leygardagur 11. juni 2005síða 11

Nr. 109 - 11. juni 2005 11 UTTAN ÚR HEIMI Hann verður sitandi Amerikanska stjórnin hevur roynt at forða fyri, at egyptin Mohamed ElBaradei slapp at halda fram sum leiðari í altjóða kjarnorkustovninum IAEA, men nú hevur Washington slakað. Starvstíðin hjá ElBaradei er úti í summar. Hetta er annað skeið hansara í leiðarastarvinum, men ST mælti til, at hann skal halda fram. Bara USA ivaðist. Con- doleezza Rice, uttanríkisráðharri, segði mikudagin, at eftir hennara tykki eigur ein leiðari ikki at sita í einum so týðandi starvi meiri enn tvey skeið, men hon legði afturat, at stjórnin í Washington hevur gjørt av at lata ElBaradei halda fram. Mohamed ElBaradei er ikki so væl lýddur í Washington, tí hann hevur funnist at, at USA nýtti sera ivasamar upplýsingar sum grundarlag fyri álopinum á Irak. Sjálvur helt hann, at vápnaeftirlitsmenninir hjá ST áttu at fáa betri tíð til sínar kanningar í Irak. Ein onnur orsøk til, at hann ikki er so væl umtóktur í Washington, er, at sambært amerikonsku stjórnini hevur ElBaradei ikki lagt nóg stórt trýst á leiðararnar í Iran fyri at fáa teir at sleppa kjarnorkuverkætlanini. ANC í trupulleikum Stjórnarflokkurin í Suðurafrika, ANC, er komin í álvars- samar trupulleikar, eftir at fremsti ráðgevin hjá landsins varaforseta hevur fingið 15 ára fongsul fyri svik. Handilsmaðurin Schabir Shaik hevur verið fíggjar- ráðgevi hjá Jacob Zuma, varaforseta, og undir rættar- málinum kom fram, at varaforsetin var vitandi um part- ar av tí ólógliga virksemið hjá ráðgevanum. Tað hevur fingið andstøðuna og teir suðurafrikonsku fjølmiðlar- nar at krevja, at varaforsetin fer frá, samstundis sum málið verður kannað nærri. Andstøðan og fjølmiðlarnir siga eisini, at Suðurafrika kann ikki møta umheiminum við einum varaforseta, sum er settur í samband við svik, og at viðurskiftini eru ein hóttan ímóti tí unga demokratiinum. Fyribils er tó einki, sum bendir á, at varaforsetin verður frákoyrdur. Jacob Zuma er væl umtóktur ímill- um tað unga fólkið. Harafturat er hann av zulu-fólkin- um og fær dyggan stuðul frá teimum, og hesum stuðuli hevur ANC brúk fyri, skrivar AP. Gamalt mál tikið uppaftur Italska ákæruvaldið krevur, at tíggju týskarar, sum vóru í einari SS-deild í Norðuritalia í 1944, skulu dragast fyri rættin. Teir tíggju menninir vóru partur av einari SS-deild, sum myrdi fleiri hundrað fólk í einari bygd í Norður- italia í august í 1944. Týskararnir leitaðu eftir italskum uppreistrarmonnum, og í bygdini SantAnna di Stazzema myrdu teir umleið 500 fólk. Eyngavitni hava greitt frá, at fólk vórðu sett í røðir og síðani skotin, og onnur vórðu stúgvað saman og síðani sprongd í luftina við hondgranatum. Italska ákæruvaldið sigur, at tíggju menn skipaðu fyri hópmorðinum í SantAnna di Stazzema. Ákærin, Marco De Paolis, vil vera við, at teir tíggju menninir búgva framvegis í Týsklandi, og hann hevur kravt, at teir fáa lívlanga fongsulsrevsing. Vandamikið starv Mikudagin tók Alejandro Dominguez við starvinum sum løgregluovasti í meksikanska býnum Nuevo Lare- do, men tað skuldi hann ongantíð havt gjørt. Níggju tímar seinni bleiv hann myrdur. Nuevo Laredo er tætt við markið ímillum Meksiko og USA, og býurin verður hildin at vera ein týðandi millumstøð í rúsevnahandlinum um markið. Tað hevur havt við sær, at fleiri smuglaralið berjast um valdið í býnum, og tey hava ikki minstu virðing fyri løgregluni. Sambært AP hava umleið 60 fólk latið lív í samanbrestum í býnum teir seinastu mánaðarnar, og teirra millum vóru fleiri løgreglumenn. Alejandro Dominguez var einasti umsøkjari til starvið sum løgregluovasti í Nuevo Laredo, og tað verða neyvan fleiri, sum fara at søkja um at taka við eftir hann. Bretski sjónleikarin Rowan Atkinson, ið tey flestu kenna sum Mr. Bean, er í øðini inn á stjórnina í London, tí hon fyrireikar eina lóg, sum skal gera tað revsivert at skemta sær við átrúnaðarligum viðurskif- tum. Hann og onnur halda, at lógin er eitt álop á tali- og talifrælsið. Mr. Bean var eisini ímillum teirra, sum mót- mæltu einum tilsvarandi uppskoti í fjør, men tá bleiv uppskotið ikki samtykt, tí Yvirhúsið segði nei. Nú roynir stjórnin so aftur, men tað ger Mr. Bean eisini. Amerikanskir veður- menn vænta nógvar ódnir í Karibiska Havinum í ár, og tann fyrsta er á veg ILLVEÐUR Árni Joensen fartekst@mail.dk Amerikanski veðurstovn- urin kunngjørdi herfyri, at tær tropisku ódnirnar í Karibiska Havinum verða væntandi fleiri í ár enn í fjør. Í fjør skrásettu veður- menninir 15 sokallaðar tropiskar stormar, og níggju teirra gjørdust seinni til tropiskar ódnir. Tann fyrsti tropiski stormurin í ár tók seg upp í Atlantshavinum hósdagin, og í gjár skuldi hann ætl- andi raka vestara part av Kuba. Har høvdu myndug- leikarnir ávarað fólk, og nógv høvdu fingið boð um at leita sær skjól. Fyrrverandi suður- afrikanski forsetin Nelson Mandela er í Noregi, har hann millum annað roynir at savna pengar til bardagan ímóti AIDS AIDS Árni Joensen fartekst@mail.dk Síðani hann legði forseta- embætið frá sær, hevur Nelson Mandela verið ein av teimum fremstu stríðs- monnunum í bardaganum ímóti AIDS. Kanska ikki so løgið, tí sjálvur hevur hann mist ein son av sjúkuni, og Suðurafrika er eisini eitt av teimum ringast raktu lond- unum. Men hansara stríð er ikki bara eitt stríð ímóti einari sjúku. - AIDS er ikki ein sjúka, men ein spurningur um mannarættindi. Tað einasta, sum krevst, er viljin til at gera tað neyðuga, er boðskapurin hjá Mandela. Av teimum 40 milliónun- um, sum eru HIV-smittað, búgva 28 milliónir í lond- unum sunnan fyri Sahara. Á hvørjum ári verða 3,5 milliónir fólk smittað í Afrika, og tríggjar milliónir doyggja av sjúkuni á hvørjum ári. Avleiðingin er, at í teimum ringast raktu londunum er meðal livi- aldurin niðan fyri 40 ár. Tað er Arbeiðaraflokkur- in, sum hevur boðið tí 86 ára gamla Mandela til Nor- egs. Í dag skal hann til Tromsø, har skipað er fyri stórari konsert honum til heiðurs. AIDS er ikki ein sjúka Mr. Bean mótmælir lóg Fyrsta ódnin á veg Nelson Mandela: -Aids er ikki ein sjúka Kubanar noyddust at standa undir regnskjóli, meðan teir bíðaðu eftir Arlene