fríggjadagur 24. juni 2005síða 55

Nr. 118 - 24. juni 2005 39 Heilsa & lívsstílur Heilsa maggi@sosialurin.fo - Eg minnist, at eg merkti, at eitt petti av epli var eftir í búkin- um, og eg skuldi bara hava tað uppaftur. So eg drakk so nógv vatn, sum eg orkaði og fekk harvið spýð tað uppaftur, fortelur Beinta, sum í knapt fimm ár hevði bulimi BULIMI Solby A. Eliasen solby@sosialurin.fo Beinta hevur júst etið la- sagne til døgurða. Mamma hennara hevur illgruna um, at eitthvørt er á vási við dótrini, so hon heldur eitt vakið eyga við henni – ser- liga um hon fer á wc-ið aft- an á døgurða. Men Beinta veit sær ráð. Hon finnur eitt steyp í kamarinum, sum hon einaferð var við til at vinna í ítrótti og spýr í tað. Telefonin ringir samstund- is, og tað er onkur, ið spyr eftir Beintu. – Eg bleiv sostatt avbrot- in, og meðan eg tosaði í telefon, fór mamma niður í kjallaran. Hon fann hetta góða steyp og so var galið, greiðir Beinta róliga frá. Mamma Beintu var sera hørm um dótrina og segði, at hon skuldi til læknan. Men Beinta dugdi væl at snúgva sær undan, so hon lovaði mammu sínari, at hon ongantíð skuldi gera slíkt aftur, men innantanna setti sær fyri, at hon mátti ansa betri eftir næstu ferð. Effektivur slankikurur Beinta var 12 ára gomul, tá hon fyrstu ferð royndi at stinga fingrarnar í hálsin fyri at spýggja. Hon og nakrar vinkonur vóru dadd- ur, og tær gjørdu tað mest sum til stuttleika. Beinta var altíð tjúkk sum barn, men hevði ikki stórvegis trupulleikar av tí, áðrenn hon kom í pubertetin. Sum 14 ára gomul var hon byrj- að at hugsa um, at hon feg- in vildi klænka. – Eg hevði ikki etið nak- að serligt í eina viku, men so fekk eg mær eitt súrepli. Eg megnaði ikki at halda tað í mær, so tá eg spýði tað uppaftur, helt eg, at hetta kundi verið ein smartur máti at tapa seg uppá, minnist Beina afturá. Hon var fullgreið yvir frá fyrstan tíð, at tað hon gjørdi, var ikki rætt. Men tankin um at gerast kløn var týdningar- mikil, og hesin mátin virk- aði. Hon tapti seg. Hon byrj- aði enntá at ganga móta- sýning í undirklæðum. Spýði blóð Í fýra ár át Beinta so nógv, sum hon ongantíð hevði etið áður, men spýði alt uppaftur, so skjótt sum hon var liðug. Á hendan hátt kundi hon eta alt tað, sum hon hevði hug til, uttan at tað hevði við sær, at hon bleiv tjúkk. Men aðrar fylgjur vóru. Í fyrstuni mátti hon stinga fingrarnar langt niður í hálsin fyri at fáa matin uppaftur, og tað kundi vera sera pínufult. Onkuntíð tá hon ikki fekk alt upp, kundi hon trýsta so hart upp undir flagbróstið, at hon spýði blóð. - Sjálvandi bleiv eg kløkk, tá eg sá blóðið, men tað ávirkaði meg ikki kort- ini, staðfestir Beinta. Og so við og við vandi Beinta og kroppurin hjá henni seg við hetta. - Til endan var tað so galið, at bara eg skuldi bukka meg niður at binda lissurnar, so rann tað upp, greiðir Beinta álvarsom frá. Tenninar hjá Beintu fingu eisini av at vita av allari magasýruni, sum kom upp hvønn dag og fleiri ferðir um dagin. - Eg kundi spýggja upp í tíggju ferðir um dagin. Magasýran skaddi emalj- una á tonnunum so mikið, at tá hon var hjá tannlækna einaferð í níggjunda flokki, spurdi tannlæknin hana, um hon ofta spýði. Beinta segði sum vant nei, og so hendi ikki meira. Men hon fór ikki aftur til tannlækna tey næstu fimm árini. Ikki fyrr enn tannapína dreiv hana til tannlæknan, við- gekk hon fyri honum, at hon hevði havt bulimi. Tenninar vóru tá so oyði- lagdar, at hon mátti fáa tíggju postalínskrúnur. - Tað er tað besta, sum er hent, síðani eg bleiv frísk, tí tenninar vóru so ljótar, at eg tordi ikki at smílast, greiðir hon stórsmílandi frá í dag. Tíðarkrevjandi Frá tí at hon var 14 ára gomul, til hon var knapt 20 leið Beinta av bulimi. Hon íðkaði nógvan ítrótt, og hann gjørdi hon meira og meira við, eldri hon bleiv. Ítrótturin hevði millum annað við sær, at hon byrjaði at síggja, at hon ikki kundi halda fram á hendan hátt. - Upp á ein máta kann eg siga, at ítrótturin hjálpti mær. Hann var í øllum før- um eitt stig tann rætta veg- in, tí eg kom burtur úr sjúk- uni uttan professionella hjálp, og tað kann einans vera tí, at mín kroppur ikki helt til alla ta likamligu venjingina og sjúkuna, heldur Beinta, sum er sann- førd um, at ítróttin hevði hon neyvan megnað hetta uttan aðra hjálp. Hon held- ur fram, at hartil gjørdist tað alt ov trupult at krógva tað fyri øllum, og hon mátti lúgva allatíðina. - Tað er sera tíðarkrevj- andi at líða av bulimi. Tú mást allatíðina tilrættis- leggja tær, hvussu máltíðin skal ganga fyri seg og ikki minst hvar. Og syrgja fyri, at umstøður fyri at kunna sleppa av við matin aftur sum skjótast, eru tilstaðar, sigur hon. Hon minnist aftur á fleiri ferðir, har hon ikki kundi fara út at spýggja, beint sum hon var liðug at eta. Tá kundi hon blíva frustrerað, tí gekk ov long tíð, fekk búkurin stundir til at sodna matin. Oyðilagt nógv Sjúkan hevur oyðilagt nógv fyri Beintu. - Fyri tað fyrsta oyði- løgdust tenninar og sodn- ingarlagi og fyri tað næsta gongur tað eisini út yvir ein sálarliga. Eg misti evnini til at konsentrera meg, var øgiliga forvirrað. Sjúkan gekk út yvir mín gerandis- dag, og eg var sera rastleys, greiðir hon frá. Beinta skilir ikki í dag, at tað kundi koma so langt. Hon skilir ei heldur, at hon megnaði at ganga einsa- møll við sjúkuni í so langa tíð og lúgva um hana. - Eg var øgiliga einsa- møll við sjúkuni, tí eg for- taldi tað ikki fyri nøkrum. Eg krógvaði tað so væl og leyg fyri foreldrunum, sjeikinum og vinfólkunum, sigur hon stillisliga. Men í dag tosar hon opið um tað og hevur áhuga fyri etingarólagi sum heild. - Eg eri bara glað fyri, at eg megnaði at sleppa burtur úr tí, áðrenn sjúkan rætti- liga fekk takið á mær, sigur Beinta, sum eisini heldur, at etingarólag átti at verið sett undir sjóneykuna, tí sjúkan í dag næstan er tabu. Beinta hevði bulimi: Spýði tíggju ferðir um dagin – Eg dugdi sera væl at krógva tað fyri øllum, at eg var sjúk. Eg spýði eitt nú í posar, sum eg so goymdi, til eg kundi tveita teir burtur, sigur Beinta, sum í fimm ár leið av bulimi Modellmynd: Bárður Lydersen Beinta ynskti at vera dulnevnd, men blaðið kennir hennara fulla navn.