týsdagur 12. juli 2005síða 5

Nr. 131 - 13. juli 2005 5 – Eitt høvuðsendamál við Fiskapakkanum var at steðga pro- forma-sølunum, men tað er fullkomiliga miseydnað, tí tær halda fram akkurát sum fyrr, sigur for- maðurin í Ráfiska- keyparafelagnum FISKAPAKKIN Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Fiskapakkin hevur verið eitt stórt vónbrot. So bersøgin er Andreas F. Hansen, formaður í Føroya Ráfiskakeyparafelag. Tá ið Fiskapakkin varð settur í gildi, var eitt høv- uðsendamál at steðga pro- forma-sølunum, har fiskur fer óvirkaður av landinum, uttan at føroysk virki hava fingið ein veruligan møgu- leika at bjóða uppá hann. Men nú Fiskapakkin bara hevur verið í gildi í knappar tvær vikur, kann formaður- in í Ráfiskakeypararafel- agnum longu staðfesta, at hesin parturin av honum er fullkomiliga miseydnaður. – Proforma-sølurnar halda fram, akkurát sum tær gjørdu áðrenn fiska- pakkin varð settur í gildið. Hann sigur, at ráfiska- keypararnir eru so mikið vónbrotnir og ónøgdir við Fiskapakkan, at teir fara ikki at lata hetta fara aftur- við borðinum. Men hvat Ráfiskakeyp- arafelagið fer at gera við støðuna, veit hann ikki enn. – Tað fer felagið at við- gera eftir summarferiuna, táið tað ber til at savna nevndina aftur. Hetta er undir øllum umstøðum eitt mál, sum vit fara at taka upp, tí støðan er enn líka vánalig, sum hon var frammanundan. Brot á semju í vinnuni Andreas F. Hansen leggur dent á, at tá ið Fiskapakkin varð snikkaður til, samdust bæði ráfiskakeyparar, sum eru flakavirkini og ráfiska- seljarar, sum eru skipini, um eitt tilmæli til landsstýr- ismannin sum skuldi hava til endamáls at fáa enda á proforma-sølunum. Í tilmælinum til lands- stýrismannin, vóru ráfiska- keypararnir og ráfiskaselj- ararnir eisini samdir um, at útlendingar skuldu sleppa at bjóða uppá fiskin. – Tað er hetta uppskotið frá vinnuni, sum er grund- arlagið undir Fiskapakkan- um. Men nú proforma-søl- urnar halda fram ótarnaðar, staðfestir formaðurin í Rá- fiskakeyparafelagnum, at nakrir ráfiskaseljararnir snúgva sær uttanum hesa semjuna, teir gjørdu við keypararnar. Men tá ið skipini gera hetta, er tað helst tí at tað loysir seg best? – Tað vita vit ikki, tí í veruleikanum sleppur tað ikki at standa sína roynd. Mugu hava ein veruligan møguleika Sjálvur er Andreas F. Hansen ímóti politiskari uppílegging í vinnuna. Men í hesum føri heldur hann, at tað slepst ikki utt- anum. – Minsta krav má vera, at allir keyparar fáa ein veru- ligan møguleika at bjóða uppá fiskin, sum verður fiskaður undir Føroyum. Tað átti ikki at verið so trupult hjá øllum at samst um. – Tað eru ikki bara fiska- virkini, sum ikki sleppa at bjóða uppá fiskin. Tað eru eisini aðrir útflytarar, sum heldur ikki sleppa at bjóða, tí støðan er tann, at tað eru bara teir, sum framman- undan hava avtalur við skipini, sum heldur ikki sleppa at bjóða. Hann sigur, at kappingin um fiskin er rættiliga hørð og møguliga klára føroysku virkini ikki at keypa fiskin kortini. – Men tað er ikki tað, sum hetta snýr seg um. Hetta snýr seg um varðeita eina aðalreglu um at allir keyparar skulu hava veru- ligar og javnbjóðis møgu- leikar at bjóða uppá tann fiskin, sum verður fiskaður undir Føroyum. – Vit eru ikki bangin fyri fríari kapping. Men so skal tað vera fría kapping, men tað er tað ikki ídag. Hann sigur, at í veruleik- anum eru fiskakeypararnir verri fyri nú, enn teir vóru áðrenn Fiskapakkin varð settur í gildið. – Eitt er, at proforma- sølurnar halda fram sum áður, men nú sleppa afturat eisini útlendingar at bjóða uppá fiskin. – Sostatt hava ráfiska- keyparar fingið akkurát onki burturúr Fiskapakkan- um, sigur Andreas F. Han- sen. Mannagongdin er broytt eitt lítið sindur, men Fiska- pakkin hevur ikki megnað at forða fyri proforma-sølunum ÓVERULIGAR SØLUR Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Fiskapakkin hevur ikki megnað at forða fyri teimum óverligu sølunum av fiski. Tað siga bæði Andreas F. Hansen formaður í Rá- fiskakeyparafelagnum og aðrir fiskakeyparar, vit hava tosað við. Teir siga, at Fiskapakk- in hevur gjørt, at tað hev- ur verið neyðugt at broyta mannagongdina í sambandi við proforma- sølur eitt sindur, men úr- slitið er tað sama og tað er, at tær halda fram ótálmaðar, akkurát sum tær gjørdu, áðrenn fiska- pakkin varð settur í gild- ið. Fyrr fóru proforma- sølurnar soleiðis fram, at fiskakeyparar avtalaðu við skip um at keypa fiskin frá teimum. Fyri at kunna flyta fisk- in óvirkaðan av land- inum, mátti fiskakeyp-ar- in fyrst bjóða fiskin til sølu á føroyska marknað- inum. Men har setti keyp- arin so høgan minstaprís, at ongin kundi keypa- uttan hann sjálvur. Sostatt keypti keyparin fiskin frá sær sjálvum og rindaði sær sjálvum prísin fyri fiskin. Nú kundi hann so ávísa, at fiskurin hevði verið bjóðaður út á føroyska marknaðinum, men at ongin hevði keypt og tí var tað lógligt at flyta hann av landinum. Síðani fiskapakkin kom, er mannagongdin broytt eitt sindur, men úrslitið er akkurát tað sama, siga fiskakeyparar. – Nú stendur tað í lóg- ini, at tað er loyvis- havarin, altso skipið, sum skal bjóða fiskin út á marknaðin í Føroyum. Tað, sum nú hendir, er, at skip og keyparar gera av- talur sínamillum, akku- rát, sum áður. Men nú hendir tað, at skipið gevur fiskakeypar- anum fulltrú til at handla fiskin vegna skipið. So- statt bjóðar skipið fiskin á marknaðin, men ásetir so høgan minstaprís, at ongin kann keypa, uttan keyparin, sum avtala er gjørd við frammanundan. Keyparin fær síðani fiskin og nú kann eisini vísast á, at fiskurin hevur verið bjóðaður út og at tað tí er lógligt at at flyta hann óvirkaðan av land- inum. Tá ið fiskurin síðani er endaliga seldur, verður »yvirprísurin« bara mill- umroknaður ímillum skipið og keyparan í Før- oyum, sum flytir fiskin út. – Tað eru dømi um, at skip hava sett hýsu trý til sølu á fiskamarkn-aðin- um fyri 25 krónur fyri kilo, hóast marknaðar- prísurin neyvan er meiri enn 15 krónur, siga fiska- keyparar. Keyparin, sum avtala er gjørd við frammanundan, keypir síðani hýsuna fyri 25 krónur, og selur síðani hýsuna aftur fyri 15 krónur og yvirprísurin uppá 10 krónur, verður síðani millumroknaður aftur ímillum skipið og keyparan, siga fiskakeyp- arar. Eru trupulleikar framvegis við pro- forma-sølum, skal okkurt gerast við tað, sigur Landsstýris- maðurin í fiskivinnu- málum PROFORMA-SØLUR Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eru tað framvegis trupul- leikar við proforma-sølum, skal okkurt gerast við tað. Tað sigur Bjørn Kalsø, landsstýrismaður í fiski- vinnumálum. Hann sigur, at hann kennir ov lítið til tær proforma-sølur, sum rá- fiskakeyparar nú siga seg hava staðfest, til at hann kann gera viðmerkingar til tað. Men hann staðfestir, at endamálið við Fiskapakk- anum var at fáa eina veru- liga kapping um fiskin og at steðga proforma-sølun- um. – Vit fylgja við gongdini og hevur tað ikki eydnast at steðga proforma-sølunum við Fiskapakkanum, er tað ein spurningur, sum vit mugu taka upp, tí tær skulu steðgast, so ella so, sigur Bjørn Kalsø, tí tað skal vera ein verulig kapping um fiskin. Fiskapakkin hevur ikki megnað at steðga proforma-sølunum, men fyribils er tær ikki líka umfatandi nú, sum tær vóru frammanundan, sigur stjórin í Fiskamarknaðinum PROFORMA-SØLUR Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Fiskapakkin hjá landsstýr- inum hevur ikki megnað at steðga proforma-sølunum. Tað staðfestir Jens Kristian Olsen, stjóri í Fiskamarknaði Føroya. Men hann sigur at fyri- bils í hvussu so er, fara tær ikki fram í líka stóran mun sum frammanundan. Sjálvur vil stjórin í Fiska- marknaðinum treyðugt brúka orðið proforma-søl- ur. Men hann sigur, at higar- til hava teir bara staðfest at útróðrarfiskur verður send- ur á marknaðin sum tað ber til at siga ikki er til sølu kortini, men teir hava ikki staðfest, at skipini gera tað. Endamálið við hesum slagi av sølu er í veruleikanum at fáa eina váttan fyri at fiskurin kann flytast óvirk- aður av landinum. Kunsturin er sostatt at bjóða fiskin út á ein hátt soleiðis at ongin kann fáa fatur á honum, uttan tann ávísi keyparin. Tað verður gjørt við at áseta óveruligar minsta- prísir á fiskin, men tað kann eisini gerast við at áseta so ólagaligar lever- ingstíðir, at ongin kann keypa fiskin. – Vit kunnu staðfesta, at hetta slagi av sølum fer fram enn, men tað er ikki í líka stórum stíli sum fyrr við tað, at vit higartil bert hava staðfest, at útróðrar- fiskur verður seldur á hendan hátt, samstundis sum vit ikki hava staðfest, at skipini gera tað. Men Jens Kristian Olsen sigur, at tað skapar rættiliga stóra ónøgd á marknaðin- um, – Tað er rættiliga forstýr- andi fyri marknaðin, at fiskur er til sølu, sum í veruleikanum ikki er til sølu kortini, sigur hann. Fiskapakkin fullkomiliga miseydnaður: Føroysk virki sleppa ikki at bjóða uppá fiskin – Nú fiskapakkin er komin í gildi, eru ráfiskakeyparar í verri støðu enn vit vóru fram- manundan, sigur Andreas F. Hansen, formaður í Ráfiska- keyparafelagnum Fiskamarknaðurin: Proforma-sølur halda fram Proforma-sølur skulu steðgast Proforma-sølur fyrr og nú