fríggjadagur 15. juli 2005síða 9

Nr. 133 - 15. juli 2005 9 VIÐMERKINGAR Skattalættin og almennar pensiónir Ingrid S. Hendriksen Umboð fyri samgonguna siga at skattalættin – ið ser- stakliga fer til høgtlønt – hevur við sær stórar ábøtur í pensiónunum. At avtalaði skattalættin hevur við sær eina hækkan av pensiónun- um er ikki rætt. Samgongu- flokkarnir sambandsflokk- urin, fólkaflokkurin og javn- aðarflokkurin hava nevni- liga ikki gjørt nakra avtalu um at hækka almennu pen- siónirnar (fólkapensión og fyritíðarpensión) men hava hinvegin undirskrivað sam- gonguskjal, ið sigur at skatta-lættarnir fyri árini 2005, 2006, 2007 og 2008 eru tengdir at einum sindur øktum inngjaldsprosenti til samhaldsfasta eftirlønar- grunnin. Í hesum sambandi skal verða mint á, at avlamis- pensiónistar/fyritíðarpensi ónistar sambært lóg um samhaldsfasta eftirlønar- grunnin ikki hava rætt til nakað útgjald úr samhalds- fasta eftirlønargrunninum. Samlaða talið á pensión- istum í Føroyum er í alt 8.060 – av hesum fáa 5.985 fólkapensión og 2.075 fáa avlamispensión/fyritíðar- pensión. (Kelda árbók fyri Føroyar 2003). 25,7% ella fjórði hvør pensiónistur í landinum onki fíggjarligt ískoyti til sera lágu fyri- tíðarpensiónina frá sam- haldsfasta eftirlønargrunn- inum og fáa hesir pensi- ónistar tískil ikki gagn av samhaldsfasta eftirlønar- grunninum. Útgjaldið úr samhalds- fasta eftirlønargrunninum til fólkapensiónistar hækk- ar við 200 kr. um mánaðin í 2005. Tær 910 kr. um mánaðin, ið verða goldnar fólkapensiónistunum úr samhaldsfasta eftirlønar- grunninum í 2005 eru eitt stórliga tiltrongt fíggjarligt ískoyti til tær alt ov lágu føroysku fólkapensiónirnar. Fólkapensión til støk er 6.713 kr. um mánaðin í Føroyum, meðan tilsvar- andi pensión í Danmark er 9.327 kr. um mánaðin. Henda pensión er sostatt heilar 2.614 kr. lægri ella 28% lægri enn tilsvarandi pensión í Danmark. Fólkapensión til gift er einans 5.282 um mánaðin í Føroyum, meðan tilsvar- andi pensión í Danmark er 6.832 kr. um mánaðin. Henda pensión er sostatt heilar 1.500 kr. lægri ella 22,7% lægri enn tilsvarandi pensión í Danmark. Talið á fyritíðarpensión- istum, ið fáa lægstu fyri- tíðarpensión er 559 og er lægsta fyritíðarpensión til gift einans 4.874 kr. um mánaðin, meðan lægsta fyritíðarpensión til gift í Danmark er 8.021 um mán- aðin – henda føroyska fyri- tíðarpensiónin er heilar 3.147 kr. lægri ella 39,2% lægri enn tilsvarandi pensi- ón í Danmark. Henda pensión er einans 28,2% sammett við eina arbeiðara- løn, kelda Arbeiðsloysis- tryggingin. Lægsta fyritíðarpensión til støk er einans 6.118 kr. um mánaðin, meðan til- svarandi pensión í Dan- mark er 10.516 – henda før-oyska fyritíðarpensión er heilar 4.398 kr. lægri ella 41,8% lægri enn til- svarandi pensión í Dan- mark. Henda pensión er einans 35,3% sammett við eina arbeiðaraløn. Talið á fyritíðarpensión- istum, ið fáa miðal fyritíð- arpensión er 882 og er miðal fyritíðarpensión til gift einans 7.229 kr. um mánaðin, meðan miðal fyritíðarpensión til gift í Danmark er 9.093 kr. um mánaðin – henda føroyska fyritíðarpensiónin er heilar 1.864 kr. lægri ella 20,5% lægri enn tilsvarandi pensi- ón í Danmark. Henda pen- sión er einans 41,8% sam- mett við eina arbeiðaraløn. Miðal fyritíðarpensión til støk er einans 8.390 kr. um mánaðin, meðan tilsvarandi pensión í Danmark er 11.588 kr. um mánaðin – henda føroyska fyritíðar- pensión er heilar 3.198 kr. lægri ella 27,6% lægri enn tilsvarandi pensión í Danmark. Henda pensión er einans 48,5% sammett við eina arbeiðaraløn. Talið á fyritíðarpensión- istum, ið fáa hægstu fyri- tíðarpensión er 634 og er hægsta fyritíðarpensión til gift einans 10.125 kr. um mánaðin, meðan tilsvarandi pensión í Danmark er 12.214 kr. um mánaðin – henda pensión er heilar 2.089 kr. lægri um mán- aðin ella 17,1% lægri enn tilsvarandi pensión í Dan- mark. Henda pensión er einans 58,5% sammett við eina arbeiðaraløn. Hægsta fyritíðarpensión til støk er einans 11.538 kr. um mánaðin, meðan til- svarandi pensión í Dan- mark er 14.709 kr. um mán- aðin. Henda pensión er heilar 3.169 kr. lægri um mánaðin ella 21,6% lægri enn tilsvarandi pensión í Danmørk. Henda pensión er einans 66,7% sammett við eina arbeiðaraløn. Pen- siónsupphæddirnar eru fyri árið 2004. Keldur: Almannastovan og Social- ministeriet. Lægsta fyritíðarpensión er so lág, er hon sømir seg ikki fyri eitt sonevnt væl- ferðarsamfelag sum Før- oyar. Lægsta fyritíðar- pensión í Føroyum er álík eini fátækraveiting, tí hon røkkur á ongan hátt til lívsins uppihald. Ein gift- ur fyritíðarpensiónistur, ið fær lægstu pensión, fær einans 4.874 kr. um mán- aðin at liva av og svarar hetta til 58.488 kr. um árið. Í hesum høpi kann verða víst á, at Evropeiska sam- veldið (ES) nýtir fátækra- mørk at lýsa liviumstøður hjá borgarunum í limalond- unum. ES fátækramørk, ið ofta verða nýtt, áseta, at um so er at fólk framhaldandi/- alsamt hava minni í tøkari (disponiblari) inntøku at liva av enn ávikavist 50% ella 60% av medianlønini í avvarðandi landi, liva undir fátækramarkinum (kelda: Socialforskningsinstituttet. Verða nevndu mørk hjá ES viðvíkjandi fátækradømi nýtt fyri borgarar í Dan- mark fyri árið 2002 var fátækradømi, ið svarar til ávikavist 50% og 60%, 71.000 kr. og 85.200 kr. fyri nevnda ár. Kelda: Social Forskning« desember 2004. Um so er at fátækramark- ið er tað sama í Føroyum sum í Danmark, liggur lægsta avlamispensión í Føroyum langt undir nevndu fátækramørkum hjá ES meðan fólkapensión til gifty íroknað útgjaldinum úr samhaldsfasta eftirlønar- grunninum liggur beint om- anfyri lægra fátækramarkið hjá ES, og miðal avlamis- pensión til gift liggur á um- leið 60% ES-fátækramark- inum. Staðfestast má, at nevndu pensiónir – ið ein- ans eru millum 28,2% og 41,8% av føroysku arbeið- aralønini – eru so lágar at fólk, ið einans hava slíkar pensiónir at lívbjarga sælr við, liva í støðugum fá- tækradømi í »væl-ferðar- samfelagnum« Føroyum. Samgongan (Sambands- flokkurin, Fólkaflokkurin og Javnaðarflokkurin) hava gjørt sínámillum avtalu um at lata 60 mió. kr. í skatta- lætta um árið í 2005, 2006, 2007 og aftur í 2008, og verða hesir skattalættar sambært Bárði Nielsen, landsstýrismanni í Fíggjar- málum, serstakliga veittir høgtløntum føroyingum. Í staðin fyri at lata høgtlønt- um føroyingum stórar skattalættar/fíggjarligar lættar, eigur samgongan at seta sær fyri at fáa lágu almennu pensiónirnar uppá eitt liviligt og sømuligt støði. Alt ov lágu føroysku avlamnispensi- ónirnar og fólkapensiónin eiga at verða hækkaðar, so- leiðis at tær koma uppum fátækra-mørkini hjá ES soleiðs at tær røkka einum støði, ið sømir seg fyri eitt vælferðarsamfelag. Áki Andreasen Herfyri fanst Høgni Hoydal hvassliga at Sosialinum og Portalinum fyri at vera pro- pagandamaskinur fyri javn- aðarflokkin. Men eg haldi, at støðan er nógv verri enn so. Sosialurin rennir ikki bara ørindi fyri javnaðar- flokkin. Hann rennur altíð ørindini hjá maktini og er láturverji hjá teimum, ið longu hava vald - um tað so er politiskt ella peninga- liga. Sosialurin torir ongan- tíð at verja tann veikara partin, og hann torir ongan- tíð at finnast at og tala at valdsharrunum. Sostatt brýtur Sosialurin ikki bara øll prinsipp hjá upprunaligu javnaðarrørsl- uni. Hann brýtur eisini týdningarmesta prinsippið fyri eina frælsa pressu. Samgongu tíðindablað Tey bestu og feskastu døm- ini eru greinarnar í sam- bandi við verkfallið hjá maskinmeistarunum, sum hava verið varpaðar út í bæði Sosialinum og á Port- alinum. Blaðstjórin, Jan Muller, hevur altíð verið undirbrotiligur og mikro- fonhaldari fyri ta til ein og hvørja tíð sitandi maktina. Men nú hevur hann sett Hera á Rógvi burturav at gera hetta skitna arbeiðið (rokni ikki við - ja, eg vóni ikki, at maðurin er útbúgv- in journalistur). 3 greinar sum prógva vánaliga støði á Sosialinum!! Sosialurin hevur fyrst eina andstyggiliga grein um tann sonevnda "virkandi løg- mannin", Bjarna Djurholm. Stórar myndir, har hann situr við borðendan og í greinini reint mikrofon- haldarí, har Bjarni Djur- holm verður spurdur, um tað hevur verið torført og tungt at taka "so stórar avgerðir". Ja, eg meini tað. Torført og tungt hjá einum fólkafloks- manni at lóggeva móti fak- feløgum? Torført og tungt hjá einum heilum landsstýri og 21 tingmonnum, sum hava alt valdið, at vinna á 41 maskinmeistarum? Í einari undantakstøðu í landinum, har landsstýrið og Løgtingið við lóg leggja upp í eitt samráðingarúrslit hjá nøkrum fáum maskinmeist- arum, velur Sosialurin gjøgnum Portalin at fáa for- mannin í Havnar Arbeiðs- mannafelag á vøllin at stuðla landsstýrinum og løgtingin- um, tá tey lóggeva móti ein- um lítlum fakfelag. Verður Hans spurdur, hvat hann hevði sagt, um lóggivið varð ímóti einum sáttmála, sum hansara felag hevði gjørt í semju við arbeiðsgevararan? Nei, als onki. Bert tann boð- skapur skal út, ið gagnar landsstýrinum. Og síðani heldur Heri á Rógvi fram við eini grein um Bárð Nielsen, landsstýr- ismann. Hon snýr seg um, hvussu ringa tíð landsstýr- ismaðurin hevur og hvussu hart tað er hjá honum at brúka samgonguna til at fáa sín vilja og hvussu hann vil verja vælferðina. Sig mær, kann Sosialurin søkka so djúpt? Sum tað er synd og hart fyri Bjarna og Bárð, sigur Sosialurin. "Gjald fyri vælferði- una...." ella kanska heldur "gjald fyri skattalættan" Hvørki Bjarni Djurholm ella Bárður Nielsen eru nøkur offur í hesum spæli. Teir eru valdsharrarnir, ið als ikki hava nakað at missa, men alt at vinna - og teir hava fingið sín vilja á mest primitiva hátt. Men Sosialurin ger teir til teir stakkals menninar, ið mugu fáa hjálp og stuðul. Hví tað? Teir hava fylt rákin- um. Uttan iva taka felstu før- oyingar undir við teimum, tí teir hava saman við Sosialin- um megnað at gjørt mask- inmeistararnar til nakrar grískar kraddarar, meðan landsstýrismenninir eru stakkaladýr, sum royna at verja vælferðina - "gjald fyri vælferðina" himprast tann sperdi fíggjarmálaráðharrin ikki við at siga - hví ikki siga "gjald fyri skattalættan til tey vælløntu"....??? Tíðindaflutningur við skeivum fortekni Hetta er tann mest and- styggiligi skjøkjujournal- istikkur, eg havi sæð. At verja vinnararnar og valds- harrarnar, meðan teir veru- liga veiku partarnir, sum hava tapt slagið, verða gjørdir til ómøgulig beist, ið skapa so stórar kvalir hjá teimum fittu og vælmein- andi landsstýrismonnunum Hvat teir gomlu javnaðar- menninir høvdu sagt, um teir sóu hetta, kann ongin ivast í. Men tað er ein sannroynd at valdið smakkar væl - so væl at grundleggjandi støði fyri tíðindaflutning verður blaka fyri borð. Alt ber til - landsstýrismenn hóreiggja sær sum tey vilja, løgmaður tegir og Sosialurin rekur tíðindaflutning sum hevði fingið sjálvt grovastu pro- bagandamaskinurnar at steðga upp. 3 greinar sum høvdu fingið "dumpikarakter" Men eg kundi hugsað mær at biðið Sosialin um at um- sett hesar tríggjar greinar- nar eg her havi nevnt. Og síðani at senda greinarnar til journalistskúlar í øðrum Norðurlondum og biðja teir meta um, hvussu hesar greinar fylgja journalistisk- um prinsippum. Mær vit- andi verða journalistar út- búnir til at halda eyga við valdsharrunum og at hjálpa borgarunum móti valdsmis- nýtslu. Altso at verja tann veikara móti tí sterkara. Trúgvi ikki, at nakar journalistur úr Norðurlond- um hevði trúð uppá, at tað var eitt sokallað tíðindablað í Norðurlondum, sum borð- reiðir við so fúlari valds- harralifran. Tí má Sosialur- in gera greitt, at hesar greinar altso ikki eru um- settar úr russiskum frá sovj- ett-tíðini ella eru komnar úr Namibia. Nei, tær eru skrivaðar í Føroyum í 2005. So náddi Sosialurin aftur avgjørda nullpunktinum