leygardagur 29. januar 2000síða 7

13 tíðindablaðið sosialurin Nr. 20 - 29. januar 2000 12 tíðindablaðið sosialurin Nr. 20 - 29. januar 2000 Vi›merking Vi›merkingar til Bjørn á Heygum 2 Uppdikta›ur trupulleiki (framhald) Bjørn á Heygum hevur púra rætt í, at vit vóru ósamdir, bæ›i tá i› talan var um hvønn fíggjarpolitikk vit skuldu reka, og um ríkis- felagsskapin. Ta› eydna›ist at fáa undirtøku fyri mínum fíggjarpolitikki, og ta› eri eg fegin um. Ta› eydna›ist eisini at fáa undirtøku fyri mínum sambandspolitikki. Ta› eri eg eisini fegin um. Hvussu skili› hev›i veri›, um Bjørn fekk undirtøku fyri tí, hann ynskti, dugi eg illa at ímynda mær. Eg sá ongantí› nøkur ítøkilig upp- skot frá honum sjálvum. Bjørn kom ikki vi› konkret- um uppskotum, sum elvdu til tann dialog, n‡hugsan og dynamikk, sum hann eftir- l‡sir í greinini. Bert álop og bakbit, um at vit skuldu laga okkum eftir Fólkaflokki- num. Tá var Fólkaflokkurin ta› heilt stóra ljósi›, eins og Javna›arflokkurin er ta› í dag. Nøkur heilt fá dømi Fyri at grundgeva fyri, at eg ikki dugi at síggja, at Bjørn minnir so nógv um teir gomlu, Andrass Samuelsen, Kristian Djurhuus, Jóhan Poulsen v. fl., sum hann sjálvur vil vera vi›, skal eg nevna nøkur dømi um arbei›slag hansara me›an hann sat í løgtinginum fyri Sambandsflokkin. 1. Sum n‡valdur tingma›- ur, bjó›a›i Bjørn á Heyg- um, sjálvur annar, Sjón- varpinum inn í privathús, har teir bá›ir, aftanfyri ryggin á teimum afturvaldu tinglimunum, vóru í fer› vi› at gera sítt egna samgongu- skjal. At sagt naka› anna›, enn at hetta bar brá av fólka- flokspolitikki, hev›i veri› at fornerma núverandi lands- st‡rismann í vinnumálum. 2. Hóast Sambandsflokk- urin í valstrí›num gav lyfti um, ikki at lækka táverandi lønir vi› lóg, leyp Bjørn beinanvegin yvir í fólka- floksleypin. 3. Bjørn mótarbeiddi frá byrjan av vi› hond og fót kravinum hjá Sambands- flokkinum, um at fáa eina politiska loysn av banka- málinum. Í dag kann ongin vera í iva um, at vit fingu eina politiska loysn. Til ta› seinasta mótarbeiddi Bjørn sum umbo› fyri Sambands- flokkin, at semja skuldi fá- ast um samrá›ingarupp- leggi› til bankamáli›. 4. Bjørn leyp frá til fólka- tingsvali›. Ta› sigst at sam- bandsveljarar í Su›ur- streymoy vóru ørkymla›ir av, at hann mælti teimum til at velja Óla Breckmann. Uttan mun til hetta, so hevur Bjørn høvu›sábyrgdina av, at Sambandsflokkinum tørva›i umlei› 180 atkvø›- ur í at fáa mann valdan, og harvi› at fáa Uffa Ellemann-Jensen til dansk- an forsatisrá›harra, vi› Sambandsflokkinum sum tunguni á vágskálini á fólka- tingi. 5. Bjørn leyp ikki bara frá til løgtingsvali›. Hann mót- arbeiddi Sambandsflokki- num av øllum alvi í valstrí›- num, vi› síni útspillandi skriving. 6. Bjørn var ein av odda- monnunum í ætla›a ”kvetti- num” í Sambandsflokki- num, har forma›urin skuldi koyrast frá, beint á›renn hesin skuldi samrá›ast vi› ríkismyndugleikarnar um sera t‡›andi mál. Men bak- landi› í Sambandsflokki- num seg›i nei til hesa rá›a- ger›. Mín áheitan á Bjørn Gó›i Bjørn. Vilt tú líkjast teimum gomlu og farnu sambandshetjunum, so eig- ur tú at gevast vi› tíni, fyri Sambandsflokkin oy›i- leggjandi skriving. Almenn álop, bakbit og útspilling loysa ongi mál. Ætlar tú at gera teg gald- andi í flokkinum, so tosa tína søk sum vit onnur. Hetta eigur at ver›a gjørt á innanh‡sis fundum, og vi› a›rari innanh‡sis ávirkan, og ikki í fjølmi›lunum. Hetta vistu teir gomlu, og hetta arbeiddu teir eftir. Ta › sama er galdandi fyri okk- um í dag. Edmund Joensen Politisku flokkarnir í Føroy- um hava uppdikta› stóra ríkis-trupulleikan í núver- andi ríkisskipan okkara. Allir politiskir flokkar yvir- bjó›a hvønn annan vi› n‡ggjum framtí›ar uppskot- um, men hvar er tann grund- leggjandi trupulleikin? Kostna›armikla oyggjalandi› Føroyar hevur bert veri› at- voldin til útrei›slur og trupulleika, mett frá dansk- ari sí›u, og ta› er hetta, sum kann gerast okkara lagna. Ta› besta fyri danska skattgjaldaran er óiva› at sleppa av vi› kostna›ar- mikla oyggjalandi›, og ta› tykist, flestu danir t hava hesa uppfatan samstundis, sum teir eru gó›ir vi› sítt oyggjafólk. Vit føroyingar síggja ríkis-stø›una vi› ø›rum eygum, og vit meta hetta ver›a eitt mál av stórum t‡dningi, men søgan er ein onnur, tá i› tosa› ver›ur vi› danan á gøtuni. Hann er líkagla›ur, um Føroyar eru innan- ella uttanfyri ríkisfelagsskapin. Danir eru troyttir at hoyra uppá okkara tvætl, sum ong- an endan tykist at hava. Dupultur moralur Vanligi danin vil sleppa av vi› okkum, og spurningurin er, um hann ikki sleppur av vi› okkum innan stutta tí›. Landsst‡ri› avgerr dagin, tá i› vit skulu veittra farvæl. Danska stjórnin hevur bjó›a› okkum at ver›a ver›andi innan ríkis-karm- arnar samstundis, sum hon eisini er sinna› at gera broytingar í á-vísum vi›ur- skiftum fyri at gera ta› meira gagnligt fyri føroy- ingin og meira spennandi fyri føroyska politkkaran (uttanríkismál, fiskivinnu- avtalur o.s.fr.). Men, nei, landsst‡ri› sær bert sítt “fata morgana”, og vil sjálvt sleppa at st‡ra, hava fult vald, og samstun- dis hava stu›ul frá Danmark í ø›rum vi›urskiftum. Í sambandseygum er hetta einki anna› enn dupultur moralur. Sjálvst‡risrúsurin tykist heldur ongan enda at fáa. Samstundis eru sambands- fólk farin at skilja, at hetta er ein politikkur, i› er bygdur upp av kenslum og ikki “sunnum fornufti” Djúpa grundgevingin Heimast‡rislógin sigst ver›a ov gomul og ótí›ar- hóskandi, men tíverri hevur eingin givi› nakra gó›a og djúpa grundgeving, hví hon skal broytast, og hvørjir setningar skulu strikast ella skiftast út vi› anna› or›a- lag. Um totalt fullveldi kom, vildi veri› upplagt at av- skaffa heimast‡rislógina, men so leingi sum vit ver›a ver›andi í kongaríkinum, hava felags valuta o.s.fr., ver›ur talan bert um eina uppdatering av núverandi skipan. Um ein ella tvær reglur skulu uppdaterast, so er ta› kanska alt, men tær gó›u grundgevingarnar eru miki› sakna›ar í øllum i framtí›ar -kjakinum. Fram-provokera›ur problematikkur Spurningurin er, um okkara politkkarar ikki hava fram- provekera› ein fiktivan ríkisrættarligan problema- tikk vi› heimast‡rislógini og ríkisfelagsskapinum, t.v.s. ein problematikk, sum als ikki er til sta›ar í veru- leikanum. Ta› tykist sum, at Sam- bandsflokkurin/Javna›arflo kkurin og landsst‡ri› hava yvirbjó›a› hvønn annan vi› bestu ríkis-uppskotunum og alla tí›ina royna at tosa fyri hvør sínari sak hesum vi›- víkjandi. Hvør einstakur flokkur hevur eitt uppskot uppá framtí›arstø›u Føroya, og alla tí›ina royna flokkarnir at siga seg hava bestu loysn- ina uppá stóra trupulleikan. Men hvar er tann stóri trupulleikin, sum tykist uppdikta›ur úr einum enda í annan? Vit hava ongan trupul- leika í ríkisfelagsskapinum. Ta› var trupulleikin hjá flokkunum, sum komu til valdi› vi› seinasta løgtings- val. Trupulleikin kann skjótt blíva veruleiki, tá i› danska stjórnin kemur uppí vanda- spæli›. Ikki fyrr enn tá tosa vit um veruligan vanda fyri frælsi, í ríkisfelagsskapi- num. Dana-hugsan Vit mugu skilja dana-hugs- an og dana-uppfatan av okkum føroyingum. Vit mugu ikki halda okkum ver›a naka› serligt. Danin er líkagla›ur, um vit eru inni ella úti, innanfyri ríkis- felagsskapin ella uttanfyri hann. Í løtuni eru vit eitt ríkis- fólk vi› føroyingum, grøn- lendingum og dønum, og saman hava vit 3 ymisk mál og heilt ymsik áhugamál. Allíkavæl hava allir partar brúk fyri hvørjum ø›rum. Saman standa vit jú sterkari. Ta› er fakta. Danir kundu fyri langari tí› sagt føroyingum farvæl,, um teir høvdu hug til ta›, men teir valdu at hjálpa ein- um brø›rafólki nor›anfyri. Danir hava givi› okkum hollan stu›ul gjøgnum í nógv Harrans ár og vónandi heldur hetta fram í nógv ár afturat. Ræ›uligar avlei›ingarnar Ynskja føroyingar at melda seg úr ríkisskipanini, fer hetta at fáa ræ›uligar av- lei›ingar fyri okkum øll. Grundgevingin fyri at melda okkum út úr ríkis- felagsskapinum er og ver›- ur tann uppdikta›i trupul- leikin, sum omanfyri r nevnt og so tann kenslubundni politkkurin. Ta› ber ikki til at standa uttanfyri og innanfyri í senn, tí hetta ver›ur ongan- tí› samtykt av danska fólki- num. ta› er eisini væl skilja- ndi. Bá›ir partar skulu fáa naka› burturúr ríkisfelags- skapinum - ikki bert tann føroyski parturin, sum landsst‡ri› leggur upp til. Danska stjórnin fer neyvan at gó›taka einar Føroyar uttanfyri felagsakapin, har Føroyar hava rætt til núver- andi ágó›ar: • ES pass (atgongd til allar útbúgvingar og arbei›i í ES) • Útbúgving av føroying- um í Danmark • SU (Statens Uddannels- esstøtte) • Fría atgongd til Ríkis- sjúkrahúsi› • Blokkstu›ulin • Umbo›sstovur í øllum heimsins londum • Verjuna • Danskan valuta • Kongshús • Atgongd til donska sosi- alu trygdarskipanina Vit hava ta› avbera gott. Ta › er kanska høvu›strupulleik- in vi› trupulleikanum. Longu nú tykjast Føroyar gjalda fyri at valda. Ta› sæst tí›iliga hvønn tann einasta dag, og ta› er hetta, sum er so syrgilgt fyri okkara land. Michael Jensen Forma›ur í Unga Sambandi› www.sosialurin.fo Sjúrður Skaale, cand.scient.pol., heldur fyr- ilestur, ið hann kallar: Føroyar á donskum ella Danmark á føroyskum. Hetta er fimti fyrilestur í røðini við evnum m.a. úr Hvítubók. Sjúrður Skaale er útbúgv- in samfelagsfrøðingur. Hann hevur mest starvast sum tíðindamaður, men er í løtuni í fyribilsstarvi á Løg- mansskrivstovuni. Fyrilesturin snýr seg um, hvussu samanblandingin av føroyskum og donskum á øllum økjum í samfelagnum ávirkar mentan og fólka- hugsan í Føroyum. Spurt verður, um hesin klovningur skapar tvílyndi og undirlutakenslur, ella um hann kanska er ein styrki fyri tjóðina. Eisini verður komin inn á, hvussu tað ávirkar okkara politisku hugsanir og atferð, at vit eru undir donskum valdi. At enda verða tær polit- isku broytingar, sum nú standa fyri framman, tiknar til umrøðu. Spurt verður, hvønn týdning hesar broyt- ingar kunnu fara at hava, Føroyar á donskum ella Danmark á føroyskum sæð úr einum politiskum og einum mentanarligum sjón- arhorni. Sí eisini heimasíðuna www.sleipnir.fo/setur/ tiltoek Sjúrður Skaale heldur fyrilesturin um evni úr Hvítubók ÓLAVUR Í BEITI Í viðmerkingunum til fyr- ispurningin, sigur sam- bandsmaðurin Flemming Mikkelsen, at fyri árum síðani legði Sambands- flokkurin uppskot fyri Løgtingið um serskatting av hjúnum. Uppskotið fekk ikki undirtøku og fall. Síðan eru royndir gjørdar, uttan komið er á mál. – Ein kann spyrja, hví Sambandsflokkurin ikki hevur framt málið um ser- skatting av hjúnum, tá flokkurin hevur myndað landsstýrið. Svarið er, at hvørja ferð, boð hava verið eftir Sambandsflokkinum at mynda landsstýri síðan fyrst í 80’unum, hevur landið verið um at fara av knóranum. Hvørja ferð komið er nøkunlunda á Fyrispurningur um serskatt- ing av hjúnum Hevur landsstýrismaðurin ætlanir um at leggja lógar- uppskot fyri Løgtingið um serskatting av hjúnum í hesi tingsetuni? vil Flemming Mikkelsen hava at vita frá fíggjarmálaráðharranum rættkjøl aftur, er Sam- bandsflokkurin settur utt- anfyri. Risaavlop – Nú skjótt 2 ár eftir, at Sambandsflokkurin varð settur uttanfyri aftur, sigst, at so væl kom burturúr, at landskassin hevur millum hálva og heila milliard krónur í avlopi árliga, so ikki kann sigast annað enn, at væl varð lagt til rættis árini 1994-98. – Um serskatting av hjúnum, har annar hjún- afelagin av ein hvørji or- søk er heimaarbeiðandi, varð sett í verk, og har inn- tøkan t.d. verður javnað upp til kr. 140.000, hevði hetta í fyrstu atløgu kostað landskassanum umleið 28 – 30 mió. kr. árliga, men hevði minkað so hvørt, sum trivnaðurin øktist. Og at enda sigur Flemm- ing Mikkelsen, at við føroysku familjuni og risa- avlopi landskassans í huga stur hann landsstýris- manninum í skattamálum, Karsten Hansen, henda spurning. Grindamannafelagið skipar í vetur fyri upplýsandi fund- um ymsastaðni í landinum. Upprunaliga var ætlanin, at hava fundirnar í ár í Norð- uroyggjum, Eysturoy og Sandoy, og komandi ár í hinum grindaøkjunum. Men felagið hevur víðkað fundarvirksemið í ár nakað. Mánakvøldið tann 31. jan- uar verður grindamanna- fundur í Skúlaauluni í Vest- manna. Fundurin byrjar klokkan 20.00. Felagið hev- ur sett saman eina áhuga- verda og fjølbroytta skrá, ið sær soleiðis út: • Jústines Olsen, djóra- lækni, kunnar um tað at drepa grind • Anna Maria Norby, land- mátari frá Landsverkfrøð- inginum, greiðir frá botn- viðurskiftum á hvalvágu- num vestanfyri • Doreta Block greiðir frá grindakanningum og fram- haldandi grinda-/hvala- kanningum, og hvørjar ætl- anir eru í ár • Ivan Klein Olsen, sýslu- maður, kunnar um ymiskt í hansara øki • Regin Jespersen, sýslu- maður í Vágum, greiðir frá úr sínum øki • Finnbogi Joensen, grind- aformaður í Vestmanna, greiðir frá ábótum á hval- vágna í Vestmanna Fundirnir eru almennir. Øll eru vælkomin at lýða á og seta fram spurningar, og vónandi verður eitt gott orð- askiftið á fundinum, sum eisini kann birta upp undir eitt víðari prát úti í bygdu- num aftaná. Eitt av enda- málunum við hesum fundu- num er at seta í gongd eitt lokalt prát um grind, seta ungar kreftir við, har teir/ tey gomlu mugu geva frá sær. So ein áheitan á øll tey ungu: komið tit eisini við á fundirnar, tí vit eldru og gomlu vilja fegnir seta ung- ar kreftir við, læra tykkum upp, so tit eisini kunnu bera henda partin av mentan okkara víðari. Og so mugu vit ikki gloyma alt matvirð- ið, ið er í eini grind. Hesin matur skal í allar mátar handfarast soleiðis, sum tað sømir seg í einum fram- komnum samfelagi. Altso grindamannafundur í Vestmanna mánakvøldið 31. januar klokkan 20.00 í skúlahøllini í Vestmanna Skúla. Grindamannafundur í Vestmanna Leygarkvøldið 5. februar kl. 19.00 Skipað verður fyri stórum hugnakvøldi á Hotel Norð. Borðreitt verður við trimum rættum. Felagssangur verður undir borðhaldinum og Hans Hjalti Skaalum og aðrir undirhalda. Aftaná borðhaldið verður farið upp á gólv. Limir úr Klaksvíkar Dansifelag luttaka. Bussamband: Um bussur ynskist norð kl. 18.25 kann sigast frá. Bussamband er til Klaksvíkar kl. 24.00. Kostnaður fyri kvøldið er kr. 220,- pr. pers. Tekning áðrenn fríggjadagin 4. febr. kl. 12.00 á tel. 451244 - 451070 - 286670. Gisting á dupultkamari kr. 550,- fyri bæði. Einkultkamar kr. 450,- fyri ein. Sosialurin - 311820 Til matna FORRÆTTUR: Fiskatallerkur HØVUÐSRÆTTUR Stokt lundabringa úr seyðtorvu OMANÁ: Dessert og kaffi