týsdagur 31. mai 2005síða 11

Nr. 100 - 31. mai 2005 11 VIÐMERKINGAR Heidi Petersen løgtingskvinna Miðnámsskúlin í Suðuroy Miðnámsskúlin varð fluttur úr Vági til Por- keris/ Hovs. Hetta varð gjørt • hóast allar sakligar grundir vóru fyri at byggja hann á byggi- klára stykkið í Vági • hóast lokalu myndug- leikarnir vóru ímóti hesari flyting • hóast tað kemur at kosta skattagjaldar- anum tíggjutals milli- ónir krónir meira • og hóast at kalla allir løgtingslimir sóu skilaloysið í at flyta skúlan, so samtyktu teir kortini at gera hetta. Hví? Vit frá andstøðuni spurdu og fregnaðust eftir, hvør orsøkin var til hesa skilaleysu flyting, men vit fingu onki svar — ongi argument, ongar sakligar grundgevingar. Hvørki frá landsstýris- manninum ella frá løg- tingslimum í samgong- uni. Sagt varð, at hetta var ein politisk avtala, og løgmaður tagdi. Rækjustuðulin Løgtingi samtykti at veita rækjuvinnuni stuð- ul. 20 mió. kr. av skatta- borgarans peningi varð fluttur beinleiðis í lummarnar hjá nøkrum fáum reiðarum. Grundgevingarnar fyri at lata stuðulin vóru konstruerað argument, sum kanska fá í sam- gonguni trúðu uppá - og ikki øll atkvøddu fyri. Flokkar, ið fóru til val upp á ikki at veita rakst- rarstuðul til vinnulív, atkvøddu fyri. Flokkar sum fóru til val upp á ein liberalan vinnulívs- politikk, atkvøddu eis- ini fyri. Vórðu hesir flokkar spurdir um hví, var svar- ið tað sama: Vit halda hetta er ikki so heppið ella rætt, men hetta er ein politisk avtala, og tær halda vit - men løg- maður tagdi. Uttanríkispolitiska heimildarlógin Størsta broyting í viður- skiftunum við Danmark síðni heimastýrislógina varð løgd fram langt eftir seinasta framløgu- dag í tinginum. Lógar- broytingin varð skundað ígjøgnum eina viðgerð, har ongin fekk høvi at kanna og útgreina, hvørjar avleiðingar henda lóg fekk fyri Føroya fólk og føroyska fókaræðið. Føroya fólk slapp ikki at taka støðu til hesa lóg, sum hevur so prinsipi- ellan týdning fyri sam- bandið millum Føroyar og Danmark. Vit spurdu, hví tað var neyðugt at leggja tey donsku ríkislógartil- mælini fyri tingið. Nærum allir løgtings- limirnir hildu tað vera óheppi, men . . . . Tá spurt varð, hví hetta skuldi skrumblast ígjøgnum, var svarið hitt sama: Hetta er ein polit- isk avtala, og løgmaður hevur longu góðtikið lógina mótvegis dønum. Hvar er fólkaræðið? Hvussu hava fólkaræði- ligu mannagongdirnar í hesum málum verið? Hvar er gjøgnum- skygni í førda politikk- inum? Hvar er opinleikin mótvegis fólkinum og tey sakligu argumentini? Hvussu kunnu and- støðupolitikkar og borg- arar í landinum fyri- halda seg til politiskar avtalur, sum ongin veit um? Avtalur, ið eru gjørda handan læstar dyr! Hvussu hevur tað al- menna kjaki tað, tá málini koma fram, eftir at avgerðirnar eru tikn- ar? Hvussu skal fólka- ræðið og áhugin fyri samfelagnum, vit liva í, yvirliva í einum landið, har hvørki politikkarar ella fólkið fær høvi at vera við í orðaskiftinum um øll samfelagsmál? Hevur sitandi løg- maður - sum einaferð hevði gjøgnumskygni og opinleika sum sítt eyðkenni - reduserað fólkaræðið til polit- iskar rossahandlar? Er fólkaræði redu- serað til politiskar rossahandlar? Jógvan Arge Formaður í býarskipanar- nevnd Tórshavnar Býráðs Tann nýggi kommunu- bygnaðurin í Suðurstreymi krevur, at Tórshavnar Býráð leggur nýggjar ætlanir. Tann heildarætlan, sum í fjør varð løgd fyri menning av býnum kom- andi 25 árini, er fyri ein part óaktuell í løtuni. Hetta kemst serliga av, at Kirkjubøar kommuna er løgd saman við Tórshavnar kommunu. Tað hevur við sær, at Tórshavnar komm- una hevur til taks eitt nógv størri lendi, enn hon hevði frammanundan, tá mark var millum gomlu Argja kommunu og Kirkjubøar kommunu. Nú er hetta kommunu- mark burtur, og Tórshavnar kommuna fevnir um allan Suðurstreym - og Kolla- fjørð. Tá heildarætlan varð gjørd í farnu setu, varð valt ikki at hava lendi vestanfyri Tórshavnar kommunu við í huganum, tá plánlagt varð. Tað merkti aftur, at megin- parturin av menningini av miðstaðarøkinum við t.d. bústaðarøkjum, vinnuøkj- um og trivnaðarøkjum varð ætlaður í Hoyvíkshaganum - tí lítið var at dúva upp á vestanfyri. Hesin veruleikin er broyttur í dag. Nú finst minst líka nógv lendi vest- an fyri sum norðanfyri, og í endurskoðanini av heildar- ætlanini, sum býráðið nú einmælt hevur sanmtykt, er høvuðssteningurin at fáa javnvág í framtíðarútbygg- ingina og meta um, hvussu teir nýggju møguleikarnir kunnu gagnnýtast til frama fyri kommununa og trivn- aðin hjá borgarunum. Mið- ast skal samstundis eftir, at trivnaðurin og menniskjað verða í fokus. Arbeiðið at endurskoða og víðka heildarætlanina er í tveimum liðum. Í fyrra liðinum verður dentur lagdur á at raðfesta bústaðar- og vinnuøki í Vesturbýnum og økinum hjá gomlu Argja Kommunu við hartil hoyrandi møgu- leikum fyri trivnað við frí- lendum, spæliplássum, gøt- um, ítróttarvøllum/hallum o.l. eins og atkomumøgu- leikum við vegum og brúm v.m. Miðað verður eftir, at hesin parturin verður liðug- ur til framløgu í oktober í ár. Mett verður, at ein stórur partur av hagtalsliga grund- arlagnum undir teirri ætl- aðu endurskoðanini liggur í tí tilfari, sum hesi seinastu árini er fingið til vega og gjøgnumarbeitt í sambandi við ta heildarætlanina, sum býráðið samtykti í 2004. Annar liðurin verður at gera uppskot um og ætlanir fyri, hvussu Tórshavnar kommuna kann skipa og nýta tær stóru víddir, sum kommunan er vaksin hesu- megin Reynið við saman- leggingini við Kirkjubøar kommunu. Her kann talan vera um øki bæði til trivn- aðarendamál, bústaðar- endamál, vinnuendamál o.a. Ætlanin er at hava hendan partin av arbeið- num lidnan tíðliga í 2006. Settur er ein stýringar- bólkur við trimum limum úr byggi- og býarskipanar- nevndini, býararkitektinum og býarverkfrøðinginum. Byggi- og býarskipanar- nevndin verður javnan tikin við í ráðum, og ætlanin er eisini at skipa fyri dialogi við almenningin, áðrenn tann endurkoðaða og víðk- aða heildarætlanin verður løgd fyri býráðið til enda- liga samtykt. - viðmerking til lands- stýrismannin í fíggjar- málum Reidar Nónfjall Í sambandi við blaðgrein um almenna búskapin uttan mál og strategi, vísir Bárður Nielsen landsstýris- maður í fíggjarmálum á, at arbeiðsloysið í Føroyum er lágt í mun til onnur lond, og at Føroyar hava avlop á gjaldsjavnanum. Alt gott um hetta, men verður farið afturum hesi tølini sæst, at búskaparliga gongdin ikki er nøktandi. Arbeiðsloysi Arbeiðsloysið í Føroyum er umleið 4%. Samanborið við onnur lond er arbeiðs- loysið í Føroyum ikki ser- liga lágt – forsagnir fyri 2005 um arbeiðsloysi vísa, at tað td. verður 5,7% í Danmark, 5,3% í Svøríki og 4,1 % í Norra. Arbeiðsloysi er ikki eitt ókent fyribrigdi í Føroyum og føroyingar hava gjøg- num tíðirnar verið noyddir at flutt til onnur lond at fáa sær arbeiði. Í nøkrum før- um eru hesi fólk ongantíð vend aftur til Føroya at búgva, meðan onnur eru vend aftur. Munurin á fyrr og nú er kortini, at fólk eru sera væl upplýst um, hvar tey kunnu fáa eitt trygt og spennandi arbeiðspláss og harafturat kunnu tey brúka sín lær- dóm og vitan á einum glo- balum arbeiðsmarknaði. Fleksibilteturin og mobili- teturin í arbeiðsmegini er sostatt nógv størri enn fyrr. Arbeiðsloysið í Føroyum sær út til at gerast perma- nent fyri nakrar bólkar av arbeiðsfólki, sum annars ikki fara av landinum at fáa sær arbeiði, vegna aldur, vantandi førleika ella ar- beiðsloysi í teimum lond- um, har tey kundu ynskt at fara til. Hetta slag av arbeiðsloysi, sum er komið til Føroya er kanska eisini eitt tekin um, at vit ikki megna kappingina innan okkara tradtionellu fram- leiðslu. Spuringurin er eis- ini, um ikki arbeiðs-loysis- prosentið fer at hækka vegna tað, at arbeiðsmegin minkar, tvs. væl útbúgvin arbeiðsmegi er flutt ella í størri mun fer at flyta til onnur lond at búgva og ar- beiða. Er arbeiðsloysisprosentið í Føroyum lægri enn í norðanlondum, av tí, at vit útflyta okkara arbeiðsloys- ið til Danmark, Norra o.o. lond. Kunnu vit rokna við, at arbeiðsloysisprosentið knappliga fer at hækka munandi, tá tað almenna fer undir neyðugar sparing- ar á fíggjarlógini og tað fer at raka tað almenna sjálvt og avleiddar vinnur. Gjaldsjavnin Gjaldsjavnin vísir handils- liga og fíggjarliga millum- verandi millum Føroyar og útlond. Landsstýrismaðurin í fíggjarmálum vísir á, at gjaldsjavnin gevur avlop og er hetta eftir hansara met- ing eitt tekin um, at før- oyski búskapurin hevur tað gott. Eg skal royna at argu- mentera fyri, at støðan á gjaldsjavnanum møguliga er eitt tekin um tað øvugta. Til samanberingar kann nevnast, at danir mittskeið- is í 1980´unum høvdu stór hall á gjaldsjavnanum. Tað vísti seg, at stóra hallið á danska gjaldsjavnanum stavaði serliga frá innflutn- ingi av hátøkni, ídnaðar- maskinur og vinnuligari nýskapan av øllum slag og var við til at styrkja kapp- ingarføri og skapa nýggjar vinnur. Sostatt var tað, sum veruliga hendi, at danska vinnan gjørdi stórar endur- íløgur og nýíløgur. Eftir nøkrum árum ekporteraði Danmark seg úr búskapar- ligari stagnatión og síðan gav danski gjaldsjavnin av- lop. Hetta dømið vísir m.a., at fyri at skapa inntøkur muga avhaldast útreiðslur (gera íløgur) - kommersielt sæð er neyðugt, at hvør króna í út-reiðslum gevur meira í inntøku uppá longri sikt. Spurningurin er, hvat liggur aftan fyri positiva gjaldsjavnan hjá Føroyum. Er tað soleiðis, at innflutn- ingurin av framleiðslutól- um til nýggjar vinnur og vinnuliga nýskapan á landi og sjógvi, er minkaður ella steðgaður? Uppá longri sikt fer henda gongdin ikki at skapa nýggjar vinnur, styrkja kappingarføri og geva avlop í handlinum við onnur lond. Nýggj og víðari heildarætlan Búskaparliga gongdin