leygardagur 7. mai 2005síða 35

Nr. 85 - 7. mai 2005 35 Regins velduga verki. Hvat viðvíkir tóna og tekstinnihaldi, er spennið næstan ófatiligt - frá miðøld til modernitet, frá Grundtvig til Joyce, frá sakloysi og framburðartrúgv undan 1914 til trúar- og rótloysi eftir 1945. Um nazistanna ragnarøk og tíðina aftaná talar tann sorg- blídna og sára yrkingin "Wenn wir die Heimat erreichten" eftir jødiska skaldið Schalom Ben- Chorin. Lagið hjá Regini til hesa yrking førir okkum inn í universið hjá Brecht og Hanns Eisler: Wenn wir die Heimat erreichten Säh sie vor Scham uns nicht an. All ihre Steine beichten Was sie uns angetan. Tað elegiska Ein, ið sum undirritaði ikki er kønur í nótum og tónalist, kennir seg illa mentan at tala við myndugleika um góðskuna á hesum løgum. Hinvegin kann ein sum lurtari halda seg til sína intuisjón. Persónliga upplivi eg, meðan eg lurti, at løgini ferð eftir ferð bera við sær aha- upplivilsir: mangan, tá ið tú væntar, at nú kemur ein banalur nóti, kemur nettupp frávikið, ið ger lagið óbanalt ella enntá raffinerað. Viðhvørt koma brot, sum tú kennir aftur, antin tí tey, ofta trúliga, ekkóa skjaldraløg, ella tí at skaldið plagierar seg sjálvt! Sum heild hevur ein tí hug at geva Marianne Clausen rætt, tá hon sigur, at mong av hesum løgum eru "góð og vøkur, spenn- andi og skiftandi". Samstundis er greitt, at hetta ikki er fløguút- gáva í vanligari merking, men varðveitsluútgáva. Ljóðgóðskan er ymisk, og sanggóðskan somuleiðis - av natúrligum grundum - skiftandi. Tað hendir seg, at sangarin hevur ilt við at makta sín setning, stundum syngur hann, so eingin ger honum tað eftir. Skal peikast á eitt eyðkenni, sum í støðum kann gerast veikleiki, so er tað kanska tað, at Regin í stóran mun er ein elegikari - ikki av arktiskum, heldur av flatlendskum slag - sum sitandi við Bábýlons áarbakkar sær tekstir, við farmi av náttúru, fólki, djórum og gróðri, daga kallandi í firruni. Í elegiini, sorgarljóðinum, er einki forgjørt, og hjá Regini er hon ofta flættað saman við vakur- leika. Men viðhvørt tykist tað elegiska at rína við tekstir, sum í sær sjálvum eru óelegiskir. Klárur steinstílur Til seinast havi eg hug at gera vart við eitt ummæli (í Dimma- lætting) frá 1925 av eini Waagstein-konsert í Havn. Greinin er áhugaverd og sjáldsom, tí hesin ummælarin (hann rópar seg "Makramant") gevur bæði Waagstein, Ó.J. Hansen og Peturi Alberg eitt slag av kritiskum mótspæli, bæði atfinning og rós, og tí hann setir tónleik og samfelag í samband hvørt við annað. Um nýggjari føroysk løg skrivar ummælarin, at tey staar ... den gamle færøske Musik ret fjernt; de har fremfor alt ikke dens Stil, denne Stenstil, der altid er ren og klar, altid i samme ufravigelige Over- ensstemmelse med sine enkle Grundprincipper; saa fast og klar er kun den store Folkevise- musik og den store klassiske Kunstmusik. De nye Melodier, der nu supplerer de gamle, er friske, ofte sentimentale, ikke altid formfuldendte, men helt igennem fyldt med den stærke spirekraftige Aand, der karakteriserer det moderne færøske Samfund - et Samfund der er de gamles mørke og stilfulde Verden saa fuldstændigt modsat, uroligt, kaotisk og parvenuagtigt som det er. Tá ið hetta brotið verður endur- givið, er tað tí ein spyr seg sjálvan, um ikki Regin Dahl, í nøkrum av sínum løgum, nærk- ast hesi stílreinu, miðaldarligu einfeldi. Dømir kunnu vera løg til eitt nú "Meg droymdi ein so sáran dreym" eftir J.H.O. Djurhuus, "Jesus leið meg allan aldur" (við dámi av fedranna myrku tign!) eftir Jóannes Patursson, "Menniskjum er ei at skilja" (við tí bæði ræðuligu og stórfingnu regluni: "Allir missa lív og lund"!) eftir sama yrkjara, og tað grípandi vakra lagið til sálmin "Leið meg Gud á lívsins veg" eftir Mikkjal á Ryggi. Tjaldursklipp, hoyrt í dreymi Tær 25 fløgurnar í hesum savni eru eitt gripaskrín, sum áhugað - í Føroyum sum aðrastaðni - kunnu nærkast, granska, brúka, tolka, gleðast yvir og fáa íblástur til at skapa nýggja og øðrvísi tónlist burturúr í komandi tíðum og ættarliðum. Uttan tað arbeiði, sum Niels á Velbastað saman við Regini fór undir í 1972, hevði savnið ikki verið til í dag, og uttan treiskt og nærlagt arbeiði frá eldsálum sum Marianne Clausen, Zakariasi Wang og Kristian Blak hevði henda útgáva ikki ligið á borðinum í dag. Sum útgáva eru Atlantsløg hegnisliga greidd úr hondum, fløgulummarnir lættir og fittligir, tekningarnar eftir Sámal Blak reinar í sniði, trækassin lættur og snøggur. Onkur prentvilla er í t.d. teimum týsku heitunum. Hinvegin eru ongar villur í teimum nótabókum (Atlantsløg og Atlantsløg II), sum hoyra til savnið, og sum keyparin fær – ókeypis – saman við teimum 25 løgunum. Útgávan er gjørd í 100 eintøkum og verður helst sum frá líður ógvuliga sjáldsom, so her er bara at skunda sær! Samanumtikið tykist úr hesum savni, og kanska serliga løgunum til yrkingar eftir H.A. Djurhuus, at streyma ein djúp lívskensla, ella rættari sagt, ein melankoli, so sár at hon nemur við hjarta- røturnar. Kanska botnar hon í teirri ásannan, at tilveran - sum eitt tjaldursklipp, hoyrt hálvt í dreymum móti lýsing, minnandi á ómissilig lívsvirðir, ein gloymdi at vara um ella søplaði burtur - er bæði ófatiliga vøkur og samstundis merkiliga hvørvin, tí We are such stuff As dreams are made of, and our little life Is rounded with a sleep. Regin Dahl: Atlantsløg.Samskipað: Kristian Blak.Upptøkuskipan: Kartni Fornagarð og Jónheðin Tróndheim. Tekningar: Sámal Blak.Uppseting og prentumsiting: Niels Arge Galán. Prent og framleiðsla: Rema,Estra og Karmur.Snikkarar: Bygningssnikkaravirkið.Útgáva: Plátufelagið TUTL.Prísur: kr.2000. Ð REGIN DAHL Magnusarkirkjan. Hevur tað eydnast Regini Dahl – sum tónaskaldi – at nærkast miðaldar »steinstíli«? Marianne Clausen skrivaði løgini eftir Regin Dahl upp