta er nakað í leiðslustýrir, áður- nevndu, eiga at taka upp á fundi við starvsfólkini, ongantíð ovskjótt, so nevndu trupulleikar vera loystir, skula áður- nevndu, økja sínar inn- tøkur. Hetta og mangt afturat kann ein koma aftur til tá øll viðskiftafólk ikki vera eins viðfarin av starvsfólki, áðurnevndu, hvat ein vil gera øllum nóg greitt í lesara- brævinum í dag. Samskiftis- og sam- starvstrupulleikar? Finnleif Guttesen Ein meiriluti í Vágs bý- ráðið vil avreiða 40 almenn arbeiðspláss til Tvøroyri, fyri at varðveita eina prestigu ætlan, ið einki nýtt arbeiðspláss skapar. 40 nýggj almenn arbeiðs- pláss á Tvøroyri, sum við familju, fer at økja fólka- talið við umleið 100 fólk- um, fer at føra Tvøroyri langt fram um Vág í allar mátar. Fólk koma at flyta suður, byggja sær hús, flest øll í nærumhvørvinum av ar- beiðsplássinum og skapa stóran framburð, serliga á Tvøroyri. Sjálvsagt tekur Tvøroyrar býráð undir við meirilut- anum í Vágs býráðið, tá ið hesi vilja geva Tvøroyri 40 almenn arbeiðspláss, við øllum teimum fyrimunum hetta gevur einum økið. Sjálvt við einari komm- unu, so verður við hesum almennu arbeiðsplássinum, allur framburðurin á Tvør- oyri og ikki í Vági. Ein dáragerð ímóti vágbingum Tað kann ikki sigast annað, enn, at tað er ein dáragerð av meirilutanum í Vágs bý- ráðið, ið vil taka 40 almenn arbeiðspláss frá sínum nærmastu í Vági Livst so spyrst HVØR SKAL HAVA 20 MIÓ. KR. ? – hava vit onki lært av 80’unum ? (3:3) Vágbingar avreiða 40 almenn arbeiðspláss til Tvøroyrar