týsdagur 10. mai 2005síða 11

Nr. 86 - 10. mai 2005 11 Hans Eiler Hammer Sóknarprestur Tað er áhugavert at lesa grein í sosialinum hin 7.mai 2005 um kon- firmatiónir í Mikladals kirkju í 1825, sum Andrass F. Joensen hevur skrivað! Tó er tað undrunnar- vert, at Andrass F. Joen- sen hevur skrivað eina slíka grein uttan at hava tosað við prestin, sum hann metir hevur mis- tikið seg í hesum máli! Sum skilst hevur Andrass F. Joensen tosað við fleiri onnur um hetta mál, ístaðin fyri rætta viðkom- andi! Men ærast hann ið ærast vil fyri at koma við "røttum" árstølum! Eisini undrast undirritaði yvir at Sosialurin setur hesa grein á prent, uttan at biðja um eina viðmerking frá undirritaða, sum bar skeivt árstal fram undir prædiku síni Páskadag í ár. Tí varð biðið um eina viðmerking, so slapst undan hesi grein. Undirritaði vil tó gera vart við, og eisini upplýsa Anndrass F. Joensen um, at sambart teimum kirkjubøkrum sum undir- ritaði í dag hevur atgongd til, so hevur eingin kon- firmatión verið í Mikla- dals kirkju í tíðarskeið- inum 1893 - 2004. Blaðfólk á Dimmu hevði áðrenn konfirma- tiónina Páskadag gjørt sær gjøllan ómak at kanna eftir í kirkjubókun- um á Landsskjalasavnin- um um nær seinasta kon- firmatión var í Mikladals kirkju. Hon kom fram til 1799. Hetta stóð at lesa í Dimmalætting fáar dagar undan konfirmatiónini Páskadag 2005. Eina tøkk skal hon her hava fyri tann ómak hon gjørdi sær! Hetta var til stóra hjálp fyri undirritaða í fyrireikingunum til kon- firmatiónina, sjálvt um árstalið nú vísir seg at verða skeivt! Andrass F. Joensen hevur eftir øllum at døma verið vitandi um árstalið 1799 ÁÐRENN kon- firmatiónina páskadag. Tí sum kunnugt var ein av konfirmantunum henda Páskadag ein sum Andrass F. Joensen sjálvur er abbabeiggi til. Tí er tað undrunnarvert at Andrass F. Joensen kem- ur við hesi rætting nú? Hann hevur havt fleiri høvi til at rætta hetta yvir fyri teimum sum hava rættingina fyri neyðuni. Tí er tað neyvan av til- vild, at Landsskjalasavn- ið drálar við at senda undirritaða umbidna av- ritið av kirkjubókini úr Norðoya Kirkjubók 1817 -1832 av konfirmantum í Mikladals kirkju, sama tíðarskeið, til greinin hjá Andrass F. Joensen HEVÐI staðið uppá prent! Tí sum kunnugt hevur Andrass F. Joensen dagliga tætt tilknýtið til Landsskjalasavnið! Trupulleikin við hesum yvirlitið er tó, at tað vísir ikki 8 konfirmantar, sum Andrass F. Joensen vil verða við, men bert 4 konfirmantar, 2 dreingir og 2 gentir. Dreingirnir eru: Johan Joensen, Trøllanes og Johannes Hansen, Mikladal. Gent- urnar eru: Malena Simonsdatter, Trøllanes og Ellen Joensdatter, Mikladal. Men av tí at endamál- ið hjá undirritaða ong- antíð var árstalið í sær sjálvum tá eg nevndi hetta í prædikuni, men bert at vísa á, at páska- dagurin 2005 uttan iva fór at verða ein hin størsti fagnaðardagurin í Mikladals kirkju í mannaminnir, vil eg ikki gera meira við hetta mál. Tí hetta var dagurin sum okkara trúføstu kirkjutænarar í Mikladals kirkju gjøg- num ein mannsaldur vónaðu at uppliva, men sum teir tó ikki fingu at uppliva. Teir vóru báðir sum ein opin søgubók og kundi eingin teirra minnast nakra kon- firmatión í Mikladals kirkju. Heldur ikki høvdu teir hoyrt teirra forfedrar tosað um nakra konfirmatión í Mikladals kirkju! Tí var tað at vit mettu at tað var ikki óhugsandi at 1799 var tað rætta árstalið, men so var ikki. Men ærast tann, ið ærast vil! Ærast tann ið ærast vil! Hedvig Westerlund- Kapnas Í gjár kom ein ung kvinna og bankaði uppá hjá okk- um. Hon bjóðaði okkum tekningar til sølu, sum hon sjálv hevur gjørt. Hon greiddi frá, at hon skal fáa myndlistafrálæru hjá einum listamanni vesturi í Vágum, og ætlar at fíggja sær uppi- haldið í tveimum vikum við at selja myndirnar hjá sær. Konan var vinarlig, høv- isk, alt annað enn átroðk- andi, og myndirnar vóru fínar í mun til tað hon bað um sum prís. Tað gleddi okkum at kunna keypa eina og stuðla henni í frálæruni og gera møguligt at hon kundi fáa listamannakon- taktir í Føroyum. Nú lesi eg á portalinum, at viðkomandi er handtikin og situr í varðhaldsfongsli meðan avgjørt verður, um hon skal verða víst av land- ið. Hvussu ógvisligar av- leiðingar kann tað fáa, at royna at vinna smápening (200 kr fyri eina mynd, sum nógvar arbeiðstímar eru investerað í)? Hvar eru pro- portiónirnar? Hevur út- lendingastýrið og fútan einki betri at fáast við? Ikki ein vika gongur, uttan at onkur kemur fram- við og roynir at selja okkurt - vanliga lutaseðlar. At ávara um onkur selur ólóg- liga er sjálvandi ein skylda hjá fútanum, men eg vóni at bløðini hava misskilt restina av søguna! Maria Jacobsen Áminning um spurningar viðv. og innlit í kanning av barnaverndarmáli. Av tí at eg ikki enn havi fingið svar frá tygum uppá skriv mítt til tygara frá 12.04.2005 viðv. omanfyri nevnda máli, fari eg við hesum at minna á, at eg í skrivinum setti tygum 4 nágreiniligar spurningar viðv. kanningini og somu- leiðis bað um innlit í kann- ingina. Eg fari at biðja tygum svara spurningum mínum og fari at minna á freistina smb. § 16, stk. 2, í løgtings- lóg nr. 133 frá 10.06.1993 um innlit í fyrisitingina. Havi eg ikki frætt frá tyg- um í seinasta lagi fríggja- dagin 13.05.2005 verður farið víðari við málinum. Avrit av hesum skrivi er sent Dimmalætting og Sosialinum. Hurðasøla Áminning til Hans Paula Strøm Jóannes Eidesgaard løgmaður Uttanríkispolitiska lógin víðkar okkara møguleikar at samráðast okkara egna vegna. Lógin gevur okkum møguleikan at menna ein munandi meira sjálvstøð- ugan og sjónligari leiklut á uttanríkispolitiska pallin- um. Við nýggju uttanríkis- politisku lógini verður tað ikki longur neyðugt at biðja um fulltrú úr Keypmanna- havn, tá vit samráðast og gera sáttmálar við onnur lond og millumtjóðafelags- skapir, tá tað snýr seg um málsøkir, vit sjálvi ráða yvir. Tað verður ikki longur eitt krav, at danska uttan- ríkistænastan skal luttaka í samráðingunum, soleiðis sum tað higartil hevur verið eftir heimastýrislógini. Mannagongdin hevur nevniliga verið, at danska uttanríkismálaráðið í hvørj- um einstøkum føri hevur skulað mett, um tað er í samsvari við áhugamál ríkisins at lata føroyingum samráðingarheimildina, eisini hóast talan hevur verið um samráðingar um yvirtikin málsøki. Og tað hevur verið eitt krav, at danska uttanríkistænastan skal luttaka í samráðing- unum. Hesar reglur hava gjørt tilgongdina bæði stirvna og tunga. Ofta hevur tað tikið drúgva tíð at fáa svar úr Danmark, og tað hevur í fleiri førum bein- leiðis skaðað uttanríkis- áhugamálum okkara. Nýggja lógin ruddar upp í hesum viðurskiftum nú føroyska uttanríkistænastan fer at hava beinleiðis diplo- matiskt samskifti við aðrar uttanríkistænastur. Hetta geldur eisini løgfrøðiliga bindandi skrivligt samskifti millum Føroyar og onnur lond. Løgmaður skrivar nú undir Higartil hevur danski uttan- ríkisráðharrin undirritað sáttmálarnar fyri Danmark- ar ríkið og fevnandi um Føroyar. Løgmaður hevur havt møguleikan at seta sína undirskrift á sáttmálan eisini, men hansara undir- skrift hevur ikki havt nakað altjóðarættarligt gildi – tí hann bert hevur verið med- undirritari hjá donsku myndugleikunum. Nú verður tað løgmaður einsamallur – saman við sínum útlendska starvs- bróðuri – ið skrivar undir sáttmálar Føroya við onnur lond. Løgmaður verður ikki longur bert ein medundir- ritari. Hansara undirskrift verður altjóða bindandi. Hetta er eitt stórt framstig í mun til verandi støðu! Nógv teir flestu sáttmálar eru stjórnarsáttmálar. Sum dømi um stjórnarsáttmálar eru okkara fríhandilssátt- málar, eitt nú við ES, og rammusáttmálar um fiski- rættindi. Í øllum hesum sáttmálum fer “Føroya landsstýri” at standa í sáttmálaheitinum saman við stjórnini hjá landinum vit gera sáttmála við. Tá løgmaður hinvegin skrivar undir sáttmálar har ríkisnøvnini verða nevnd, kemur at standa “Danmark- ar kongsríki Føroyum við- víkjandi”. Hetta er ein stað- festing av, at løgmaður her undirritar sáttmála, sum er galdandi fyri tann partin av ríkinum, ið er okkara – Før- oyar. Hetta merkir sjálvandi at løgmaður ikki skrivar undir vegna eitt sjálv- støðugt ríki, tí vit eru ikki eitt sjálvstøðugt ríki. Í før- um har vit fara at gera sátt- málar saman við grøn- lendingum kemur at standa; “Danmarkar kongs- ríki Føroyum og Grønlandi viðvíkjandi”. Sjálvstøðugan limaskap Vit kunnu í ávísum førum fáa limaskap og atlimaskap í millumtjóðafelagsskap- um, sum hava samtyktir, ið loyva tí, og tá tað ikki er í stríð við støðu okkara í ríkisfelagsskapinum. Nú kunnu Føroyar sjálvar søkja sær limaskap – tað er ikki longur Danmark, sum skal søkja fyri Føroyar. Lógin víðkar eisini munandi um okkara møgu- leikar at hava sendimenn í øllum londum og millum- tjóðafelagsskapum, har Danmark í dag er um- boðað, og ikki sum í dag, bert í londum har vit hava “serlig vinnulig áhugamál”. Ein hjáveiða við uttan- ríkispolitisku lógini kann væl verða, at tað fer at gerast lættari hjá føroysk- um meginfeløgum at fáa limaskap í ikki-stjórnar- ligum millumtjóðafelags- skapum eitt nú innan mentan ella ítrótt. Tí, gerast vit meira sjónlig, fara slíkir felagsskapir at geva Før- oyum størri ans og við hesum fylgir helst størri vælvild til føroysk ynski um limaskap. Danir bundið seg Tað er ikki løgið, um fólk flest eru ørkymlaði, nú harðar røddir vilja vera við, at uttanríkispolitiska lógin er eitt afturstig. Men tann, sum sigur tað, hevur annaðhvørt misskilt lógina ella hevur ikki lagt seg eftir at skilja hana. Við lógini skriva danir undir uppá, at teir geva føroyingum víðk- aðar heimildir á uttan- ríkispolitiska økinum. Okkara myndugleiki á økinum verður nú stað- festur í lóg, heldur enn í óvissari fulltrú frá donsk- um uttanríkisráðharra! Vit vilja, og vit fáa ávirkan Lógin opnar ikki øll portur á víðan vegg til umheimin. Uttanríkispolitikkur er framvegis danskt málsøki. Antin einum dámar tað ella ikki, er tað ein veruleiki, at Løgtingið samtykti hetta í 1948, tí tá varð heima- stýrislógin samtykt við eini áseting í § 5 um, at uttan- ríkismál eru felagsmál. Tað er veruleiki, vit mugu fyri- halda okkum til. Ræði á uttanríkismálum er eisini eitt hitt fremsta eyðkenni hjá einum fullveldisríki. Tí gevur hendan lógin heldur ikki føroyingum óavmark- að vald á hesum øki. At yvirtaka uttanríkismál er jú tað sama sum at loysa frá Danmark og tað er ikki dagsskráin hjá hesi sam- gongu. Men lógin er eitt amboð, sum víðkar okkara møgu- leikar at samráðast okkara egna vegna, og tíðin fer skjótt at vísa at so er. Nýta vit lógina til fulnar, verður ein sjálvstøðugur leiklutur í uttanríkispolitikki ein víð- gangandi siðvenja. Uttanríkispolitiska lógin, sum í løtuni verður við- gjørd í Løgtinginum, gevur okkum vissuliga møgu- leikan at taka við størri uttanríkispolitiskari ábyrgd - og tað er tað, vit vilja! Uttanríkispolitiska lógin merkir virknari uttanríkispolitikk VIÐMERKINGAR