týsdagur 31. mai 2005síða 18

18 Nr. 100 - 31. mai 2005 Høggini fúka um oyr- uni á føroyska ment- anarlívnum í nýggja tíðarritinum Out- sider Magazin. Men vit fáa tað eisini at vita, tá tað er okkurt, tey halda vera frálíkt. Vit hava hugt nærri at nýggja mentanartíð- arritinum og fingið orðið ritstjóran, Kim Simonsen MENTAN Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo [William] klippir negl pilkar sær í nalvanum og hugsar út um sína nøs (Høgni Egholm Magnussen, Outsider Magazin no.1) Fyrsta útgávan av Outsider magazin er rúgvusmikil, einar 170 síður, har í alt eini 20 føroyskir og út- lendskir skribentar hava givið síni íkast. Sum flestu líknandi tíðarrit, fevnir Outsider um greinar, hug- leiðingar, stuttsøgur, yrk- ingar og ummæli, men í innihaldi ella boðskapi vík- ir Outsider rættiliga nógv frá tí, vit kenna frá útgávum av hesum slag í Føroyum. Tónin er sum heild atfinn- andi, stundum agressivur og í eini manifestlíknandi yvirlýsing, "Eitt neyðugt blað", ger ritstjórin frá byrj- an upp við stórt sæð øll rák innan føroyska list yvirhøv- ur. Tíðin er komin, at føroy- ingar verða settir andlit til andlit við sín egna gerand- isdag og tora at eftirmeta sína egnu list út frá somu treytum, sum altjóða list. Bara tað besta Eftir eina slíka yvirlýsing, kann tað undra, at til dømis ongin av nýggjastu før- oysku skaldsøgunum verð- ur ummæld í nýggja Out- sider. Tað nærmasta vit koma eini "føroyskari" skaldsøgu er tann danska Når engle spiller Mozart eftir Lisbeth Nebelong, sum fer fram í Føroyum. - Orsøkin til, at vit hava tikið Nebelong við, er stutt sagt at, hon hevur skrivað eina knallgóða skaldsøgu um føroysk viðurskifti, sum føroyskir høvundar kundu lært nakað av. Tað sama kann tíverri ikki sigast um flestu nýggju skaldsøgur á føroyskum. Vit hava sagt frá byrjan, at vit taka okk- um rætt til bara at taka tað besta við. Ætlanin við Outsider er ikki at skriva onkur hissini ummæli bara fyri ein ordans skyld, men at byggja nakað nýtt upp. Eg haldi, at vit skulu ansa okkum fyri, at byggja ov nógv á vánaligar føroyskar høvundar, sigur Kim Sim- onsen, ritstjóri. Men hvussu so við nógva kjakinum um Listasavnið? Hevði tað ikki verið upplagt, at eitt tíðarrit sum Outsider, sum vil vera við í fremstu røð, blandaði seg uppí tað kjakið og segði sína hugsan? - Jú, avgjørt. Trupulleikin er bara, at Outsider bara kemur út eina til tvær ferðir um árið, og at tað tekur út við hálvanannan mánað at ritstjórna og prenta blaðið. Skuldu vit taka kjakið um Listasavnið við, var stórur vandi fyri, at tað bara bleiv eitt veikt ekkó av einum kjaki, sum einaferð var. Hildu vit also tá, sigur Kim og vísir á, at heimasíðan hjá Outsider netupp er ætlað sum eitt áhaldandi og liv- andi kjakforum, har tilfarið javnan verður skift út og dagført. Outsidarin - ein kliché? Stóra temaið í hesum fyrsta Outsider er, ikki óvæntað, outsidarin. Men er tíðin ikki langt síðani farin frá hasi romantisku Outsidara mytuni? Tað tykist sum, at tað nettupp er eitt ráðandi rák at skrála harðast, pro- vokera mest og uppføra seg løgnast. At tað er vorðið smart at vera outsidari. Ein av mest aktuellu kjakbók- unum í Danmark í løtuni, Kritik af den negative op- byggelighed, hjá Søren Ulrik Thomsen og Frederik Stjernfelt ger eisini enda- liga upp við mytuna, tí hon er vorðin ein útvatnað kliché, sum bara er ímóti, men ongantíð fyri nøkrum. - Tað kann gott síggja út sum, at Thomsen og Stjern- felt buka ein pela gjøgnum alt okkara argument. Men sum eg lesi hasa bókina, gera teir upp við Outsidaran sum kliché, tí teir vilja verja tann sanna outsidaran. So grundleggjandi koma teir til somu niðurstøðu, sum vit. Vit provokera ikki bara fyri at provokera ella fyri at vera smartir. Vit hava har aftur- ímóti gravað tann ektaða outsidarin fram aftur. Hugsa vit í vanligum sosialum hugtøkum, so umboðar Out- sidarin eitt sosialt problem, men innan bókmentir í 20. øld var outsidarin eitt menn- iskja, ið sá longri enn onnur og ikki lat seg tøla av ráð- andi rákum, lógini, Gudi, morali, ella hvat onnur nú hildu vera rættast, sigur Kim. Út frá hesum viðger Outsider Magazin outsidarafigururin út í æsir, serliga í einum bókmenta- søguligum høpi. Men í greinini "Far-out Islands" verður lesarin tveittur beint inn í føroyska nútíðarsam- felagið, har fólk og serliga outsidarin ikki fáa anda fyri berari heimføðisligheit, valdsjúku og snævurskygni. Frástøða Outsider Magazin hevur heimstað í Keypmanna- havn. Hetta heldur blað- stjórin vera ein týðandi fyrimun, tí tað gevur heilt aðrar møguleikar at fylgja við í tí, sum hendir á altjóða mentanarpallinum og fáa íblástur frá øðrum líknandi tíðarritum. Hann minnir á, at Outsider Magazin eisini er ætlað sum ein sýnis- gluggi hjá føroyskari list úteftir, so hon kann fáa upp- merksemi aðrastaðni enn bara í Føroyum. Tað er eisini ein av orsøkunum til at fleiri av tekstunum í Outsider eru skrivaðar á donskum. - Skalt tú geva eitt ný- skapandi íkast til føroyska mentanarkjakið, kann tað eisini verða neyðugt við eini ávísari frástøðu til sera tronga listarliga umhvørvið í Føroyum. Stendur tú mitt í tí, er skjótt at missa yvir- litið og bara glíða í hølinum á ráðandi rákinum. Mod- ernað føroysk yrking er tí- verri eitt gott dømi um, hvat kann henda, tá eitt ein- stakt rák fær status av at vera tað einasta rætta, og sum allir yngri yrkjarar so kopiera, sigur Kim, sum í heila tikið eftirlýsir einum mótspæli til einsháttaðu listarligu rákini í Føroyum. - Vit síggja hetta eisini í almenna mentanarkjakin- um í Føroyum sum heild. Fólk gerast smásær og nærmast firtin, tá tað er okkurt, tey ikki skilja, og kjakið verður hareftir - einsháttað og innetið. So leingi, tú bara tvíheldur um tað trygga og vælkenda, hendir onki, tí tað er ikki fyrr enn tú roynir at rúma tí, sum er øðrvísi, at gamlar fatanir fáa eina avbjóðing. Vit fara at bjóða fólki tað, tey ikki vistu, at tey vildu hava - eitt moderna kjak um bókmentir og list í mun til føroyska samfelagið, sum tað er í dag og ikki, sum tað einaferð var. Nýtt mentanartíðarrit: Outsidarahøgg í insidaralist Í dag kemur nýggja mentanarblaðið OUTSIDERmagazin út á fyrsta sinni. Ætl- anin við blaðnum er at skapa nakað heilt nýtt innan mentanar- kjakið í Føroyum og serliga stimbra tey ungu til at skapa og skriva MENTAN Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Tema í hesum fyrsta OUT- SIDERmagazin er outsid- arin innan mentan og list í Føroyum og uttanlands. Í blaðnum eru annars ferða- frásagnir úr Afrika og úr Evropa, kjak um globalis- ering og William Heinesen, ummæli av nýggjum norð- urlendskum høvundum, føroyskum rokktónleiki sum t.d. 200 og Knút Há- berg Eysturstein umframt greinar um rokksøgu og um list í Føroyum í dag. Við eru greinar, ummæli, essays og nýggjar søgur eftir m.a. Einar Már Gud- mundsson, Jóanes Nielsen, Arnbjørn Ó. Dalsgarð, Kim Simonsen, Gunnar Ekelöf, Knút Háberg Eyst- urstein, Berg Rønne Mo- berg, Firouz Gaini og onnur - í alt eini 20 før- oyskir og útlendskir skrib- entar, høvundar, listafólk og onnur, ið hava skrivað, yrkt, gjørt grafikk og ann- að upprunatilfar. Við OUTSIDERmagazin vil blaðstjórnin skapa nak- að heilt nýtt og serliga stimbra tey ungu til at skapa og skriva. Í blaðnum eru fleiri nýggir føroyskir yrkjarar, meðan onnur hava skrivað stuttsøgur. Kim Simonsen er blað- stjóri á nýggja blaðnum, og hevur næst at sær Berg Rønne Moberg. Høgni Eg- holm Magnussen, graf- ikari, hevur verið sniðgevi og internetdesignari á blað- num og á nýggju heima- síðuni www.outsidermaga- zin.com, meðan listamað- urin Ole Wich hevur illustr- erað ein part av blaðnum. Við í blaðbólkinum eru Svend Højgaard, ið lesur til bókavørð og stud.mag, Agnar Jógvansson, BA, Jó- an Petur Ludvig Trier, og onnur, ið hava nógv góð hugskot og tankar um list, foto, bókmentir og annað. Forsíðuna hevur fotograf- urin Bárður Eklund gjørt. Blaðið er hesaferð 176 síður, ið er eins nógv ein innbundin bók í A5-stødd. Blaðið er at fáa í bók- handlum og stórum kiosk- um í Føroyum og kostar 165 kr. Í Danmark fæst tað í Føroyahúsinum og í ávís- um føroyskum feløgum. OUTSIDERmagazin kann eisini bíleggjast á heima- síðuni hjá OUTSIDER- magazin: www.outsider- magazin.com OUTSIDERmagazin útkomið - Vit taka bara tað besta við, tí tað er ongin meining í at byggja víðari á vánaligar høvundar ella listafólk, sigur Kim Simonsen, ritstjóri á nýggja mentanartíðar- ritinum Outsider Magazin