fríggjadagur 13. mai 2005síða 8

8 Nr. 89 - 13. mai 2005 Á markinum ímillum tað skaðiliga og tað tápuliga - Tað mest harmiliga er, at umsitingin hjá Løgtinginum kallar tað meiningsleys og innihaldsleyst, sum Løgtingið viðgerð og samtykkir, sigur Kári á Rógvi, løgfrøðingur YVIRTØKULÓGIRNAR Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo - Hetta er á markinum ímillum tað tápuliga og tað skaðiliga. So bersøgin er Kári Rógvi, løgfrøðingur um tað, sum umsitingin hjá Løgtinginum sigur um yvirtøkulógirnar. Yvirtøkulógirnar vórðu endaliga samtyktar týs- dagin, men tá ið tær vóru til viðgerðar í Løgtinginum, var nógv gjørt burturúr ein- um uppriti hjá løgtings- skrivstovuni um málið. Í uppritinum staðfesti løgføðingur á løgtings- skrivstovuni, at samtykti Løgtingið donsku yvirtøku- lógini, var tað meinings- leyst og innihaldsleyst at samtykkja tað føroysku yvirtøkulógina eisini. - Tað mest harmiliga í hesum máli, er, at Løg- tingsskrivstovan so hvass- liga kunnger, at tað, sum Løgtingið viðgerð og sam- tykkir er bæði meinings- leyst og innihaldsleyst, sig- ur hann. Sjálvandi skal Løgtings- skrivstovan gera vart við, tá ið hon heldur, at Løgtingið er við á fara á eitt skeivt spor. - Men tað skal ikki vera við so ógvusligum útsøgn- um. Tað skal vera við ráð- geving, sigur Kári á Rógvi. - Hvussu kunnu vit tví- halda um tað føroysku yvir- tøkulógina mótvegis døn- um, tá ið okkara egna løg- tingsumsiting kallar hana meiningsleysa og inni- haldsleysa, spyr hann. Hann vísir á, at sam- stundis hava løgfrøðingar- nir í Landsstýrinum sagt gott fyri føroysku yvirtøku- lógini. - Hetta er prógv um, hvussu illa tað gongst hjá føroyingum at fata og semjast um okkara egnu stjórnarskipan. Hava góðtikið sjálvsa- vgerðarrættin Hann sigur, at flestu føroy- ingar kunnu taka undir við viðmerkingunum til før- oyska uppskotið, sum sigur, at valdið í Føroyum kemur frá Føroya fólki, og at før- oyska tjóðin tekur undir við Føroya Løgtingi sum evsta valdi í Føroyum. Løgtingið hevur so góðtikið ta sam- veldisstøðu, vit eru í, men tað er ein onnur søga. Hann heldur eisini, at tað er hetta, sum føroyingar eiga at tvíhalda um, og hann sigur, at danir hava eisini góðtikið sjálvsav- gerðarrætt føroyinga, og at talan er um overenskomst landanna millum. - Tí er tað sera spell, at løgtingsins løgfrøðingar al- mannakunngera, at tað, sum Løgtingið samtykkir er meiningsleyst og inni- haldsleyst. Kári á Rógvi heldur, at tað, sum Løgtingið hevur samtykt, kann í ringasta føri vera ógreitt, tí Løg- tingið hevur samtykt bæði tær donsku og tær føroysku viðmerkingarnar, sum ikki samsvara. Hann heldur, at tað besta var, um føroyingar og danir bert samtyktu sjálvar para- graffirnar í lógunum báð- um. Síðani kundi Løgtingið samtykt tær føroysku við- merkingarnar, og fólkating- ið tær donsku viðmerking- arnar. - Tá kundu vit hildið fast um okkara sjónarmið og tær føroysku viðmerkingar- nar og hildið okkum frá at tikið støðu til tær donsku. Meirilutin í uttanlands- nevndini rættar upp hetta, við, í álitinum til fólka- tingslógina, at vísa til við- merkingarnar til løgtings- lógina. - - Men meira kundi verið gjørt burturúr, og tað kundi skrivstovan ráðgivið um, so føroyska fatanin hevði bæði meining og innihald. Ser- liga hevði tað verið týðandi at fingið semju í Føroyum, umframt at mýkt støðuna hjá dønum sum sjálvir ganga í bólkum, ministeri- um móti ministerium, og tað áttu vit at brúkt. Skuldu heldur bíða Tí heldur Kári á Rógvi, at tað er ein spurningur um ikki tað hevði verið betri at bíða við yvirtøkulógunum til eftir summarfrítíðina, so at møguleiki var fyri at givið tí eina drúgvaru við- gerð í eini roynd at funnið semju. - Vit áttu at duga betur at lagt løgtingsarbeiðið og nevndararbeiðið til rættis, so at tað var javnari býtt út á árið. Samráðingarnar um hesar lógirnar eru farnar fram í fleiri ár og tað tíðar- skeiðið kundi uttanlands- nevndin havt hoyringar og samrøður við serfrøðingar, so at nevndin var betur før fyri at ráðgeva, meðan sam- ráðst var. Tá avtalan er und- irskrivað, nyttar lítið at spyrja serfrøðina. - Tað kundi gjørt, at tað bar til at gera onkrar broyt- ingar, sum eisini danir kundu tikið undir við, tí kanska hevði borið til at samráðst seg fram til at danir broyttu tær orðingar, sum vit halda vera óhepnar. Tað hevði eisini verið gagn- ligt at havt sum minst í lóg- ini, sum skurraði í oyrunum á hinum partinum, hóast vit við hvørt mugu lora nakað í fyrstu syftu fyri at finna semju. - Hví skulu vit gera tað fløktari og pínligari enn tað er við at skriva óneyðugar viðmerkingar um, hvat ikki kann yvirtakast ella um, hvat vald Føroyar teoritiskt hava? Tí hetta er helst ein tilgongd, sum ikki steðgar. Til fyri kortum søgdu danskir løgfrøðingar, at tað ikki bar til at yvirtaka dómsvald, men nú ber tað kortini til, og tí er tað, at vit fáa hesar kryptisku við- merkingarnar. Tað var nógv betri at sagt sum minst um, hvat teoretiskt ber til, men heldur at staðfest, hvat partarnir nú eru samdir um og onki meir. - Vit áttu at orða okkum knappari og sagt, at vit avtala at øll málsøki kunnu yvirtakast, men tó eru summi mál, eitt nú hægsti- rættur og verjumál, sum ikki kunnu yvirtakast so leingi danir halda tað stríða ímóti teirra áhugamálum - ikki tí at nøkur mál pr. de- finitión ikki kunnu yvirtak- ast, at siga slíkt er fakligt tvass, sigur Kári á Rógvi. Hann heldur, at áseting- arar í yvirtøkulógunum leggja løðarsteinar til fleiri framstig fyri menningina í Føroyum. - Men tá ið so stór fram- brot eru møgulig, er tað óheppið, at tað skal vera funnist at skipanini fyri at vera skrumblað ígjøgnum Løgtingið. Ein drúgvari viðgerð við umhugsaðum, almennum kjaki, hevði gagnað sakini. Politiska og løgfrøðiliga semju Tá ið Kári á Rógvu nevnir møguleikan fyri at finna semju í málinum, hugsar hann ikki bara um eina politiska semju. Hann hugsar eisini um eina løgfrøðiliga semju. - Øðrumegin hava vit løgfrøðingar í Landsstýrin- um, sum viðmæla lógun- um. Hinumegin hava vit løgfrøðingarnir á løgtings- skrivstovuni, sum kalla hetta meiningsleyst og innihaldsleyst. Tað heldur Kári á Rógvi er tekin um eina kreppu í føroyskari løgfrøði og at vit mangla eina løgfrøðiliga sjálvsfatan. Men tað undrar hann ikki, tí vit hava jú onga gransking og undirvísing í Føroyum. - Tá ið vit hava við eitt mál at gera, sum vendur so nógv úteftir sum hetta, skuldu vit havt gjørt alt, sum stóð í okkara makt fyri at funnið semju, bæði um tað politiska og tað løg- frøðiliga. - Tað er beinleiðis pínligt, at summir løgfrøðingar í almennu umsitingini við- mæla lógunum og aðrir kalla hetta meingingsleyst, sigur Kári á Rógvi, gjógvin er alt ov stór millum ser- frøðinganna, og vit hava gjørt alt ov lítið við fakliga kjakið og menningina. Hann sigur, at tað ger støðu okkara mótvegis døn- um ógvuliga nógv veikari enn neyðugt, at vit hava eitt ósamt Løgting, eina ósamda uttanlandsnevnd og enntá eina løgtingsskrivstovu, sum er ósamd við Lands- stýrið. - Hetta er ein ynskistøða fyri tann, sum møguliga skal føra sakina fyri mót- partin, um tulkingartrupul- leikar skulu leggjast fyri gerðarrættin sambært heimastýrislógini, leggur hann afturat, og hann kann bara taka undir við danan- um sum segði at færøsk politikk er komplett ufor- ståelig for udenforstående. Tað er sjaldsamt, at eitt land ikki megnar at standa saman um so frægt sum sína egnu sjálvsfatan. - Tað er sjálvsagt í lagi at vera ósamd, um og nær vit skulu yvirtaka, og hvussu langt vit vilja fara á sjálv- stýriskós, men harumframt at hava ósemju um tær løgfrøðiligu fortreytirnar, tað haldi eg er stórt spell, sigur Kári á Rógvi. - Hetta málið er eisini prógv um, at ein minniluti hevur sera lítlar møguleikar at fáa síni fingramerki á eina viðgerð og tað heldur hann at boykottið hjá tjóð- veldisflokkinum og mið- flokkinum er eitt úrslit av. - Men nakað groft brot á tingsiðin er hetta ikki, og tað er heldur ikki uttan fordømi. Tað eru ikki meiri enn nøkur heilt fá ár síðani, at Marjus Dam skræddi eitt uppskot sundur á tingsins røðarapalli. Tað var eisini eitt mótmæli og slíkum eigur tað at vera pláss fyri. Hann sigur, at Í flestu øðrum londum eru stýris- skipanarligar mannagongd- ir, ið tryggja, at ein minni- luti, sum er sera harmur um eitt uppskot, kann seinka viðgerðini, so at skotbrá fæst at finna semjur. - Tað hevði verið við- komandi bæði nú og í full- veldistilgongdini, tí í báð- um førum vóru tað sera ónøgdir minnilutar, sum kendu seg maktarleysar og ørkymlaðar. Virðingin fyri skipanini krevur at øll kenna seg at hava ávirkan. Hann heldur, at viðgerðin av bæði hesum málinum og øðrum málum við, átti ikki at verið so afturlatin. Tvørt- urímóti kundi tað verið sera upplýsandi fyri allar partar at skipa fyri eini ráðstevnu um hesi viðurskifti og fingið eina meiri nágreini- liga viðgerð, eisini alment, langt áðrenn samráðingar- úrslitið kom í Løgtingið, sigur Kári á Rógvi. Kári á Rógvi, løgfrøðingur, heldur at støðan er beinleiðis pínlig og hann kann bara taka undir við dananum, sum segði, at færøsk politik er komplet uforståelig for udenforstående