fríggjadagur 29. september 2000síða 5

Nú rópa heilsusystrarnar í Føroyum varskó: Vit drukna í børnum sum hava trupulleikar – Tað er harmiligt, at tað fyribyrgjandi arbeiði ímillum børn er so lágt í metum sigur Bjarta Vilhelm, leiðandi heilsusjúkrasystir andi eisini nøkur fá, sum hava trupulleikar og tey, skulu vit so royna at hjálpa. Bjarta Vilhelm sigur, at arbeiðsbyrðan er munandi økt seinastu árini. Hon heldur,at orsøkin til tað er ikki so nógv, at talið á børnum og familjum, sum hava truulleikar, er so nógv økt. –Orsøkin er heldur, at vit eru betri førar fyri at varnast trupulleikar. – Men tað er eisini týði- ligt, at hugburðurin er nógv broyttur, so at fólk eru skjót- ari at søkja sær hjálp og fúsari at taka ímóti hjálp. Samstundis er tað tvør- fakliga samstarvið á økin- um nógv batnað. Mangla pengar og fakfólk Bjarta Vilhelm sigur, at ein stórur partur av trupulleik- anum stendst av, at tað verð- ur ov lítið av peningi sett av til hetta øki. –?Heilsusystraskipanin fær seks milliónir um árið og tað er ikki nógv, tá ið hugsað verður um, at vit umfata øll børn í Føroyum í og undir skúlaaldur, tvs, eini 15.000. – Samstundis mangla vit fýra heilsusystrar, tvær í Havn, eina í Suðuroy og eina í Norðoyggjum. – Hetta er stórt spell, tí heilsusystraskipanin er fremsta fyribyrgjandi tiltak yvirhøvur á barna- og fam- iljuøkinum. – Ein millión afturat hevði tí gjørt undurverk, tí so fingu vit sett tær fýra heilsusystrarnar, sum mangla. Men Bjarta Vilhelm sigur, at tað er eisini ein annar stórur trupulleiki, at heilsu- systrarnar hava alt ov vána- ligar møguleikar at vísa børnum og familjum til ser- frøðingar á ymsum økjum, tá ið trupulleikar stinga seg upp. –Eitt nú mangla vit barna- psykologar og vit hava ong- an barnapsykiatara yvirhøv- ur í Føroyum, samstundis, sum vit eisini mangla fysioterapeutar. – Harumframt hava vit heldur onki tilboð til tey fáu foreldur, sum hava vænt- andi førleikan til at verða foreldur, so at tey kundu lært at verið foreldur. Bjarta Vilhelm sigur, at ein avleiðing av støðuni er, at mangan verða trupulleik- arnir uppdagðir nógv seinni, enn ynskiligt hevði verið. – Mangan varnast vit ikki trupulleikarnar fyrrenn børnini eru komin í skúla, men tá eru tað ofta nógv dýrari loysnir, sum skulu til fyri at hjálpa upp á trupul- leikan. – At tað so bara eru heilt fáa staðni í landinum, at skúlalæknaskipanin virkar, ger støðuna sjálvandi ikki frægari. Bjarta Vilhelm sigur, at heilsusystraskipanin er nú so hart fyrispent, at tað gongur ikki longir afturat.. støðan viðvíkjandi tí fyri- byrgjandi arbeiðnum ímill- um børn er nú so vánalig, at tað eru allar orsøkir til at rópa varskó. – Landsins myndugleikar hava ferð eftir ferð víst á, hvussu stórur dentur verður lagdur á tað fyribyrgjandi arbeiðið. Men á smábarna- og familjuøkinum mugu vit ásanna, at tað verður ikki gjørt líka nógv, sum tað verður tosað. Bjarta Vilhelm sigur, at tað verður ofta ført fram, hvussu nógv barnaverndir- nar kring landið hava fingið at gera tey seinastu árini. – Í tí sambandinum er tað eisini neyðugt at vísa á, at heilt nógv av teimum mál- um, sum barnaverndirnar hava til viðgerðar, eru mál, sum heilsusystrarnar vísa teimum á. Heilsusystraskipanin um- fatar øll børn í Føroyum, bæði børn í skúlaaldri og børn undir skúlaaldur. – Heilsusystrarnar ráð- geva familjum og kanna børnini. Í skúlanum ber tað eisini til hjá børnunum at venda sær til heilsusystrina í trún- aði við ymsum trupulleik- um og tað eru ikki so fáir trupulleikar, sum koma fram tann vegin. –Tey allarflestu børn og tey allarflestu heimini virka tíbetur heilt væl. –?Men so eru tað sjálv- ÁKI BERTHOLDSEN – Vit eru um at drukna í ar- beiði við børnum, sum hava ymsar trupulleikar at drag- ast við. –Men tað er harmiligt at síggja, hvussu lágt landsins myndugleikar meta um tað fyribyrgjandi arbeiði ímill- um børn. Tað sigur Bjarta Vilhelm leiðari á heilsusystraskip- anini. Heilsusystrarnar í Føroy- um høvdu felagsfund miku- dagin, har tey viðgjørdu støðuna. Og tað tók teimum ikki langa tíð at semjast um, at støðan er sera vánalig. Bjarta Vilhelm sigur, Fleiri túsund børn verða slept upp á fjall, tí tað myndugleikarnir raðfesta ikki tað fyribyrgjandi arbeiði á barna og familjuøkinum nóg høgt og nú rópa heilsusystrarnar varskó. Myndin er tilvildarliga vald Sleppa ikki til skúlalækna tey koma í skúla og so aftur, tá ið tey fara úr skúlanum. Nú hevur Jenis av Rana, løgtingsmaður, sett Helenu Dam á Neystabø, landsstýr- ismanni í almanna og heilsumálum fyrispurning um skúlalæknan í Havn. Hann sigur, at tað kann ikki góðtakast at børnini í havn ikki skulu sleppa til skúlalækna. Hetta hevur fingið av- varðandi ymsastaðni frá at gera vart við seg. Tey siga tað er verri enn so bara í Havnini, at skúla- læknaskipanin ikki virkar. Tvørturímóti, er tað ógv- uliga fáa staðni í landinum at børnini sleppa til skúla- lækna. Veruleikin er, at tað er bara undantakið, at børnini sleppa til skúlalækna og tey, sum gera vart við seg, halda, at Jenis av Rana átti ikki bara at hugsa um børnini í Havn, tí børnini á bygd eru líka nógv verd sum tey í Havn og tey hava líka góðan rætt at sleppa til skúlalækna. Ein av teimum, sum hev- ur gjørt vart við seg, er Kar- in Strøm, heilsusystir í Suð- uroyar syðru helvt. Hon sigur, at tað er ó- metaliga óheppið, at skúla- læknaskipanin ikki virkar. Hon vísir á, at farna skúlaár hevur hon kannað 312 børn í Suðuroyar syðru helvt. Somuleiðis hevur hon ráðgivið um heilsu, røkt og fyrbyrging. –Av teimum 312 børnun- um, havi eg víst 54 børnum víðari til serfrøðingar av ymsum slag, ella til barna- verndirnar. Børnini verða m.a. víst til kommunu- lækna, eygnalækna, ella til Sernámsdepilin. –Sostatt er tað umleið sætti hvør næmingur, sum verður vístur víðari til barnavernd, ella til serfrøð- ing av ymsum slag. Karin Strøm sigur, at av tí, at hon ikki er lækni, er tað ógvuliga sannlíkt, at tað eru mangir trupulleikar, sum hon ikki fær eyga á og sum tí ikki verða uppdag- aðir. Eitt nú hyggir læknin eftir trupulleikum við ryggi o.ø, og hetta eru trupulleik- ar, sum eg í mangar mátar ikki finni, sigur hon. Eftir, hvat skilst, er tað ein ósemja um sáttmála ímill- um Landsstýrið og lækn- arnar, sum ger, at skúla- læknaskipanin kring alt landið mestsum er dottin niðurfyri. Foreldur ansa nú eftir politikarum Stefan í Skorini Tórshavn: – Allir politikararnir siga seg vilja økja um tali› av an- singarplássum, men tá tosi› kemur inn á ítøkiligar ætl- anir, hoyra vit tær vanligu undanførslurnar. Hesi eru or›ini hjá Sámali Johansen, sum er forma›ur í Foreldrafelagnum, sum er fyri foreldur at smábørnum í Havn. At umstø›urnar hjá minstu borgarunum í høv- u›ssta›num ikki eru í lagi kom til sjóndar mikukvøld- i›, tá 150 fólk stevndu á fund í Nor›urlandahúsinum at tosa um ansingartørvin í Havn. Foreldrafelagi› er fari › undir eitt n‡tt átak, sum hevur til endamáls at varpa ljós á, at alt ov fá ansingar- pláss eru til børn í Havn. Bí›ilistarnir eru langir sum ongantí› fyrr, men fram- vegis liggur eingin ítøkilig ætlan frammi. Ein partur av átakinum hevur veri› lesarabrøv, sum ver›a at síggja hvørja viku fram til b‡rá›svali›. Miku- kvøldi› var› skipa› fyri pallbor›sfundi, har allir teir politisku flokkarnir vór›u umbo›a›ir. Lappaloysnir – Ein av undanførslunum hjá b‡rá›slimunum var, at teir kunnu ikki lova naka›, tí teir vita ikki, hvussu b‡- rá›i› fer at síggja út eftir vali›. Ta› er ein vánalig undanførsla, og hvør er so meiningin vi› valfundum, um politikararnir ikki kunnu lova undan valinum, hvørj- um teir fara at arbei›a fyri. Sjálvandi kunnu teir ikki lova, hvørjum málum teir fara at náa, men til ber at siga, hvørjum arbeitt ver›ur fyri, sigur Sámal Johansen. 7. september samtykti b‡- rá›i› einmælt eitt uppskot vi›víkjandi barnaansing. Ta› ber í sær, at foreldur kunnu hava síni egnu børn í dagrøkt, um tey eisini taka onnur børn í dagrøkt. Tey skulu gjalda fyri síni egnu børn, og fáa pening fyri tey fremmandu børnini. Í lesarabrævi frá Foreldra- felagnum í dag ver›ur henda loysnin kalla dis- count loysn. Foreldrafelagi › heldur ta› vera illgunavert, at b‡rá›i› samtykkir eitt slíkt uppskot beint undan valinum. – Á fundinum lova›u onkrir at samgongupolitik- arunum eitt ávíst tal av ans- ingarplássum innan eitt á- víst áramál, men ta› hava vit veri› vitni til fyrr, uttan at naka› er komi› burturúr, sigur Sámal Johansen. Men trupulleikin hvørvur ikki sum døgg fyri sól, og ansingarpláss eru ikki á hvørjum horni. Í løtuni veksur bí›ilistin skjótari enn tali› av ansingarpláss- um. Foreldrafelagi› vísir á, at tørvur er á eini heildarloysn og ikki lappaloysnum. Eingin loysn í eygsjón Í 1996 var› ein verkætlan gjørd, sum loysti barnaans- ingartrupulleikan á›renn 2006, men sí›ani er listin bara vaksin. Hetta ber bo› um, at henda ætlanin ikki hevur betra› ta ringu stø›- una. – Útlitini eru heilt einfalt ikki serliga gó› fyri eini loysn innan stutta tí›, og ta› bar fundurin eisini bo› um. Barnaansingin hevur veri› eitt av høvu›smálun- um hjá b‡rá›num at loysa seinastu árini. Politikararnir vísa á, at fólkatali› er vaksi› vi› rúkandi fer›, men ta› er ta› sama sum fyri tíggju árum sí›ani. Sámal Johan- sen er ikki serliga bjart- skygdur. – Eg eri ikki so bláoygdur at halda, at allir politikar- arnir broyta meining nú, tí teir eru meira har›hú›a›ir enn so. Tí›in er komin til at politikararnir ra›festa barnaansingina meira frammalaga enn nú, sigur Sámal Johansen. Foreldrafelagi› fer ikki at skipa fyri fleiri pallbor›s- fundum, men lesarabrøvini ver›a fleiri í tali fyri at minna politikarar á, at fleiri foreldur enn eru illa sperd. Politikararnir í Havn vilja fegnir tosa um trupulleikan vi› barnaansingini, men foreldrini fingu eingi ítøkilig lyfti, tá Foreldrafelagi› í Havn hev›i pallbor›sfund mikukvøldi› Eini 150 fólk vóru komin saman í Nor›urlandahúsinum mikukvøldi›, har ljós var› varpa› á ansingartrupulleikarnar. Líti› ítøkiligt kom tó burturúr Mynd: Jens K. Vang Leivur Hansen, b‡rá›sforma›ur, vi› einum pápa, sum ikki fær sítt barn ansa›. B‡- rá›sforma›urin vildi ikki lova naka›, og útlitini fyri eini loysn eru ikki gó›, sigur forma›ur Foreldrafelagsins, Sámal Johansen 8 9 tíðindablaðið sosialurin tíðindablaðið sosialurin Nr. 187 - 29. september 2000 Nr. 187 - 29. september 2000 VIKUSKIFTISTILBOÐ Borðbílegging á tel. 317500 • Eisini fæst bílig gisting Sosialurin - 311820 Til Matna ❖Rækjubland við bakaðum breyði ❖ Piparbúffur við grønmeti og bakaðum epli Kostnaður kr. 150.- Fjølbroytt ala carte matskrá