týsdagur 28. juni 2005síða 16

16 Nr. 120 - 28. juni 2005 UTTAN ÚR HEIMI Handil skal kannast Fýra limir í ameri- konsku Kongressini hava biðið stjórnina kanna, um nakar vandi kann standast av, at kinesarar sleppa at keypa amerikanska olju- felagið Unocal. Almenna kinesiska oljufelagið CNOOC hevur boðið sær til at keypa Unical fyri góðar 110 milliardir krónur. Verður handilin veru- leiki, er er tað met, tí so nógv hava kinesarar ongantíð goldið fyri eitt útlendskt felag fyrr. Men enn eru ikki allar súður syftar, tí ameri- kanska oljufelagið Chevron er til reiðar at gjalda slakar 100 milli- ardir krónur fyri Unocal. Fleiri amerikanskir politikarar hava sagt seg ivast í, um tað er rætt at selja kinesarum Unocal, sum er fimstistørsta oljufelagið í USA, og sum hevur høvuðssæti í Kalifornia. Kinesararnir hava roynt at sissa amerikanararnar við at siga, at teir eru til reiðar at seta nakrar amerikan- arar í leiðsluna í felag- num aftan á keypið. Tað tykist ikki vera nóg mikið, og tí skal stjórnin í Washington nú kanna, um ein møgulig søla ber nakran vanda í sær, skrivar Reuters. Royna nýtt snartok Í Japan er ein fyritøka farin undir at gera royndir við einum nýggjum snartoki, sum ætlandi skal koyra skjót- ari enn 400 kilometrar um tíman. Tað nýggja tokið hev- ur fingið navnið Fastech 360S. Royndirnar byrj- aðu fyri nøkrum døgum síðani, og um vikuskift- ið eydnaðist tað at fáa tokið at koyra 275 kilo- metrar um tíman. Men tað eru japanararnir ikki nøgdir við, og teir hava sett sær fyri, at ferðin skal koma upp á 405 kilometrar um tíman, áðrenn royndirnar enda í 2008. Tey skjótastu tok- ini, sum koyra í dag, kunnu klára 350 kilo- metrar um tíman. Bremsuskipanin á tí nýggja japanska tokin- um hevur vakt ans. Fleiri hava heft seg við, at tokið hevur eitt slag av oyrum, sum verða koyrd út, tá tokið skal seta ferðina niður. Oyr- uni eru so mikið stór, at luftmótstøðan ger, at tokið at enda steðgar, skrivar AP. USA eigur at lata meiri Rockstjørnan Bob Gel- dof heldur, at USA eigur at veita teimum fátæku í heiminum størri stuðul. Næsta vikuskiftið skipar Bob Geldof fyri konsertum, sum hava fingið heitið Live 8, og endamálið við teimum at fáa heimssamfelagið at geva fátækradøminum í Afrika størri ans. ES hevur samtykt at tvífalda stuðulin til tey fátæku londini innan 2015, og nú vil Bob Geldof hava amerikan- ararnar at gera tað sama. Hann sigur, at tað eru ikki bara pengar, sum hava týdning í hesum føri, men at USA kann ganga undan við at leggja størri dent á fá- tækradømið. Bob Gel- dof er heldur ikki nøgd- ur við tað, sum Kanada ger fyri at beina fyri fá- tækradøminum í Afrika og aðrastaðni í heimin- um. 2. juli verða Live 8- konsertir í fleiri stórbý- um so sum London, París, Rom og Phila- delphia. millum teirra, sum fara á pallin, eru kend nøvn sum Ma- donna, U2, Paul Mc Cartney og Coldplay. Fólk í 140 londum fáa høvi at síggja konsert- irnar í sjónvarpinum. Funnið gamla tekning av skipi Tey seinastu tvey árini hava norskir fornfrøð- ingar funnið meiri enn eitt túsund gamlar tekn- ingar, sum eru ristar í grót nærhendis býnum Skien. David Vogt, sum starvast á lærda háskúl- anum í Oslo, sigur við Aftenposten, at tekning- arnar eru av fólki, hund- um, rossum og øðrum djórum. Harafturat eru næstan hundrað tekn- ingar av skipum. Millum annað er ein fýra metrar long tekning av einum skipi, og hetta er tann fyrsta tekningin av hes- um slagi, sum er funnin í Norðurlondum, sigur David Vogt. Norsku fornfrøðing- arnir siga, at tekningar- nar stava frá teirri yngru bronzuøldini. Tað merk- ir, at tær eru ímillum 2500 og 3100 ára gamlar. Tey, sum spæla sær í sjó- num úti fyri strondini í Walton County í Florida, hava vanliga ikki fyri neyð- ini at stúra fyri hávi, men um vikuskiftið hendi kort- ini tað, at ein hávur drap eina 14 ára gamla gentu. Hetta er tað fyrsta háva- álopið har í meiri enn 70 ár, og serfrøðingar siga, at tað hendir neyvan heldur aftur í bræði. Serfrøðingurin George Burgess, sum í mong ár hevur kannað at- burðin hjá hávi, sigur við AP, at talan var um ein serstakan tilburð, og hann heldur ikki, at fólki nýtist at stúra fyri fleiri slíkum álop- um. Myndugleikarnir hava latið strondina í Walton County uppaftur, men vakt- arhaldið er styrkt munandi. Tað hendir annars javn- an, at hávar leypa á fólk aðrastaðni fram við Florida-strondini, men tað er sjáldan, at álopini kosta mannalív. Seinast var í 2001. Nývaldi forsetin í Iran hevur lovað at fara hóvliga fram, men orðalagið ímill- um Teheran og Wash- ington er longu harðnað IRAN Árni Joensen fartekst@mail.dk Tað er lítil ivi um, at viður- skiftini ímillum Iran og USA verða spent tey næstu árini, og summir eygleið- arar siga, at høvuðsmálið hjá pørtunum verður at sleppa undan kríggi. Tað kom óvart á tey flestu, at tann 48 ára gamli Mahmoud Ahmadinejad vann forsetavalið í Iran. Hann verður roknaður sum ein afturhaldssinnaður politikari, og summi halda hann vera ein skutilssvein hjá teimum ráðandi prest- unum. Tí var tað ikki óvæntað, tá hann á sínum fyrsta tíðindafundi aftan á valið gjørdi greitt, at hann og hansara stjórn fara ikki at lata seg ávirka av Vesturheiminum. – Vit fara at halda fram við okkara kjarnorkuverk- ætlan, tí hon er neyðug fyri okkara samfelag, segði tann nývaldi forsetin. Bæði ES og USA hava kravt, at Iran skal gevast við sínum kjarnorkuætlan, sjálvt um landið hevur lovað, at kjarnorkan einans verður brúkt til friðarlig endamál. Hvørki demokrati ella frælsi Russiski forsetin, Vladimir Putin, var ein tann fyrsti at ynskja nývalda iranska for- setanum tillukku við val- sigrinum, og hann gjørdi samstundis greitt, at Russ- land er sinnað at halda fram við kjarnorkusamstarvin- um við Iran. Í Washington er orða- lagið øðrvísi. Donald Rumsfeld, verjumálaráð- harri, duldi ikki fyri, at hann var sera vónsvikin av valúrslitinum í Iran. – Mahmoud Ahmadine- jad er ikki ein, ið stuðlar demokratiið. Hann er held- ur ikki ein, ið stuðlar fræls- ið. Hann heldur seg til teir ráðandi prestarnar, sum gera av, hvussu iranska fólkið skal liva, segði Rumsfeld. Ísraelska stjórnin er held- ur ikki fegin um tað, sum er hent í Iran. Ein talsmaður hjá stjórnini segði sunnu- dagin, at valið í Iran var ikki frítt, tí prestarnir gjørdu av, hvør slapp at stilla upp. Sambært ísra- elska talsmanninum hevur Vesturheimurin ikki annað í at velja enn at avbyrgja Iran. Valsvik Undan tí seinna valumfar- inum væntaðu tey flestu, at tann 70 ára gamli fyrr- verandi forsetin Hashemi Rafsanjani fór at vinna, og hann hevur lagt myndug- leikarnar undir at hava svikað fyri at forða fyri, at hann skuldi vinna forseta- valið. Nógvir iranar vænta, at tann nýggi forsetin fer at ógilda fleiri av teimum nýskipanunum, sum eru settar í gildi tey seinastu árini. Sum borgarstjóri í Teheran var Mahmoud Ah- madinejad sera afturhalds- sinnaður. Eitt nú gav hann boð um, at fleiri matstovur skuldu latast aftur, tí tær hildu seg til vesturlendskar matvanar, og tað eydnaðist honum eisini at steðga ein- um søluátaki, tí tað brúkti myndir av ensku fótbólts- stjørnuni David Beckham. Eygleiðarar halda, at tað vóru tey fátæku í Iran, sum tryggjaðu Mahmoud Ahmadinejad sigurin, tí hann lovaði teimum størri part av landsins vælferð og at endurreisa hugsjónirnar frá kollveltingini í 1979. Hávur drap 14 ára gamla gentu Aftur spenningur millum Iran og Vesturheimin – Vit hava ikki brúk fyri góðum viðurskiftum við USA, sigur nývaldi iranski forsetin, Mahmoud Ahmadinejad Mynd: Reuters