mikudagur 29. juni 2005síða 23

Nr. 121 - 29. juni 2005 23 liga kreppan í ES loyst? vanligt, er det ikke de trætte mænd i jakkesæt, der er problemet. De gjorde hvad de kunne i en politisk struktur, der skriger på re- former." Niðurstøðan er sostatt, at tað er politiski struktururin, sum hann er í løtuni, sum er óhóskandi. Tað var millum annað hetta, at tann nýggja traktatin, sum nú er fallin, skuldi bøta um. CAP og bretska rabatt-skipanin Franskmenn og Chirac elska sjálvandi ta land- búnaðarskipan, CAP, sum ES hevur haft í meir enn fjøruti ár, tí har eru nógvir pengar at heinta. Men skip- anin hóskar illa saman við ta annars í høvuðsheitum liberalu ella sosial-liberalu grundhugsan, sum sam- takið byggir á. Hon ger tað ma. møguligt at dyrka sukurrøtur í Danmark, hóast veðurlagið aðrastaðni er betur hóskandi til hesa framleiðslu. Skipanin er uppá mangar mátar kon- serverandi, hon tvíheldur um framleiðsluhættir, sum ikki longur eru kappingar- førir uttan áhaldandi penga- stuðul. Bretar fingu sína rabatt- skipan tá konservativa Mrs Thatcher helt, at bretar betaltu ov nógv til henda felags politikk, CAP, og fingu ov lítið burturúr. Paradoksið er, at bretar nú sleppa bíliga, meðan nýggj og nógv fátækari lond be- tala fullan prís. Tað er tí, at Blair sigur, at teir ikki vilja sleppa rabatt- skipanini, uttan so at for- oldaða landbúnaðarskip- anin verður broytt ella helst púra avtikin. Pengarnir kunnu brúkast fornuftigari enn til "økismenning", sum ikki fremur nakað nýtt. Hvar fara pengarnir, sum eru á ES-fíggjar- lógini? ES hevur eina fíggjarlóg, sum brúkar umleið 1% av framleiðsluni (GDP) í sam- takinum. Mynd 2 vísir, at nógv tann størsti posturin er henda konserverandi landbúnaðarskipan. Høvdu hesar næstan 50 milliardir- nar td. farið til gransking, sum nú fær bert 5 milli- ardir, so hevði stuðulin peika frameftir. Og tað er neyðugt, í hesi globaliser- ingstíð. Mynd 3 vísir so, hvørji lond procentvíst fáa mest burturúr tilsamans. Klárt liggur Frankaríki á odda í hesum. Tað er júst her, ið stríðið stendur, um tað skal sigast einfalt. Tony Blair hugtók fólk í Europaparla- mentinum Í vikuni sum fór helt Tony Blair eina røðu í ES- parlamentinum. Hon var serliga áhugaverd, tí Bret- land yvirtekur formanns- sessin í Europeiska Ráð- num nú fríggjadagin tann 1. juli. Røðan var spennandi, tí Blair hevði frammanundan fingið skyldina fyri, at ES- fíggjarlógin ikki bleiv samtykt, tí bretar ikki vildu slaka í rabatt-málinum, sum nevnt er omanfyri. Røðan var eisini spenn- andi, tí Tony Blair vísti í henni, at hann bæði hevði ta søguligu dimensiónina um bakgrundina fyri at sameina Europa og ikki drepa hvønn annan, og hann hevði eisini visiónir, sum undirritaði helt vera skilagóðar og sum peikaðu út um klandrið, sum er í løtuni. Hann segði: " This is a union of values, of solidari- ty between nations and people, of not just a common market in which we trade." Ella: hetta er eitt samtak um virðir, um samhug millum tjóðir og fólk, ikki bert ein felags marknaður har vit keypa og selja. Hann víst eisini á, at USA í dag er einasta super- veldið í heiminum. Men Kina og India fara um fá tíggju-ár at verða heimsins størstu búskapir, hvørt av hesum londum hava eitt fólkatal, sum er tríggjar ferðir størri enn tað í ES. Tað er, sambært Blair, meiningsleyst at brúka pengar og orku uppá kon- serverandi tiltøk, og tí skal landbúnaðarpolitikkurin broytast frá grundini, og so skjótt sum til ber. Tað er vónleyst at arbeiða ímóti globaliseringini við at av- byrgja seg, ella at subven- tionera (stuðla) doyggjandi framleiðslugreinar. Klárt segði hann eisini, at politiskir leiðarar, bæði í ES-sambandi og í lima- londunum, hava ta uppgávu at framleggja visiónir og uppskot til loysnir og gongdar leiðir. Tað er ikki uppgávan hjá teimum at koma við trúarjáttanum og at endurtaka gamlar niður- støður. Røðan kundi givið vón um, at bretski formanns- skapurin kundi fingi ES- tokið í gongd aftur. Men, sum nevnt fleiri ferðir, so er støðan trupul. Fleiri eyg- leiðarar hava víst á, at røðan var frálík, men nær fer Blair at halda eina slíka røðu heima í London? Hin tunga barlastin í ES av útslitnum politikarum má eisini sleppast. Men tað fer at taka nøkur ár áðrenn bæði Chirac, Schröder og Balkenende eru pensioner- aðir, og nýggjar kreftir eru komnar frammat. Keldur: ADVFN Forex: "Dollar troubled by widening US trade gap" 17.06.05 BBC.news: "Full text: Blair’s European speech" (newsvote.bbc.co.uk/) "The Economist" 25.06.05 "Politiken" Oddagreinir 20.06.05 og 25.06.05 - Verða allir skipa- bólkarnir tiknir undir einum, er veiðiorkan økt hesi árini, fiskidaga- skipanin hevur verið í gildi, sigur trímannabólkurin, sum hugdi at fiski- dagaskipanini FISKIVINNA Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Í november í fjør heitti landsstýrismaðurin í fiskivinnumálum, Bjørn Kalsø, á Ólav A. Olsen (fyri Fiskidaganevnd- ina), Petur Steingrund (fyri Fiskirannsóknar- stovuna) og Kristin Ras- mussen um at kanna fiskiorkuna á føroyska landgrunninum og Før- oyabanka. Kristin varð valdur til formann fyri hesum arbeiði. Orsøkin til áheitanina hjá landsstýrismannin- um var, at stór ósemja er um, hvørt verandi fiskidagaskipan er sjálv- regulerandi – ella, um fiskiorkan økist, sum árini ganga. Fiskimálaráðharrin metti tað vera neyðugt, at ein bólkur setti seg niður at kanna hesi við- urskifti og koma við eini frágreiðing, sum lýsir støðuna. Tann 5. apríl í ár kom so bólkurin við síni frá- greiðing. Í sínum samandrátti, sigur bólkurin, at vera allir skipabólkarnir tikn- ir undir einum, er veiði- orkan økt hesi árini, fiskidagaskipanin hevur verið í gildi. - Vit hava í hesi kann- ing hugt at, hvussu gongdin hevur verið við nýtsluni av teimum tillutaðu fiskidøgunum hjá teimum ymisku skipabólkunum og kunnu vísa á, at par- trolararnir brúka færri dagar nú, enn tá ið fiski- dagaskipanin varð sett í verk. Línuskipini brúka fleiri dagar, bólkur 4A hevur minkað eitt vet um nýtsluna, ímeðan bólkur 4B hevur eina størri øking. Eisini bólk- ur 5 hevur økt nógv um brúkta dagatalið. Hetta hendir, hóast samlaða tillutaða fiskidagatalið er skert við knøppum 20 % síðan 1996. Bólkurin vísir á, at keyp og søla av døgum er økt, serliga er ein stór øking hjá bólki 4A frá fiskiárinum 2002/2003 til 2003/2004. - Verður hugt at teim- um førum, sum eru til fiskiskap, sæst sum heild, at ein lítil vøkstur er í støddini á skipunum, sum eru í vinnu, maskinmátturin hevur tó hug til at standa í stað. Vit hava ikki havt møguleika til at kanna bólk 5. Her kann ein broyting vera farin fram, uttan at tað er skrásett. Víst verður á, at tov- tímar hjá partrolarum og tal av húkum hjá línu- skipunum var longu komið upp á eitt høgt støði, áðrenn fiskidaga- skipanin varð sett í verk, men øktist tó nakað fyrstu tvey árini undir fiskidagaskipanini. Síð- ani 1998 hevur royndin fyri hvønn dag verið umleið tann sama og hevur helst nátt loftið við verandi tøkni. Broyt- ingar í veiðiorku eftir 1998 eru tí ikki vegna økta roynd fyri hvønn dag hjá línuskipum og partrolarum. - Tað er tó sannlíkt, at útróðrarbátar (bólkur 4A og 4B) hava økt mun- andi um roynd (húkar í sjónum) fyri hvønn dag, men vit hava ikki havt nøkur tøl at halda okk- um til, siga teir tríggir, Ólavur A. Olsen, Petur Steingrund og Kristin Rasmussen í frágreið- ingini. Veiðiorkan økt undir fiskidagaskipanini