mikudagur 27. juli 2005síða 13

Nr. 142 - 28. juli 2005 13 NØVN Í VIKUNI Telefon 341800 - Fax 341801 - Fartelefon 216135 e-mail: maggi@sosialurin.fo Á hesum síðum bera vit tíðindi um merkisdagar, so sum rundar føðingardagar, brúdleypsdagar, starvssetanir o.t. Dagurin 28. juli.Aurelius, deyður í umleið 852. Í fæðirætt vóru hann og konan Natalia av mauriskum fólki, men tey vóru í loyndum kristin. Tá ið tey saman við øðrum alment viðgingu kristnu trúgv sína, vóru tey tikin av mauriska emirinum og hálshøgd. 29. juli. Ólavsøka verður hildin til minnis um, at norski kongurin Ólavur Haraldsson fell á Stiklastøðum í árinum 1030. Eftir deyða hansara hendu mong undurverk við grøv hansara og skjótt verður hann mettur sum mikið halgimenni og fær navnið Ólavur hin Heilagi. Minningardagur hansara varð hildin um øll Norðurlond, men serstakliga í Føroyum hevur dagurin í øldir verið hildin sum mikil hátíðardagur, sum Janus Djurhuus sigur frá: Stiklastaða vápnabrestur slongdist yvir havið vestur. Ólavsøkan gjørdist tjóðarhátíð okkara. Hon var eyðkend við, at tingið varð sett ólavsøkudag og hildin varð ólavsmessa í Havnar kirkju. Eisini tey árini, tingið varð sett seinni um heystið, var ólavsøkuguðstænasta hildin. Tað er í nýggjari tíð, at ólavsøkuhaldið, sum tað nú er, er íkomið. Tingsetan og guðstænastan eru við sma lag óloysandi partar av ólavsøkuhaldinum. Fríggingarmyrkt sigst vera tveir tímar á ólavsøku. Ólavur er norrønt navn, ið merkir bæði ættarfaðir og eftirmaður. 30. juli. Abdon, deyður umleið ár 250. Høgt mettur embætismaður í Róm, sum varð tikin av døgum fyri kristnu trúgv sína. 31. juli. Germanus, deyður í umleið 448. Føddur í Auxerre í Fraklandi. Var løgfrøðingur og fekk høgt starv sum embætismaður, men varð 40 ára gamal ímóti vilja sínum valdur til biskup í Auxerre. Hann doyði í Ravenna í Italiu. Leygardagin 30. juli fyllir Eiler Jacobsen, reiðari, í Havn 75 ár. Eiler kenna tey flestu á navni. Løgið annað, tí hann hevur verið við til at sett síni sjónsku merki á før- oyskt vinnulív yvirhøvur og fiskivinnu serliga farnu hálvu øldina. Hann er fram- vegis meiri virkin enn flestu starvsfelagar á hans- ara aldri. Eiler er borin í heim í Søldarfirði, sonur Helenu, fødd Isaksen av Viðareiði, og Sámal, skipara úr Søld- arfirði, sum gekk burtur longu 29 ára gamal við sluppini Immanuel, sum hann førdi feigdardagarnar 9. og 10. apríl 1932, tá eis- ini sluppin Laura hvarv við mann og mús. Eiler var tá 2 ára gamal og flutti saman við 2 ára yngri bróðrinum Sámali og mammuni suður til Skála- víkar, har Helena giftist uppaftur við Niclasi Nicodemussen á Hamri. Har fingu Eiler og Sámal saman við systkjunum Bergtóru, Hildigunn, Napoleon (Pola) og Maiken ein eydnuríkan og tryggan barndóm. Mamman Helena livdi til 1996, tá hon andað- ist 91 ára gomul. Eiler hevur ferðast langa leið í lívinum. Hann fekk sum sagt eina baldruta byrj- an í Søldarfirði. Men úr góðum bergi brotin í báðar ættir. Fiskiskapur, skipa- rakstur, vinnulív og jarðar- brúk lógu líka ræðið fyri hjá ættfedrum hansara. Við móðurkærleika og kønari vegleiðing frá nýggja páp- anum kom hann væl frá tungum starti. Lærdi frá óvita virðið í at arbeiða, at umsita talenturnar væl og hvørki spilla tíð ella virði. Fyrsta arbeiði hansara sum 15 ára gamal var sum húskallur í Íslandi beint eftir kríggið. Síðan til skips í Norðsjónum sum messur við Árnanesi eftir sild. Við vaðbeinið stóð hann á (næstan) deyðsiglara Slatr- inum (Slater) fyrstur framman fyri stórvantið við snøri. Síðan við Suður- oynni. 80-tonsari úr Vest- manna var fyrsta ferð hans- ara við nýggjum báti. Men tað gekk ikki væl. Ongan avrokning fyri eitt heilt summar í Grønlandi, skip og reiðari á húsagang. Eftir tað fór hann suður um Fjørð at fiska fleiri summar við vágsskipum. Serliga kært var honum Norðfarið við Johan Godt- fred sum eigara/skipara, um várið og út á summarið í Grønlandi og síðan á sild norðan fyri Føroyar. Eiler tók skiparaprógv í Klaksvík og longdina í Havn. Boð vóru eftir hes- um raska veiðimanni. Hann fekk motorsluppina Brim- nes úr Vági at føra og síðan skonnartina Atlantsfarið úr Klaksvík, sum lívlangi vin- maður og starvsfelagi hans- ara, Aksel Hansen, enn líka virkin úrmælingur sum út- gerðarmaður í Havn, tá leigaði og reiddi út. Tað var eisini Poul Hansen, sum átti reiðararíið Kimbil, sum beyð Eileri nýggja stállínu- bátin, Beinir, at føra. Tað vóru hesi framburðs- ríku seinnu 50- og fyrru 60- árini, at Eiler sum vinmað- ur Jústs í Túni á Sildrekan- um og sjálvur sum skipari á Boðanesi eitt skifti lærdi at fiska sild við kraftblokki og ringnót. Í 1964 gekk dreymurin, ið flestir raskir sjómenn hava, út hjá Eiler. Hann og aðrir, t.m. brøður og vin- menn úr Skálavík, lótu byggja kombineraða nóta- og frystilínuskipið, Ísborg, á Skála. Pf. Hvalnes átti skipið. Eftir fýra góð ár kom (fyrsta) Sólborg til landið. Hana átti Eiler sjálvur. Hes- in nýbygningur úr Noreg kom júst um tað mundið, tá toskafiskiskapurin í Grøn- landi sveik, og sildin hvarv norðanfyri. Menn fullu tó ikki í fátt, men herjaðu áaftur aðrastaðni og byrj- aðu millum teir allarfyrstu sildar- o.a. uppsjóvarfiski- skap í Norðsjónum, ja bygdu upp danska fiska- mjølsídnaðin. Hetta vóru av sonnum gullár fyri før- oyska fiskivinnu. Inntøk- urnar vóru størri enn nak- rantíð áður. Hesa tíðina løgdu teir við rávøru síni úr Norðsjónum lunnar undir nýggja Havsbrún. Í 1971 keypti Pf. Hvalnes Norðborg, sum førdi gull til lands í heila fjórðingsøld. Sámal Jacobsen, bróðir Eil- ers, ikki minni veiðimaður, førdi skipið tað mestu tíð- ina. Eiler lat síðan fyrru Krúnborg byggja í 1974. Hon fiskaði eisini gilt, ser- liga fyrstu árini, og sigldi líka til 1999, tá nýggja Krúnborg kom. Hon varð longd í fjør og lastar nú meir enn flestu skip av slík- um slag á okkara leiðum. Henda skúta hevur havt líka góða veiðieydnu sum fyrra Krúnborg tey fyrstu nógvu árini, eftir at hon kom. Í nógv ár høvdu brøðurn- ir smærri deksfør til útróð- ur í Eystrasalti. So eisini har og í tí veiðihátti hava teir roynt seg. Eiler hevur ikki bert víst eitt framúr váðafýsni. Hann hevur eisini verið umhugs- in og hevur spjatt váðan millum fleiri fiskiháttir, fiskiøkir og skipasløg. Eftir vegleiðing frá slóðbrótar- anum John Dam lat Eiler í 1977 aðru Sólborg byggja til rækjur. Hon hevði ikki minni signing og eydnu við sær. Ingolf Rasmussen førdi hana ta mestu tíðina, til hon í 1986 varð seld til Grønlands. Eiler fór ikki aftur undir rækjuveiði fyrrenn í 1990, tá hann keypti Faroe Prawn og kallaði hana Sólborg (triðju). Hon hevur verið í reiðarínum líka til nú – tíverri seinnu árini í sama rakstrarliga andróðri sum hini føroysku rækjuskipini. Reiðaríið hevur sett yvir 20 mió. kr. til raksturin síðan 2002. Tað hevur komið væl við, at vinnuligu eggini hava ligið í fleiri enn einari kurv. Eiler hevur verið drivin fram av eyðkendum prot- estantiskum arbeiðsetikki. Ágrýtin veiðimaður frá tí fyrsta. Havt íbornan sans fyri at taka gløggar íløgu- avgerðir í røttum tíma. Ver- ið stórtøkin, tá umgalt at leggja uppfyri við maskin- og veiðiorku. Hugsað um góðar liviumstøður hjá manningini umborð. Dugað at sæð tøknilig krøv 5-10 ár fram í tíðina. Tað eru sterk- ar síður hjá honum. Ikki minni týdning hevur tað havt, at hann hevur kent síni mørk og latið onnur umsita pappír og tøl fyri seg. Men aftan fyri menskar menn standa altíð góðar konur. Uttan tær sjáldan stór avrik. Í Beintu hevur Eiler havt hollan stuðul og hevur hvílt í teirri ríku sign- ing, sum eitt gott familjulív og samanhald heima við hús gevur. Beinta er havn- argenta, dóttir Hjørdis og Petur Háberg. At hitta ella koma inn til Beintu og Eiler er altíð ein hjartalig uppliv- ing. Eitt mentað heim, sum Beinta setir síni sjónligu og ljóðligu merki á við list og tónleiki. Børnini, Sámal, Hjørdis, Petur og Eiler hava staðið væl saman um virk- semið hjá familjuni. Sámal hevur roynst væl sum skip- ari í nógv ár, Petur rekur fyritøkuna á skrivstovuni, og (lítli) Eiler hevur nú eis- ini víst gávur til at fáa fisk. Hjørdis ger í dag stórt kristiligt arbeiði saman við manni sínum, Dánjali. Við íbornum kenslulyndi – serliga í móðurætt – tráaði Eiler eftir og kom til trúgv á sín frelsara eitt sunnukvøld í november 1951. Tað fekk stóra ávirk- an á hann restina av lívin- um og á familjuna alla. Tann, sum livir stillisliga, livir væl, sigst. Eiler er ikki júst farin ljóðliga um hurð- arnar við sínum avrikum. Hansara tvørrandi evni at skilja, at øvund og mein- fýsni eru drívmegi hjá mongum, hava verið til ástoyt og atvold til nógvan blástur uttan um hann. Váðafýsni, sum eydnast og kastar av sær, fellur mongum fyri bróstið. Tað hevur gjørt Eiler umstrídd- an. Tann, sum byggir borgir á sjógvi og landi, verður av øvundarmonnum brúktur sum politisk ímynd av sjálvsøkni í andsøgn við fólksins sonnu áhugamál. Skiparin móti dekkaranum, reiðarin móti manningini. Men Eiler, faðirloysing- urin úr Søldarfirði, skuldi verið prototypan av einum samfelagsligum »tapara«. Hann bleiv tað mótsetta, ein vinnari. Og samfelagið hevur notið gott av hansara ágrýtni, fiskieydnu, váða- fýsni og gávum og hevur vunnið við og av honum. Sum aðrir skiparar byrj- aði hann við vaðbeinið. Teir vóru ikki nøgdir við 7- pundsloddið, við tein og ongul. Nei, teir slóðaðu fyri nýggjum og betri skipum, tøkni, amboðum og skips- lívi, so virðið á tí veidda vaks, og vælferðin hjá øll- um, á sjógvi og landi, øktist og fall alsamt fleiri í lut, sum ringar í vatni – eisini teimum, sum einki bein- leiðis samband hava havt við fiskivinnu. Virðið á lívsverki Eilers, hansara starvsfeløgum og skipum teirra, verður neyv- an yvirmett. Teirra skip hava fiskað einar 2 miljónir tons av fiski. Leypandi søluvirðið hevur ligið um 2 miljardir krónur, sum um- roknað til dagsprís man svara til 4 miljónir, t.e. meiri enn landsins útflutn- ingsvirði. Samlaða hýru- virðið man liggja oman fyri milliardina í dagsprísum. Slíkt eru menn. Teir duga heldur ikki – tíbetur fyri samfelagið – rættiliga at leggja frá sær, men treisk- ast víðari. Tað má tí sigast at vera kappi, sum fyllir 75 ár í dag. Hjartaliga tillukku við degnum. Ríkliga signað vesturskin, Eiler, Beinta og tykkara eftirkomarar. Vinur Eiler Jacobsen 75 ár