fríggjadagur 15. september 2000síða 4

Rækjuskipini fáa betri sølumøguleikar Stefan í Skorini Avtalan, sum Danmark hev- ur gjørt, fevnir eisini um Grønland og Føroyar. Ta › hevur vi› sær, at føroyskir rækjuútflytarar hava betri møguleikar at selja rækjur á heimsmarkna›inum. Hetta letur hur›ar upp, sum á›ur bara hava sta›i› á glopp. Tó eru ikki bara fyrimunir vi› hesi avtaluni. Rækjuskipini fegnast Jákup Egholm Hansen, for- ma›ur í felagnum Rækju- skip, er sjálvandi fegin um avtaluna, tí hetta økir um keypiorkuna av rækjum og økir samstundis um sølu- møguleikarnar. Jákup Egholm Hansen sigur, at Føroyar hava stórar avmarkingar á ES-markn- a›inum, og tí er ta› ein fyri- munur, at markna›urin veksur. Sølan av rækjum til Kina er á›ur farin solei›is fram, at rækjurnar eru seldar til Kina uttan toll, men so hava kinesisku keypararnir tiki› sær av at gjalda tollin. Nú tá tollurin minkar munandi, so ver›a møguleikarnir at selja til Kina betra›ir. Jákup Egholm Hansen sigur, at sølan til Kina hevur veri› í bylgjum. Onkuntí› hevur veri› nógv selt og minni a›rar tí›ir. Avtalan kann hava vi› sær, at tann nøgdin, sum ver›ur seld til Kina, gerst meira stø›ug. Føroyar kunnu bara út- flyta 2000 tons av rækjum til ES-markna›in, á›renn tollur ver›ur lagdur á, og hetta avmarkar menningina í rækjuídna›inum í Føroy- um. - Sum nú er hava vit stórar avmarkingar á ES-markn- a›inum, og henda n‡ggja avtalan kann økja um møgu- leikarnar hjá rækjuskipun- um at sleppa av vi› rækjur- nar fyri ein gó›an prís, sigur Jákup Egholm Hansen. Ísland hevur ígjøgnum EBS-avtaluna fingi› næstan fría atgongd til ES-markn- a›in, me›an Føroyar enn hava eitt loft á innflutning- inum. Ein avtala er fingin í lag millum Føroyar og ES um laks, men ein avtala um rækjur liggur enn á láni. Fundur ver›ur væntandi í heyst millum Føroyar og ES um rækjulofti›. Jákup Egholm Hansen heldur eina av orsøkunum til, at ein avtala er fingin í lag er, at Kina fegi› vil sleppa uppí WTO, heims- handilsfelagsskapin. Ein av treytunum er, at tollurin á ávísum vørum skal minka. Kinesisku myndugleikarnir hava sí›- ani kanna›, hvør tollur ver›ur lagdur á teirra vørur og hava gingi› vi› til at lækka rækjutollin. Ringt at spáa Hans Jóhannes á Brúgv, stjóri á Fiskasøluni, heldur ta› ver›a naka› tí›liga at meta um, hvørja ávirkan henda avtala fer at hava, tí hon hevur bara veri› gald- andi sí›an 1. september í ár. Tískil hevur eingin koll- velting veri› enn, men hann metir, at hon kann økja munandi um nøgdina, sum seld ver›ur til Kina. Enn hevur Fiskasølan tó ikki selt naka› til Kina, sí›an avtalan kom í gildi. Hans Jóhannes á Brúgv sigur, at vanliga hava rækjur bara veri› seldar til Kina um heysti› og um veturin, men nú er møguleiki fyri, at hes- in handil kann vera alt ári›. Ein fyrimunur liggur eis- ini í, at ein partur av rækju- num, sum annars høvdu ver- i› sendar á evropeiska markna›in, nú fara eystur- eftir ísta›in. Hetta kann minka um tr‡sti› á evrope- iska markna›in, og prísuin ver›ur stø›ugari. Her ver›- ur serliga hugsa› um grøn- lendsku vei›una. Kinesarar keypa mest tær smáu rækjurnar, sum tey føroysku skipini fáa heilt fitt av. Hetta økir um sølu- møguleikarnar hjá føroysku skipunum, av tí at ein stórur partur av vei›uni er smáar rækjur. Hans Jóhannes á Brúgv leggur tó dent á, at ta› er sera torført at meta um, hvørjar broytingar fara at standast av n‡ggju avtaluni. Fiskasølan umbo›ar í løt- uni 70 prosent av føroyska útflutninginum av rækjum. Torførari hjá rækjuvirkinum Einasta rækjuvirki› í landi- num er ta› á Oyri, men virk- i› fær ongan beinlei›is fyri- mun av avtaluni. Øll teirra framlei›sla fer til evrope- iska markna›in, harav helvtin til England, men einki fer til Kina. Hinvegin merkir hetta, at rækjuvirki› fær størri kapp- ing um rávøruna frá kines- iskum keyparum. Útbo›i› á føroyska markna›inum kann tískil minka. Sofus Poulsen, stjóri á rækjuvirkinum, heldur tó ikki, at talan er um ein bein- lei›is vansa, men hann ásannar samstundis, at størri kapping ver›ur um tær størru ídna›arrækjurnar, sum virki› mest keypir frá før≠oyskum bátum. Danska stjórnin hevur saman vi› ø›rum londum gjørt eina n‡ggja tollavtalu vi› Kina, sum hevur vi› sær, at tollurin á rækjum fer úr 70 ni›ur í 30 prosent Rækjuskipini fáa nú betri sølumøguleikar, vi› ta› at tollurin á rækjur til Kina minkar munandi. Rækjuvirki› fær hinvegin størri kapping um rávøruna 6 7 tíðindablaðið sosialurin tíðindablaðið sosialurin Nr. 177 - 15. september 2000 Nr. 177 - 15. september 2000 ÁKI BERTHOLDSEN Tann høgi oljuprísurin er blivin ein álvarsligur trup- ulleiki hjá føroysku fiski- vinnuni. Trupulleikin er so álvarsligur, at reiðararnir nú umhugsa at biðja lands- kassan um hjálp. Jákup Sólstein, formaður í Reiðarafelagnum, sigur, at teir eru farnir at viðgerða spurningin um at biðja um hjálp úr landskassanum. Málið er ikki endaliga viðgjørdur enn, men hann skal nú umrøðast í teimum ymsu skipabólkunum. Formaðurin í reiðarafe- lagnum sigur, at útreiðslur- nar hjá føroyska fiskiflot- anum til olju, er meiri enn tvífaldaður hetta seinasta árið. – Útreiðslurnar hjá flot- anum til olju eru nú blivnar 150 milliónir hægri um árið, enn tær vóru fyri minni enn einum ári síðani og hetta er meiri enn skipini orka at bera. – Hetta seinasta árið er oljuprísurin hækkaður 150% og tað sigur seg sjálvt, at tað kemur vinnuni í álvarsamar trupulleikar. Hóast tey seinastu árini hava verið góð, ger hendan príshækkingin, at ein stórur partur av yvirskototinum hjá fleiri skipabólkum verð- ur etin upp av eyka útreiðsl- um til olju, og tað tolir vinn- an ikki. Tilsamans brúka føroysk skip um 100.000 kubikkmetrar av olju um árið, so talan er um eina rættiliga umfatandi út- reiðslu. Oljustudning í gildi aftur Jákup Sólstein sigur, at beinleiðis stuðul úr lands- Stynja undir okursprísum –Tað er blivið heilt galið hjá føroyska fiskiflotanum og nú umhugsa reiðarar aftur at biðja landskassan um studning kassanum er einasti møgu- leiki hjá skipunum at fáa hjálp til oljuna, tí oljuprís- urin til skipini er framm- anundan fullkomiliga reins- aður fyri avgjøld til lands- kassan og hann er eisini mvg-fríur. – Tí ber tað ikki til at heita á landskassan um at lækka avgjøld fyri at lætta um hjá skipunum. Tað er heldur ongin loysn at bunkra olju í øðrum lond- um, tí til skip oljan í Før- oyum fult so bílig, sum aðrastaðni. – Skal nakar møguleiki tí vera at fáa ein lætta, er einasti máti at fáa hjálp frá tí almenna og at fáa stuðul úr landskassanum til olju, sigur Jákup Sólstein. Við tí fyrivarni, at um- sóknin til landsstýrið um stuðul, ikki er liðugt við- gjørd í reiðarafelagnum enn, sigur Jákup Sólstein, at fyribils heldur hann, at einfaldasti mátin er at lands- stýrið setir oljustudningin í gildið aftur. – Skipini fingu oljustudn- ing fyrr, og lættasti mátin er at seta hann í gildið aftur, so at skipini fáa ávísan stuð- ul úr landskassanum fyri hvønn litur av olju, tey brúka. – Tað er ógvuliga ymiskt, hvussu nógva olju, tey ymisku skipini brúka, men serliga rakar tann høgi olju- prísurin trolararnar, eitt nú rækjutrolararnar, djúp- vatnstrolararnar og skipini, sum fiska uppsjóvarfisk, serliga meint, tí tey brúka so nógva olju. – Men ein skipan, har skipini fáa oljustuðul fyri liturin er rættast at seta í verk, tí tá fara tey skipini, sum brúka mest í olju, eisini at fáa mest í studningi, sigur Jákup Sólstein. Hann veit væl, at stuð- ulsskipanir eru ímóti po- litiska rákinum, men hann heldur kortini, at oljustudn- ingur eigur at verða settur í verk. – Vit eru í eini undan- taksstøðu, akkurát sum tá ið oljukreppurnar vóru í sínari tíð og tá fingu skipini olju- studning. Og støðan nú er heilt álvarsom hjá pørtum av flotanum, sigur formað- urin í reiðarafelagnum Útreiðslurnar hjá føroyska fiskiflotanum til olju eru meiri enn tvífaldaður uppá minni enn eitt ár og støðan er heilt álvarslig hjá einum stórum parti av føroyska fiskiflotanum. Tí fara reiðarar helst aftur at biðja um studning úr landskassanum ÁKI BERTHOLDSEN – Vit siga kortnei til al- mennan studning. Vit skulu heldur bløða út enn at vit vilja hava studning frá tí almenna. Bergur Poulsen, stjóri á Havsbrún er púra avgjørdur, tá ið vit spyrja hann, um tað almenna eigur at stuðla vinnuni fíggjarliga fyri at byrgja upp fyri teir himmalhøgu oljuprísunum. Havsbrún í Fuglafirði er tað virkið í landinum, sum brúkar nógv mest av olju. Havsbrún brúkar um 8.000 tons av olju um árið. Í mars mánaða í fjør kost- aði liturin góð 60 oyru fyri liturin. Men seinast Havs- brún keypti olju, kostaði liturin 1,50 fyri liturin. – Sostatt er oljan góð 80 oyru dýrai fyri liturin nú, enn hon var síðsta vár. Tað vil aftur siga, at nú kostar Vilja heldur bløða út enn at fáa stuðul úr landskassanum Stjórin á Havsbrún í Fuglafirði vil ikki hoyra talan um almennan studn- ing, hóast tann høgi oljuprísurin rakar teir sera meint. oljan meiri enn tvær ferðir so nógv, sum hon kostaði í mars í fjør. Ávirkar avreiðingarprísin Bergur Poulsen sigur, at hetta seinasta árið kemur Havsbrún tilsamans at brúka næstan seks milliónir meiri í olju, enn virkið brúkti undanfarna ár. – Hetta er sjálvsagt nak- að, um ávirkar raksturin sera nógv. –LPartvís førir tað við sær, at vit fáa ikki latið skip- unum tann avreiðingarprís- in, sum vit annars høvdu kunnað latið. Men tað førir eisini við sær, at vinning- urin hjá virkinum minkar munandi, tí tað mesta av meirútreiðslunum tekur virkið sjálvt á seg. – Men stjórin á Havsbrún sigur, at tað ber heldur ikki til at lækka avreiðingar- prísin ov nógv, tí tað er hørð kapping um rávøruna. Og lækkar prísurin ov nógv, hóra skipini ikki undan- og so fær Havsbrún heldur onga rávøru. Vit liva av hvørjum øðrum so talan er um eina javnvág, har hvør má laga seg eftir øðrum. Kortanei til studning Vit spurdu eisini stjóran á Havsbrún, um tað kundi hugsast, at teir fóru at ganga somu leið sum reiðararnar og kanska fara at biðja landskassan um studning fyri at byrgja upp fyri tí høga oljuprísinum. Men Bergur Poulsen er púra avgjørdur tá ið hann svarar. – Kortanei. Vit vilja hvørki síggja, ella hoyra um almennan studning til nakað sum helst. Vit skulu fyrr bløða út, enn at vit vilja hava almennan studning, tí almennur studningur bara avlagar vinnuna og hann skal burtur. Bergur Poulsen sigur, at almennur studningur førir bara við sær, at vinnan verð- ur politiskt og tað svansið hava vit havt nóg mikið av. Tað hava vit roynt og tað skulu vit ongantíð út í aftur. – Almennur studningur byggir onki upp. Vit lótu fiskivinnuni 500 millióniur í studningi um árið, og hvat varð úrslitið??. Alt fór í skeljasor, so lat okkum und- ir ongum umstøðum taka tann táttin uppaftur. Stjórin á Havsbrún sigur, at so leingi vit kappast á jøvnum føti við onnur, skulu vit nokk klára okkum. – Tað er ikki bara í Føroyum at oljan er dýr. Tað er hon eisini alla aðra staðni, so oljuprísurin í Føroyum er ikki kappingaravlagandi, tí her eru ongi avgjøld á olj- uni, sigur Bergur Poulsen. – Og eins og oljuprísurin er hækkaður seinasta árið, man hann eisini fara at lækka aftur, tí hann gongur upp og niður alla tíðina, leggur stjórin á havsbrún afturat. Tann høgi oljuprísurin rakar eisini avreiðingarprísin, tí Havsbrún fær ikki latið skipunum so høgan prís, sum virkið annars hevði kunnað latið. Men mesta tapið ber Havsbrún sjálvt, so vinningurin hjá virkinum fer at minka munandi