mikudagur 27. september 2000síða 3

4 5 tíðindablaðið sosialurin tíðindablaðið sosialurin Nr. 185 - 27. september 2000 Nr. 185 - 27. september 2000 EDVARD JOENSEN Dalur: Tað hóvar eftir øll- um at døma ikki fíggingar- stovnunum, at framleiðslu- virki flyta úr miðstaðarøkin- um til útjaðaraøki. Hvørki banki ella Útnorðurgrunn- urin vildu fíggja snikkara- virkið hjá Bødvari Poulsen í Dali. Bødvar Poulsen hevði snikkaravirki í Havnardali, men gjørdi av at flyta til Dals, har hann bygdi nýtt virki, sum stóð liðugt í mars í ár. Virkið var bíligt. Ymiskar maskinur og inn- búgv hevði hann við sær úr virkinum í Havn, meðan neyðugt sjálvandi var við ávísum nýíløgum. Bødvar Poulsen sigur, at hann søkti bankafígging, men fekk noktandi svar. Tað EDVARD JOENSEN Dalur: Skal tað vera trygt at ferðast til og úr Dali, er einasta loysnin, at ein tunnil verður gjørdur. So einfalt verður samferðsluspurn- ingurin settur upp í Dali. Tað liggur ein steinur á vegnum, tá blaðmaðurin er á veg aftur til Húsavíkar eftir at hava vitjað í Dali hendan dagin. Steinurin er nýkomin oman úr bergin- um. Hann lá ikki har, tá far- ið varð suður til Dals. Ikki er hann so øgiliga stórur, steinurin, men so mikið kortini, at kom hann á – ella inn í – bilin, kundi hann elvt til eina vanlukku. Og soleiðis eru umstøðurn- ar hvønn einasta dag hjá teimum, sum búgva í Dali. Vegurin millum Dal og Húsavík liggur gjørnum bergið, og har er vandamik- ið at koyra bæði á sumri og vetri. Á vetri orsakað av hálku og vandanum fyri skalva- lopi eins og øðrum oman- lopi. Og um summarið ríður Fíggingarstovnarnir noktaðu at stuðla Tá Bødvar Poulsen søkti fígging til snikkaraverkstað í Dali, vildu fíggingar- stovnarnir ikki veita lán. Hann bygdi so við vælvild frá teimum, sum hann keypti tilfarið frá var so tað, tað var. Síðan søkti hann Útnorðurgrunn- in, sum hann helt var til fyri at stuðla útjaðarafyritøkum. Men eisini haðani kom sera skuffandi svar: »Tíverri ber tað okkum ikki til at ganga lánsum- sóknini á møti.« Eingin grundgeving fylgdi við. Tað var sera hug- stoytt, sigur Bødvar Pouls- en. Hann hevði annars ta fatan, at júst hesin grunnur- in var stovnaður av politik- arunum í útnorði til at stuðla fyritøkum í útjaðaranum. Seinni fekk hann í tele- fonini at vita frá skrivara grunnsins, at grundin var tann, at virki hansara lá so langt burtur. Men hvørjum tað lá burtur frá, segði søgan einki um. Hinvegin sigur Bødvar Poulsen, at í dag er hann kortini bara fegin um, at hann onga fígging fekk, hóast tað tá virkaði hug- stoytt. Teir, hann keypti til- far frá, vóru sera lagaligir, og í dag er hann longu kom- in so væl uppundan, at hann kann gjalda seinastu skuld- ina til jólar. Tað ljóðar mestsum ótrúligt, men alt í alt stóð virkið í umleið 400.000,- krónum, tá hann byrjaði at arbeiða. Og arbeiði hevur hann havt ivaleyst av. So nógv, at hann nú noyðist at siga arbeiði frá sær. Bødvar Poulsen ger trappur á snikkaravirkinum í Dali. Hann sigur, at higar- til í ár hevur hann latið 38 trappur, og fleiri eru eftir at gera. Eisini skal hann gera onkran køk, sigur hann. Trappurnar verða gjørd- ar lidnar í Dali, og so fer Bødvar sjálvur út at seta tær upp. Hann flytir sjálvur tær flestu í egnum bili. Men tað kemur fyri, at tær eru so mikið stórar, at hann noyð- ist at nýta Strandferðsluna. Hóast hann er fluttur til Dals, er tað als eingin trup- ulleiki fyri virksemið, sigur hann. Sambandið um Skop- unarfjørð er gott, letur hann at. Er ikki veður ein dag, fer hann bara dagin eftir. Tað er ikki veri enn so, tá ein arbeiðir einsamallur og kann ráða sær sjálvuum. Og júst tað frælsið, at kunna gera sum hann vil, er eitt tað besta aktivið í virkinum í Dali, sigur Bød- var Poulsen. Ikki einans hevur hann bygt upp eitt virki, sum sær út til at ganga væl. Hann fær eisini tíð at vera til sjálvur, og tað ber av øllum, sigur hann. Dalbingar vilja hava tunnil Vegurin til Dals er vandafullur, og einasta trygga loysnin er at gera tunnil til bygdina, siga dalbingar dagliga grót oman yvir veg- in. Bæði størri og smærri steinar. Groth Nolsøe, timbur- maður í Dali, sigur, at tað er at kalla ikki dagur, at ikki okkurt kemur á vegin. Og hóast tað enn tíbetur ikki hevur ført nakra beinleiðis vanlukku, kann hon henda hvønn dag, tað skal verða. Tað skal so óalmindilga lítið til, fyrr enn tað endar galið. Ein lítil steinur inn gjøgnum ein rút, sum rakar ein bil- førara, og so er vanlukkan hend. Tað er hent, at steinar eru komnir á bilar og hava oyð- ilagt bæði rútar og tak. Og um veturin er tað kavi, sum legst í berginum. Tá kunnu skalvar standa og hótta, og viðhvørt loypa teir og steingja vegin. Men tað er ikki bara úr erva, at ferðamaðurin eftir Dalsvegnum verður hóttur. Minst líka vandamikið er tað. At tað loypur undan vegnum í neðra. Vegurin liggur, sum øll vita, gjøgnum bergið, og undirlendið er einki soleiðis at reypa av. Stutt er út á eggina nógvastaðni og beint í havið. Tá so lop eru niðan fyri vegin, kann gerast rætti- liga hættisligt at koyra. Tað eru ikki tey nógvu arbeiðsplássini í Dali, so fólk noyðast at koyra til ar- beiðis ymsastaðni í Sand- oynni. Og tey seta seg dagl- iga í ávísan vanda, tá tey ferðast eftir hesum vegnum. Groth Nolsøe, sum dagl- iga koyrir eftir Dalsvegn- um, sigur, at tað eru nú nógv ár síðan, dalbingar savnaðu undirskriftir, sum vórðu latnar einum tingmanni í oynni, við áheitan á lands- myndugleikarnar um at ar- beiða fyri tunnli til Dals. Men ivaleyst er brævið bliv- ið burtur, tí einki hoyrdist aftur, Hvørki orð ella eiður. Alt hetta tilsamans er nóg ringt, siga dalbingar, sum staðiliga heita á landsmynd- ugleikarnar, bæði ting- menninar í oynni, sam- gongu, andstøðu, umframt landsstýrismannin í sam- ferðslumálum um at virka fyri, at tunnil til Dals kemur frammalaga í eini komandi samferðsluætlan. Tað er dagligur kostur, at grót og annað kemur niður úr fjallinum í erva Mynd: Groth Nolsøe Fyri nøkrum árum síðani leyp undan vegnum Mynd: Edvard Joensen Bødvar Poulsen flutti snikkaravirkið úr Havnardali til Dals Mynd: Edvard Joensen Vit stjala ikki fólk frá Føroya Arbeiðarafelag –Ongin verður tvingaður upp í Starvsmannafelagið. Tað, sum hevur størstan týdning, er, at øll fáa rímilig kor og skipað viðurskifti, sigur Gunnleivur Dalsgarð teimum stóru fakfeløgunum hava í Sjeymannabólkinum. Tvinga ongan upp í Men hesar atfinningar tek- ur formaðurin í Starvs- mannafelagnum ikki at sær. –Vit stjala ongar limir tí tey, sum eru komin uppí Starvsmannafelagið, eru tað munur á hugburðinum í báðum fakfeløguum. –PFyri okkum hevur tað týdning at fáa skipað við- urskifti. Vit hava havt eitt grundarlag at gera tað á, og tí hava vit gjørt tað og givið teimum eitt tilboð. Í Føroya Arbeiðarafelag er tað kanska limaskapurin, sum hevur størstan týdningin. – Men at Føroya Arbeið- arafelag tvíheldur um, at tað „eigur“ dagrøktarmammur- nar, uttan at gera nakað fyri tær, er heldur ikki rætt. Gunnleivur Dalsgarð sig- ur, at teir hava ikki gjørt sáttmála fyri dagrøktar- mammur aðrastaðni. – Men tað eru aðrar kommunur, sum eru áhug- aðar og tær fara vit sjálvsagt eisini at kunna um viður- skifti, sigur Gunnleivur Dalsgarð. –PAt Ingeborg Vinther kallar okkum óloyal og skuldsetir okkum fyri at stinga Føroya Arbeiðarafel- ag í bakið, er ein pláta, sum eg havi hoyrt ofta. Men bæði Ingeborg Vinther og øll onnur vita, hvussu loyalt at Starvsmannafelagið er, og haldi sanniliga eisini, at vit hava sett okkara spor eftir okkum. Gunnleivur Dalsgarð væntar ikki, at hetta fer at fáa avleiðingar fyri sam- starvið í Sjeymannabólkin- um. –Hjá okkum verður ongin trupulleiki at samstarva. Og tá ið fakfelag skulu sam- starva á so ólíka grundar- lagið, sum vit gera í Sjey- mannabólkinum er ein hin fremsta fortreytin, at vit kunnu semjast um, at vit kunnu vera ósamd um ymisk viðurskifti, sigur Gunnleivur Dalsgarð. Gunnleivur Dalsgarð ÁKI BERTHOLDSEN –Ongin verður tvingaður at blíva limur í Starvsmanna- felagnum. Tey, sum eru komin uppí, eru komin av fríum vilja. Gunnleivur Dalsgarð, for- maður í Starvsmannafelag- num tekur sær ikki nær av ábreiðslunum, sum formað- uriní einum øðrum stórum fakfelag, Ingeborg Vinther í Føroya Arbeiðarafelag, setir fram ímóti Starvs- mannafelagnum í Sosialin- um í gjár. Ingeborg Vinther skuld- setir Starvsmannafelagið fyri at troka seg inn á fak- felagsøkið hjá Føroya Ar- beiðarafelag við at royna at fáa dagrøktarmammur upp í Starvsmannafelagið, hóast tær frammanundan eru limir í Føroya Arbeiðarafelag. –Eg havi aldrin vitað so óloyala framferð allar mínar dagar sum fakfelagsfólk, segði Ingeborg Vinther. Tað er blivið so vátt í fak- felagsreiðrinum av hesi or- søk, at Føroya Arbeiðara- felag fer nú at gera støðuna upp, og ein avleiðing av tí kann vera, at arbeiðarafel- agið tekur seg burturúr sam- starvinum, sum sjey av viðurskiftini hjá dagrøktar- mammunum í rættlag. –PSíðani er Kommunala Starvsmannafelagið komið upp í Starvsmannafelagið og harvið hava vit eisini yvirtikið sáttmálaøkini, sum tað hevði frammanundan Gunnleivur Dalsgarð sigur, at Starvsmannafelag- ið hevur eisini sáttmála við aðrar kommunur. –M.a. hava vit sáttmála við Sørvágs og Skála Kommunu. Og tær hava biðið okkum gera ein sátt- mála fyri dagrøktarmamm- urnar í báðum kommunun- um við støði í sáttmálanum í Havn. Gunnleivur Dalsgarð sig- ur, at tað hevur Starvs- mannafelagið so gjørt. –Síðani hava dagrøktar- mannurnar fingið í boði at taka av hesum sáttmála, og tað hava tær gjørt av egnum, fríum vilja. – Tað hevur ongan týdn- ing, hvar tey hava verið frammanundan og tað havi eg heldur ikki ánilsi av. Tað, sum hevur týdning er, at vit hava gjørt eitt sáttmálaupp- skot, sum tær sleppa at taka støðu til av egnum vilja. – Vit hava ikki stolið limir frá Føroya Arbeiðarafelag, tí tað var ongin sáttmáli á økinum frammanundan og tað er tað, sum ger allan munin. Formaðurin í Starvs- mannafelagnum sigur, at tað, sum hevur størstan týdning, er at dagrøktar- mammurnar fáa skipað við- urskifti. –POg fáa vit sáttmálavið- urskiftini hjá dagrøktar- mammunum greið, er tað ein sigur hjá fakfelagsrørsl- uni. Hann sigur, at kanska er –3Tað er beinleiðis lygn, at vit taka limir frá Føroya Arbeiðarafelag, sigur Gunnleivur Dalsgarð, formaður í Starvsmannafelagnum komin av fríum vilja, sigur Gunnleivur Dalsgarð. Hann sigur, at fakfelags- liga hava dagrøktarmamm- urnar verið forsømdar so tað munar. Og tað er harmiligt, at ein so stórur og týðandi bólkur hevur verið uttan lóg og rætt øll hesi árini. – Heldur Ingeborg Vinth- er, at dagrøktarmammurnar hoyra undir í Føroya Ar- beiðarafelag, hevur hon havt ríkiligt av tíð til at fáa viðurskiftini hjá teimum í rættlag. Hann sigur, at tað er Kommunala Starvsmanna- felganum í Havn fyri at takka, at hol er sett á, at fáa ÁKI BERTHOLDSEN Enn er ikki gjørt av, hvar nýggi almanna- og heilsu- skúlin á Tvøroyri skal vera. Men fleiri møguleikar verða kannaðir og Undir- vísingar- og Mentamála- stýrið hevur nøkur høli í kikaranum. Eftir, hvat skilst, er tað tó mest sannlíkt, at skúlin fær høli í kommunuskúlanum úti á Tvøroyri, í somu hølum, har HF helt til í síni tíð, men endalig avgerð er kortini ikki tikin enn. Torbjørn Jacobsen, lands- stýrismaður í skúlamálum, sigur, at tað er ivasamt, Kanna fleiri møguleikar á Tvøroyri – Ætlanin er, at eftirútbúgvingin av heimahjálpum skal vera kring landið, men øll sjúkrarøktarútbúgvingin verður á Tvøroyri, sigur Torbjørn Jacobsen hvussu heppið tað er at leggja hendan skúlan undir sama tak sum kommunu- skúlin er. Men kortini verður hildið, at hølini, sum eru uppá tal, liggja so av- síðis, at tað skuldi ikki verði nakar trupulleiki. – Men tað verður í Øllum førum bara ein fyribils loysn ímeðan leitað verður eftir eini endaligari loysn. Landsstýrismaðurin sig- ur, at tað verður løgd stór orka í at fáa skúlan á føtur. –Nú verður arbeitt eftir eini ætlan um, at eftirút- búgvingin av heimahjálpum skal byrja 1. januar og at sjálvur røktarskúlin skal byrja 1. august næsta ár. Hann sigur, at ætlanin er, at undirvísingin í eftirút- búgvingini skal vera kring landið, so at heimahjálpir- nar sleppa frá at flyta. Men undirvísingin skal kortini stýrast av Tvøroyri. Hinvegin skal øll undir- vísing í sjúkrarøktarskúlan- um fara fram á Tvøroyri. Torbjørn Jacobsen sigur, at tað eru fyri mestan partin tilkomnar konur, sum eru á eftirúbúgvingini og tað verður trupult at fáa tær at flyta heimaní frá ta tíðina, útbúgvingin varar. Annars leggur hann aft- urat, at eftir at øll skjøl í sambandi við skúlan eru gjøgnumgingin, kann enda- liga staðfestast, at tað er ongin, skrivlig, politisk av- gerð tikin um at skúlin skuldi vera í Havn. –Sostatt er skúlin ikki fluttur úr Havn. Skúlin er stovnsettur á Tvøroyri, sig- ur Torbjørn Jacobsen. Í løtuni verður søkt av nýggjum eftir leiðara til skúlan. –PSøkt er eftir leiðara fyrr, men flestu av teimum, sum søktu, hava søkt við teirri fortreyt, at skúlin verður í Havn. Fyri at beina allan iva burtur, verður tískil søkt av nýggjum. Tað ger, at onkur av teimum, sum søktu fyrru ferð, fer kanska ikki at søkja aftur, tí tey hava ikki hug til at flyta til Suðuroyar. Hinvegin kann tað eisini henda, at onkur, sum kundi hugsað sær at søkt, læt vera, tí at hann skuldi vera í Havn. Herfyri var Torbjørn Jacobsen Landsstýrismaður í Skúla- ogmentamálum á Rundferð í Suðuroy og kunnaði seg um viðurskiftini, her er hann saman við býráðsformanninum á Tvøroyri, uppi á takinum á hotellinum á Tvøroyri, har teir hava útsýnið niðan á sjúkrahhúsið, sum fær ein týðandi leiklut nú almanna og heilsuskúlin skal vera á Tvøroyri