týsdagur 21. juni 2005síða 15

HUGNALØTA Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Herfyri var hugnaløta á Bátasavninum í Leirvík, har sveisisku systrarnar, Monika Stauss Joensen og Andrea Stauss Hofmann spældu á violin og klaver. Tær báðar byrjaðu at spæla saman sum heilt ungar, og hóast Monika er gift til Leirvíkar og í fleiri ár hevur búð í Føroyum, hava tær báðar luttikið saman í nógvum tiltøkum í heim- landinum. Soleiðis fara tær eisini at spæla í Sveits í summar, tá ið Monika fer heimaftur at vitja. Tiltakið í Bátasavninum í Leirvík var sera væl eydn- að, og yndisligi tónleikurin hjá systrunum báðum, sum eru ógvuliga væl saman- spældar, setti sín serstaka dám á kvøldið, sum eisini var kryddrað við øðrum áhugaverdum. Listarliga var tónleikurin á einum høgum altjóða støði, og tær spældu løg, sum fevndu heilt frá konserttónleiki til sigoynaratónleik. Tá ið Monika og Andrea høvdu spælt tað mesta av einum tíma og soleiðis høvdu fingið "hita" í tey 90-100 fólkini, sum vóru komin til tiltakið, var tónlistarligi parturin mest sum liðugur. Fiskavørur Jógvan Høj, stjóri á Norð- fra, greiddi síðan frá, hvussu virkið í Norðdepli roynir at byggja upp ein heimamarknað - og hvussu stórur hesin marknaður í veruleikanum er. Ein av vørunum hjá Norðfra, sum rættiliga hev- ur "fangað" millum føroyingar, er kenda og sera væl smakkandi fiskasupp- an, har hýsa er grundar- lagið saman við eitt nú epl- um og gularótum. Henda suppa er vælegnað til nú- tímans føroysku familjur- nar, sum eru nógv úti, tí hon er liðugtgjørd eftir ein- um korteri. Vøruúrvalið, sum Jógvan og Norðfra bjóða heima- marknaðinum, er rættiliga stórt, og prísirnir eru av- gjørt kappingarførir – ikki minst tí, at Norðfra eisini selir beinleiðis til brúkar- arnar. Tá ið Monika og Andrea høvdu spælt tað mesta av einum tíma, og Jógvan hevði greitt frá vøruútboð- num hjá Norðfra, vóru fólk vorðin svong. Tí kom tað væl við, at virkið í Norð- depli eisini hevði sett upp eina bufét við ymiskum fiskaúrdráttum – og sjálv- sagt eisini suppuni, sum rættiliga fekk bein at ganga á hetta kvøldið. Eftir at fólk høvdu fingið sær ein bita – og høvdu skolað niður við fiskasupp- uni, spældu Monika og Andrea aftur eitt lítið tón- leikastykki. Turkihúsið Síðan hevði Jóannes Elia- sen orðið, har hann greiddi frá søguni aftanfyri turki- húsið í Leirvík, sum nú er karmur um snotuliga Báta- savnið hjá Ossa. Tað vóru nevniliga Klæ- mint Eliasen, pápi Jóannes og Elias Eliasen, sum í sínari tíð bygdu turkihúsið. Jóannes dugdi sera væl at greiða frá, hvussu turki- húsið varð bygt upp, og hvussu nógvur fiskur varð virkaður í húsinum í Leir- vík og í turkihúsum kring landið annars. Hann lýst pápan á ein áhugaverdan og livandi hátt – sum ein mann, ið var høgt í metum í bygdini, ein sparin og myndugur maður, sum vendi hvørji krónu. Jóannes greiddi eisini frá, hvussu tey, ið ikki vóru best fyri í bygdini, líkasum fingu ein framíhjárætt at arbeiða í turkihúsinum – og tá ið nøkur høvdu arbeitt í eina tíð, sluppu onnur framat. Klæmint legði soleiðis stóran dent á tað sosiala í bygdini. Jóannes greiddi eisini sera hegnisliga frá ymisk- um fólkum, sum høvdu arbeitt á virkinum. Umframt at lýsa ta gomlu tíðina við turkihúsum, sum skaptu ein stóran aktivitet í bygdunum kring landið, dróg Jóannes eisini "para- lellir" til dagin í dag, nú rá- vøra í stórum nøgdum fer av landinum, samstundis sum eingin lyftir hond frá síðu til at byrgja upp fyri hesum. Bátasavnið Tiltakið í Bátasavninum í Leirvík var fjølbroytt og sera væl eydnað. Tú fekst at vita um søguna, sum liggur aftanfyri tað samfelag, vit hava í dag – á ein lættan og áhugaverdan hátt, tú fekst høvi at royna nýggjastu fiskavørurnar á føroyska heimamarknaðinum, og ikki minst varð løtan "kryddað" við ynsidligum violin-og klavertónleiki hjá sveisisku systrunum, Moniku og Andreu. Tey, sum komin vóru til hugnaløtuna í Leirvík hetta kvøldið, fóru ríkari – og mettari – heimaftur, og sigast má, at Bátasavnið í Leirvík er ein fantastiskur karmur til slík tiltøk sum hetta. Sligin og bardur HARÐSKAPUR Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Sunnumorgunin fekk løgreglan í Havn frá- boðan um, at ein ungur maður, sum var á Sundalagsstevnu í Hósvík sunnunáttina, hevði fingið eina fløsku í høvdið. - Tað var ungi mað- urin sjálvur, sum boð- aði okkum frá hend- ingini, sigur løgreglan. Men tá ið løgreglan kom á staðið, vísti tað seg, at hendingin var nógv meira umfatandi, enn maðurin hevði sagt. - Vit tosaðu við fleiri vitnir í Hósvík sum søgdu, at maðurin, sum framdi harð- skapin, í fyrsta lagi hevði sligið hin einar 8-10 ferðir í andlitið, meðan hann helt hon- um í høvdið. Síðan datt maðurin – og aft- an á tað, varð tann álopni bæði sligin, sparkaður og trampað- ur, bæði í høvdið og kroppin. Løgreglan sigur, at teir tóku mannin, sum hevði framt harðskap- in, við sær á støðina, har hann varð avhoyrd- ur. Vakthavandi á løg- reglustøðini, sum vit tosaðu við mánadagin, visti ikki at siga, hvussu hesir báðir ungu menninir vóru komu til ilnar í Hós- vík, men alt bendir á, at tann eini maðurin hevur verið so harð- ligur við hin, at talan er um eitt harðskaps- mál. Mánadagin visti vakthavandi ikki at siga, hvussu maðurin, sum var fyri harð- skapinum, hevur tað. Nr. 115 - 21. juni 2005 15 - Eg haldi, at Vágs Sløkkilið eftir um- støðunum kláraði uppgávuna væl, og teir vóru væl skipaðir undir arbeiðnum, heldur Pauli Einars- son, sum hevur fe- lagið, OSR (Oil Spill Respons). Hann fýlist tó á, at Føroyar fram- vegis onga tilbúgv- ingarskipan hava á hesum øki DÁLKING Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Leydagarkvøldið fór olja at leka úr einum russiskum skip, sum lá við bryggju í Vági. Í fyrstani sá lekin ógvusligur út, tí oljan breiddi seg skjótt, men tá ið saman um kom, halda kønir, at talan ikki hevur verið um tær heilt stóru nøgdirnar kortini. Oljan, sum lak úr skipin- um har frammi í stýriborð, rak serliga yvir á norðrara landið í Vági. Vágs Sløkkilið fór alt fyri eitt undir at royna at steðga oljuni á Vágsfirði, men tað tók sína tíð, áðrenn tamarhald fekst á støðuni. Nakað eftir middag sunnudagin, visti Portalurin at siga, at Vágs Sløkkilið framvegis ikki hevði fult tamarhald á støðuni, og boð vórðu send til Fiskiveiði- eftirlitið, ið sendi tyrluna hjá Atlantsflogi avstað við absordentum, sum eru langar "pylsur" við be- handlaðari bummull, ið sýgur oljuna til tín. Felagið, OSR (Oil Spill Respons) hjá Paula Einars- syni á Tvøroyri, kom eisini vágbingum til hjálpar, og sum leygardagurin gekk, fekst tamarhald á støðuni við teirri útgerð, sum vág- bingar sjálvir høvdu, sum tyrlan kom við - og við útgerðini hjá OSR. Sá ógvusligt út Pauli Einarsson sigur, at tá ið olja soleiðis lekur út á sjógv, sær hetta oftast ógvusligt út. - Men eg trúgvi ikki, at talan kortini var um tær heilt stóru nøgdirnar av olju – og eg trúgvi neyvan, at talan var um fleiri tons. Pauli vísir á, at verður "bert" ein oljutunna stoytt í havið, kann oljan í ringasta føri breiða seg yvir tveir ferkilometrar. - Soleiðis, sum eg skilti støðuna í Vági við russiska skipinum, var talan um eitt hendiligt óhapp – og ikki um ósketni. Hann sigur, at tveir menn frá OSR vóru í Vági leygar- kvøldið og aftur sunnu- dagin og hjálpu Vágs Sløkkiliði við arbeiðnum. - Eg haldi, at sløkkiliðs- menninir í Vági eftir um- støðunum kláraði uppgáv- una væl, og teir vóru væl skipaðir undir arbeiðnum. Á MRCC Tórshavn siga tey, at alt spældu væl av í Vági. - Jú, hetta sá ógvusligt út, og vit skiltu, at eini 20 tons vóru í tanganum, sum olja lak úr. Eingin veit tó við vissu at siga, hvussu nógv olja lak á sjógv í Vági leygarkvøldið og sunnunáttina, tí russar gjørdu tað, teir kundu, fyri at byrgja uppfyri dálking- ini. - Teir pumpaðu eisini olju úr skipinum, sum lak, upp í eitt annað russiskt skip, sum lá við síðuna av, segði Gudmund Jacobsen, sum er brandmeistari í Vági, við Útvarpið. Eingin tilbúgving Tað kunnu neyvan vera fleiri meiningar um, at føroyingar eru alt ov illa fyrireikaðir, um ringast vildi til, og olja í stórum nøgdum fór í havið - antin av ósketni ella í einum hendiligum óhappi. - Nógv hugskot hava verið frammi um, hvussu ein verulig tilbúgving eigur at skipast, og arbeitt hevur verið við hesum í fleiri ár, men vit mugu ásanna, at vit sum samfelag enn ikki eru komin undir land við eini forsvarligari loysn, sigur Pauli Einarsson. Dálkarin rindar fyri upptøkuna Løgreglan á Tvøroyri varð boðsend, tá ið vágbingar leygarkvøldið staðfestu, at oljan var likin á sjógv. - Vit høvdu fólk á stað- num og staðfestu, hvaðani oljan kom. Síðan tryggjaðu vit okkum, at partarnir, sum skulu kunnast um støðuna í slíkum føri, høvdu fingið fráboðanina. Ein frágreið- ing verður skrivað, og síðan er tað upp til fútaskrivstov- una, hvussu málið annars verður avgreitt. Jaspur Vang, løgreglu- maður, sigur, at honum kunnugt er tað dálkarin, sum í slíkum føri rindar fyri uppruddingina. Um talan er um ósketni ella hendiligt óhapp, heldur Jaspur ikki hevur týdning fyri, hvør rindar fyri rudd- ingararbeiðið. - Hendingin í Vági verð- ur latin fútaskrivstovuni, sum síðan tekur støðu til, hvat meira – um um nakað meira – hendir í hesum máli, sigur Jaspur Vang, løgreglumaður. Tónleikur, fiskasuppa og søga í Bátasavninum Oljudálkingin á Vágsfirði Tað var úr hesum skipinum, at olja fór at leka leygarkvøldið. Við hjálp frá OSR og MRCC Tórshavn eydnaðist Vágs Sløkkiliði at fáa bilbukt við oljuni á Vágsfirði Mynd: Dagfinn Olsen