mikudagur 29. juni 2005síða 22

22 Nr. 121 - 29. juni 2005 ???? Rolf Guttesen rg@geogr.ku.dk Politiska og búskaparliga kreppan í ES setir síni spor á kurvumyndini, sum vísir styrkislutfallið millum dollar og euro. Sjá mynd 1 Tá tað gjørdist greitt, at fólkaatkvøðurnar í Franka- ríki og Hollandi fóru at enda við einum nei, viknaði euran. Tá fólkaatkvøðurnar sum væntað vístu eitt klárt nei, fall valutan enn meir. Og nú ið statsovastarnir í Europeiska Ráðnum, sam- an til fundar í Bruxelles herfyri, hvørki kundu semj- ast um komandi langtíðar- fíggjarlóg ella geva nakað klárt boð uppá hvussu tann politiska og strukturella kreppan skuldi loysast, ja - so fall euran enn einaferð. Tó so, at tað sær so út, at felagsvalutan nú hevur stabiliserað seg á einum støði, har ein euro gevur 1,21 dollara.. Men í hesum nógva tosinum um europeiska kreppu, og fallandi euro- virði, skal ikki gloymast at USA og dollarin eisini hava sínar trupulleikar at dragast við. Trupulleikarnir í USA Sum viðgjørt fleiri ferðir í hesum teigi, kann sigast heilt einfalt, at amerikanski búskapurin hevur tvær positivar og tvær negativar síður. Tað positiva er, at vøksturin í framleiðslu er rættiliga stórur, og væl størri enn í ES sum heild. Hesi høvuðstøl eru sett saman í hjástandandi talvu Í USA dekkar hugtakið "the twin deficits", at stórt hall er bæði á fíggjarlógini og í viðurskiftunum við umheimin. Tað sæst klárt í talvuni. Stóra hallið á gjaldsjavnanum skal dekk- ast uppá onkran máta, og higartil hevur innfløðingin av kapitali til USA verið nóg stórur til at dekka hetta hallið. Tað hevur loyst seg at gera íløgur í dollar-eind- um. Spurningurin er, hvussu leingi tað heldur fram. Og seinastu melding- arnar vísa, at tað gongur ikki so væl í løtuni. Í apríl floymdu bert 48 mia. $ til landið, men hallið var í sama mánaði uppá 57 mia. $. Búskaparligu trupulleikarnir í ES Á europeisku síðuni eru onnur vandamál at dragast við, men tey eru eisini álvarslig. Framleiðsluvøksturin er seinur, í meðal 1,4%. Men stórur munur er á londun- um. Í Svøríki og Spania væntast vøksturin í 2005 at blíva uppá 2,8%. Danmark liggur eisini í betra endan- um við einum búskapar- ligum vøkstri uppá 2,1%. Men í hinum meira "sjúk- liga" endanum liggur Italia illa fyri við stagnatión uppá 0,3%, og hetta landið hevði í 1. kvartali í ár eina reella afturgongd uppá -1,8%. So vinnulívsmaðurin Berlus- coni hevur verið landinum ein dýrur drongur uppá mangar mátar. Arbeiðsloysið er fram- vegis høgt í ES, og eingin lætti í mjørkanum er at sjá. Meðaltalið er 8,9%. Men verst stendur til í teim stóru londunum Frankaríki, Týsklandi og Spania har tað er 10% ella meira. Taka vit eystara part av Týsk- landi, tað gamla DDR, so eru næstan 20% arbeiðs- leys, fimti hvør. Hinvegin er avlop á bæði gjalds- og handilsjavna í ES. Politiskir trupulleikar í ES, men enn ongar loysnir Støðan í ES aftaná fólkaat- kvøðurnar í Frankaríki og Hollandi, har úrslitið segði Non og Nee, kann av sonn- um kallast kreppa. Men kreppur hava verið fyrr, og sum heild má sigast at ES í europeiskum sambandi kann vísa á stór úrslit. Hvussu gongdin vurderast, veldst sjálvnadi um hvørja støðu maðurin hevur til ES, fyri ella ímóti, ella bara skeptiskur. "Det gik ad helvede til" Á fundinum i Europeiska Ráðnum í farnu viku vóru tvey stórmál á skránni, men hvørgi fekk nakra loysn. Tað var ein sjálvfylgja, at støðan aftaná nei-atkvøð- urnar í Frankaríki og Hollandi skuldi viðgerast. Hartil hevði luxemburgski formannsskapurin sett langtíðar fíggjarætlanina á dagsskránna. Danska "Politiken" tekur ramliga til í síni oddagrein (20.06.05) um henda fund: "Alle gjorde, som man måtte forvente, og det gik ad helvede til. EU-top- mødet i Bruxelles brød sammen, det afstod fra at give et egentligt svar på den demokratiske krise, som nej’erne har åbnet, og benyttede i stedet lejlig- heden til at smadre budget- porcellænet i fuld offentlig- hed." Tony Blair helt fast um ta avsláttarskipan, sum bretar hava havt síðan 1984. Hon ger at bretar sleppa bíligari enn onnur lond av tilsvar- andi stødd. Hinvegin vildi franski presidenturin Chi- rac ikki slaka uppá land- búnaðarskipaninar, CAP ella Common Agricultural Policy, sum gevur fransk- monnum stórar fyrimunir. Støðan er í løtuni læst føst, og tað sær ikki mætari út enn at manningin sum situr í løtuni er uppslitin og troytt. Politiken lýsir politikkara-liðið soleiðis: "Selv om det Europæiske Råd rummer flere oppor- tunister, egotrippere og politiske ringvrag end sæd- ES-kreppa og búskapur: Hvussu verður politisk-búskaparl ES USA Framleiðsluvøkstur (GDP)* 1,4 % 3,5 % Arbeiðsloysi í % 8,9 % 5,1 % Handilsjavni + 69 mia. $ - 710 mia. $ Gjaldsjavni + 42 mia. $ - 717 mia. $ Fíggjarlógarhall í % av GDP - 2,8 % - 4,1 % *2005 estim. (Kelda:The Economist)