mikudagur 3. august 2005síða 27

Nr. 144 - 3. august 2005 27 til rættis, at hallið á fíggjarlógini ikki veksur, samstundis sum fíggjarlógin ikki skal tálma virkseminum í landinum. Konjunkturarnir venda - tað vita vit. Men at fáa eina smidliga og væleydnaða tillaging av bú- skapinum til broyttar altjóða for- treytir, tað krevur meira av okk- um sum samfelag. Tað krevur, at vit hava evni og dirvi til at broyta vinnuliga bygnaðin, hóast tað gongur summum ímóti og krevur aðrar vinnuligar reglur enn tær, vit eru von við. Átøk, sum landsstýrið fer at fremja Limaskapur í sonevndu kumu- leringsskipanini verður nú veru- leiki. Skipanin fer at geva før- oyskum vinnulívi breiðari rá- vørugrundarlag og betri kapp- ingarføri. Nýggjur sáttmáli við Ísland, ið fevnir um tey fýra frælsini, verður eftir ætlan undirskrivaður seinast í august. Landsstýrið fer at nútímansgera FAS-skipanina, so hon kann gerast eitt størri íkast til búskapin Tryggingarlóggávan skal broytast, so at hon samsvarar við ES-lóggávuna. Útlendsk trygg- ingarfeløg fara at kunna virka í Føroyum, og føroysk tryggingar- feløg fáa atgongd til útlendskar marknaðir. Nú ein munandi størri upphædd er avsett á fíggjarlógini til menn- ingarhjálp, ynskja vit at menna okkara førleika í menningar- og neyðhjálpararbeiði. Millum annað verður arbeitt við eini verkætlan í Peru, har okk- ara vitan og førleiki á fiskivinnu- økinum kann gera stóra nyttu. Ætlanin er at fáa sáttmála und- irskrivaðan við Peru, sum um- framt ítøkiliga menningarhjálp eisini fevnir um fríhandil og fiskivinnusamstarv. Í seinna útbjóðingarumfarinum fingu átta oljufeløg loyvi at leita eftir og framleiða olju og gass. Hetta eru týdningarmikil stig á leiðini at staðfesta, um farast kann undir vinnuliga kolvetnis- framleiðslu á føroyskum øki. Royndarboringar verða næsta summar. Á fiskivinnuøkinum verða fiskidagarnir komandi ár upp- gjørdir á annan hátt. Frá at rokna í døgum, verður nú roknað í tím- um. Landsstýrið arbeiðir við at gera fiskivinnuna burðardyggari, so at fiskatilfeingið verður gagn- nýtt til fulnar. Landsstýrið mælir til, at niður- skurðurin í fiskidøgum komandi fiskiár verður 2%. Harumframt verður mælt til, at fiskidagatalið fyri ymisku veiðibólkarnar verð- ur lækkað, soleiðis at broytingin í útrokningini ikki økir veiðitrýst- ið. Vit fara í heyst at áseta neyvari reglur um fiskiskapin eftir svart- kjafti undir Føroyum, millum annað so at svartkjaftaskip ikki sleppa at royna, har hjáveiða av botnfiski er ov stór. Landsstýrið leggur dent á at varðveita og menna verandi møguleikar, sum fiskiveiðuav- talur við onnur lond og millum- landa felagsskapir geva. Haraftur- at verður arbeitt við at útvega fjarfiskiflotanum nýggj veiðu- rættindi. Landsstýrið fer at orða ein yvir- skipaðan orkupolitikk og dagføra lóggávuna viðvíkjandi fram- leiðslu, flutningi og sølu av rav- magni, so at framtíðar orkuút- bygging fer væl við náttúruni. Løgtingið hevur samtykt nýggja havumhvørvisverndarlóg, og í næstum verða kunngerðir settar í gildi, sum fara at áleggja skipum og bátum at avhenda burtur-kast, oljuleivdir og spilli- vatn til móttøkustøðir á landi. Tørvur er á munagóðum fram- tøkum á almanna- og heilsuøkin- um, bæði viðvíkjandi lóggávu og tænastum. Arbeitt verður við at orða ein yvirskipaðan barna- og ungdóms- mentanarpolitikk eins og ein almennan ítróttapolitikk. Landsstýrið arbeiðir somuleiðis við einum pensjónsreformi, sum skal byggja á tríggjar súlur: Fólkapensjónina, samhaldsfasta og eina eftirlønaruppsparing eftir avtalu millum løntakarar og ar- beiðsgevarar. Gjørd verður ein verklagslóg fyri at nøkta tørvin á røktarheims- og sambýlisplássum til eldri. Harafturat skulu tær ymisku skipaninar í eldrarøktini saman- sjóðast, so at ábyrgdarbýtið kann gerast greiðari. Ein fólkaheilsupolitikkur fyri komandi trý árini verður nú orðaður, sum millum annað legg- ur dent á lívsdygd og heilsu. Byrj- að verður í skúlunum, har børn kunnu fáa frukt og grønmeti. Fýra mió. kr. eru settar av til hesi átøk í ár. Nýggi bústaðarpolitikkurin er eitt av týdningarmiklu átøkunum hjá landsstýrinum. Farið er nú undir at nøkta stóra tørvin á fjøl- broyttari bústaðarbygging, og fyrsta stigið verður at umskipa Húsalánsgrunnin og Íbúðagrunn- in til eitt partafelag. Samstundis verður farið undir næsta stigið við at gera eina lóg um lutaíbúðarfe- løg. Fyrsta skúlatilboð til menn- ingartarnaðar næmingar, sum eru lidnir við 9. flokk, er nú veruleiki. Í junimánaði varð hesin skúli, sum liggur í Runavík, tikin í nýtslu. Arbeitt verður við at fremja umfatandi broytingar á sernáms- frøðiliga økinum, har ráðgevingin verður flutt nærri at brúkaranum, og tiltøkini kring einstaka barnið verða samskipað. Fyrireikingar verða gjørdar at seta á stovn royndarskipan við einari ser- tænastueind í Eysturoynni og einari í Tórshavnar kommunu. Skúlin á Trøðni verður almenn- ur serskúli við egnum skúlastjóra, skúlastýri og egnari játtan frá 1. januar í 2006. Eitt týdningarmikið mál, sum hevur fingið mikla umrøðu, og sum tað er átrokandi at greiða, eru trupulleikarnir við arbeiðs- og uppihaldsloyvum. Ein útlend- ingapolitikkur verður tilevnaður, sum hevur so breiða politiska undirtøku sum gjørligt. Kommunala sjálvstýrið og ábyrgdin skulu styrkjast, so at vit fáa greiðari skilnað millum lands- uppgávur og kommunuuppgávur. Fyri at skipa hesa tilgongd mugu kommunalu eindirnar verða nóg stórar til at kunna átaka sær uppgávur at umsita sjálvstøðugt. Við mongu samanleggingunum, sum hava verið seinastu tíðina, er longu komið væl ávegis. Virknan uttanríkispolitikk Dagurin í dag er søguligur! Yvirtøkulógin og uttanríkis- politiska lógin, tvær lógir, sum víðka um okkara heimildir og styrkja okkara sjálvstýri, koma í gildi í dag. Á ólavsøku í fjør boðaði eg frá, at sjálvsstýrismálið skuldi gerast ein søk fyri ta breiðu fjøldina, har føroyingar sjálvir taka avgerðir- nar. Við yvirtøkulógini kunnu vit siga, at hetta nú er veruleiki. Sjálvsstýrismálið er vorðið okk- ara. Nú stendur tað til føroyingar sjálvar at gera av, nær málsøki skulu yvirtakast. Við uttanríkispolitisku lógini, sum gevur okkum heimild til at samráðast egna vegna, og við Fámjinsskjalinum, sum tryggjar ávirkan Føroya á uttanríkis- og trygdarpolitisk mál, kunnu vit nú virka munandi meira sjálvstøðugt og verða sjónligari í uttanríkis- politikki. Hetta er eisini ein av- gerandi fyritreyt, nú vit skulu vera við í alheimsgerðini. Landsstýrið fer at yvirtaka tey málsøki, sum tað heldur vera rætt og neyðugt at yvirtaka. Tey fyrstu verða fjølmiðlaábyrgdarlóg, upp- havsrættur, vinnulóggáva og til- búgving. Fólkakirkjan er stóra yvirtøkan, sum samgongan hevur sett sær fyri. Fólkakirkjan verður á føroyskum hondum 1. januar í 2007. Danska stjórnin hevur nú skrivliga viðurkent, at Føroyar eru tjóð við sjálvsavgerðarrætti sambært altjóðarætti. At so er, hava vit ongantíð ivast í. Hesar báðar lóggávurnar hava fingið drúgva og til tíðir rættiliga hvassliga viðgerð. Ja, vit sóu fyri fyrstu ferð eitt misálit á ein løg- mann í kjalarvørrinum á hesari tingviðgerð. Tað eru vit, sum taka avgerð- irnar, og tað er gjøgnum løgting- sins avgerðir, at vilji fólksins kemur til kennar. Tí var tað so umráðandi, at vit ikki ivaðust, men hildu rimmarfast um okkara fatan, sum løgtingið eisini sam- tykti við lóg. Vit síggja nú donsku stjórnina viðurkenna, at føroyingar og dan- ir hava ymiska fatan av formligu viðurskiftunum landanna millum, og tað sigur hon seg hava virðing fyri. Stjórnarskipanarnevndin fer nú undir aftur arbeiði sítt og leggur fram álit áðrenn 31. desember í 2006. Stjórnarskipanin fer mill- um annað at áseta, hvussu vit skulu bera okkum at, um vit velja at siga upp verandi ríkisrættarligu støðu okkara. Harra formaður. Landsstýrið hevur nógv jørn í eldinum. Vit hava ítøkiligar ætlanir um at greiða dagsins trupulleikar, men so sanniliga eisini ítøkiligar ætl- anir um langtíðarloysnir, sum skulu bera samfelagið fram. Mong mál, nógvar ætlanir og stórar avbjóðingar. Tað er okkara politiska dagsskrá, og vit nýta høvið at bjóða øllum góðum kreftum til at lyfta saman við okkum. Eg vóni, at henda tingsetan kann gerast ein nýggj byrjan, har vit saman - andstøða og sam- gonga - arbeiða fyri, at okkara samfelag verður eitt av heimsins bestu. Við hesum ynski eg øllum Guds signing, eina góða tingsetu og eina góða ólavsøku. Løgmaður segði, at landsstýrið fer at taka yvir tey málsøki, sum tað heldur vera rætt og neyðugt at taka yvir. Tey fyrstu verða fjølmiðlaábyrgdarlóg, upphavsrættur, vinnulóggáva og tilbúgving. Fólkakirkjan er stóra yvirtøkan, sum samgongan hevur sett sær fyri. Fólkakirkjan verður á føroyskum hondum 1. Januar í 2007 Mynd: Bárður Lydersen