mikudagur 20. juli 2005síða 10

Nr. 136 - 20. juli 2005 - Tað skulu grund- leggjandi reformar til, um Føroyar skulu vera millum heimsins fremstu tjóðir í 2015, bæði í vinnulívinum, á arbeiðsmarknaðin- um, á útbúgvingarøk- inum, í politisku skip- anini og í almennu fyrisitingini. Hetta eru greiðu boðini hjá føroysku vinnulívsris- unum í Íslandi, Jákupi Jacobsen, íleggjara, og Niels Stórá, stjóra. Fyri føroysku íleggjar- arnar í fleiri risafyri- tøkum kring heimin tykist tað, sum føroy- ingar mugu á botn, áðrenn teir vakna, og teir mæla báðir før- oysku myndugleikun- um til umfatandi lib- eraliseringar og priv- atiseringar skjótast gjørligt, um Føroyar ikki skulu drukna í einum globaliseraðum heimsbúskapi VINNULÍV Heini í Skorini heini_skorini@yahoo.com Fáur hevur upplivað so stóra succés sum 43 ára gamli føroyski vinnulívsmaðurin Jákup Jacobsen. Hann hevur gjørt íløgur í alskyns hand- ilsvirksemi kring allan heim, m.a. í donsku risa- fyritøkuna Jysk Sengetøj- slager, og hevur hann til- samans 1000 fólk í arbeiði í fyritøkum í Kanada, Íslandi, Føroyum og teimum trimum baltisku londunum. Fyri okkum føroyingar eru Skemman og BR Leikur helst bestu dømini um handlar, sum Jákup Jacob- sen eigur. 43 ára gamli havnarmaðurin búleikast í Íslandi og er fyri stuttum farin inn á kinesiska markn- aðin, har hann keypir og selur "allar vørur, sum kunnu keypast og seljast", sum hann sjálvur tekur til. Talið av arbeiðsfólki hansara økist við 20-30 prosentum um árið, og komandi fýra árini fer hann hvørt ár at byggja 100.000 fermetrar afturat fyri at fáa pláss til alsamt vaksandi handilsvirksemi. Fáur - um nakar - føroysk- ur vinnulívsmaður hevur í sama mun gjørt seg gald- andi á altjóða marknað- inum, og sum eigari hevur Jákup Jacobsen ein annan føroying, 43 ára gamla Niels Stórá, sum stjóra á fyritøk- um sínum. Við sínum royndum í altjóða vinnulívi hava teir báðir sínar av- gjørdu meiningar um fram- tíðarútlit á føroyska vinnu- lívsøkinum, samstundis sum teir hava síni sjónarmið um, hvussu føroyski bú- skapurin skal kunna standa seg í einum globaliseraðum heimsbúskapi. Liberaliseringar - Tað snýr seg fyrst og fremst um, at føroyingar sum skjótast mugu fáa ein breiðari horisont til tað globala, er Jákup skjótur at svara, tá vit í Miðlahúsin- um í Vágsbotni hitta hann og samstarvsfelagan Niels Stórá. Globaliseringin, sum eftirhondini nærmast er vorðið eitt nýtt mótaorð í alskyns útgávum, setir sambært Jákupi grund- leggjandi nýggj krøv til ein og hvønn lokalan búskap, sum føroyingar higartil als ikki hava megnað at fyri- halda seg konstruktivt til. Við støði í teimum sjúku- eyðkennum og krepputend- ensum, sum føroyski bú- skapurin er ávirkaður av, metir Jákup Jacobsen, at tiltøk mugu setast í verk skjótast gjørligt, um Før- oyar skulu hava nakran møguleika at fylgja við og fáa part av teimum ágóðum og fyrimunum, sum bú- skaparliga globaliseringin hevur við sær. Bæði í vinnulívinum, á arbeiðs- marknaðinum, á útbúgv- ingarøkinum, í valskipanini og í almennu fyrisitingini. - Á vinnulívsøkinum verða liberaliseringar og privati- seringar ongantíð ov skjótt settar í verk. Tann sann- roynd, at føroysku peninga- stovnarnir, flakavirkini og stóra flogfyritøkan eru al- mennar fyritøkur, er ein stórur meinbogi, og øll al- menn partafeløg skuldu verðið privatiserað. Sam- stundis mugu skattur og avgjøld lækkast, t.d. við at innføra flatan skatt á 13% fyri øll, sum eisini hevði verið ein nógv einfaldari og lættari umsitingarlig skip- an. Samstundis er tað sera átroðkandi at fáa í lag mill- umtjóða skattasáttmálar við fleiri lond, so útlendskar fyritøkur fáa hug at koma hendavegin. T.d. kundi eg sum privatur íleggjari ikki komið til Føroya, so leingi eg verði kravdur eftir skatti fyri inntøkur í Kanada. Ís- land hevur slíkar sáttmálar við nógv fleiri lond og er tí nógv meiri attraktivt fyri íleggjarar. Og til seinast kann eg nevna, at orsakað av alsamt vaksandi globalu kappingini má og skal tað gerast bíligari at framleiða, uttan at tað nýtist at ganga út yvir reallønina hjá arbeiðaranum, sigur Jákup Jacobsen. Hann metir við øðrum orðum, at spælireglurnar í føroyskum vinnulívi eiga at gerast liðiligari, meiri fleksiblar og meiri kveikj- andi fyri bæði føroyskar og útlendskar vinnulívsaktør- ar. Í hesum høpi hevur Ják- up eitt ítøkiligt uppskot um, hvussu gongd kundi komið á stirvna íløguvirksemi. Hann heldur, at um mynd- ugleikarnir samtyktu, at komandi tvey árini kundu fyrstu 25.000 krónurnar av øllum íløguvirksemi verið skattafríar, hevði hetta møguliga aktiverað fleiri føroyingar. Og samstundis kundi eitt fast vinningsbýti verði sett á átta prosent, so fleiri fingu hug at keypa partabrøv. - Tað snýr seg í stuttum um at aktivera allan tann føroyska peningin, sum liggur deyður í virðisbrøv- um uttanlanda, samstundis sum vit mugu fáa bæði útlendskan og føroyskan kapital í størri mun at arbeiða fyri Føroyar. Um hetta skal eydnast, mugu vit liberalisera og privatis- era, sigur Jákup Jacobsen. Og til seinast nevnir stórí- leggjarin týdningin av einum opnari handilssam- starvi við ES. - Sum so mangan nevnt áður eru betri handilssátt- málar við ES eisini átroðk- andi. Vit mugu í størri mun vera villig til at spæla við í ES-høpi, slær Jákup Jacobsen fast. Nýggjur arbeiðsmarknaður Men undir liðini á sínum bossi er Niels Stórá eisini skjótur at vísa á trupulleikan við føroyska arbeiðsmarknaðinum og tey mongu verkføll, sum við jøvnum millumbilum stinga seg upp. Og Niels metir, at føroyingar kundu lært nakað av at hugt at sínum íslendsku grannum, sum fyrst í nítiárunum framdu stórar reformar á arbeiðsmarknaðinum. - Eftir at verkføll í tíð og ótíð forðaðu menningini av 2015-ætlanin kann