mikudagur 10. august 2005síða 11

Nr. 149 - 10. august 2005 11 TÍÐINDASKRIV Landsfelagið fyri fólk við autismu hevur sent soljóð- andi skriv til al- manna- og heilsu- málaráðharran: Søldarfjørður 31.07.05 Til Hans Paula Strøm, landsstýrismann Viðvíkjandi játtanini til eitt heim til fólk við autismu í Klaksvík Av tí at tað er komið fram í fjølmiðlunum (sí Dimmalætting 7. juli 2005 á s.5), at pen- ingur er tikin frá einari játtan til eitt heim til fólk við autismu í Klaksvík, kenna vit okkum noyddan til at átala hetta. Vitandi um, at tað standa fleiri børn við autismu á bíðilista til at koma til umlætting, er tað sera óheppið fyri foreldrini at hesum børnum, hvørs fa- miljulív landsstýris- maðurin eigur at taka í ramasta álvara, at tey nú noyðast at bíða í uppaftur longri tíð eftir fáa umlætting. Tí hesar familjur eru framman- undan í einari sera strongdari og sárbarari støðu, skilt á tann hátt, at tey til dagligt mugu føra tvey familjulív í senn, t.v.s. eitt við barninum við autismu, og eitt við restini av familjuni. Vit fara tí staðiliga at heita á landsstýris- mannin um at syrgja fyri: • at áðurnevndi frá- tikni peningur verð- ur sum skjótast - t.v.s. á fíggjarætlan- ini 2006- latin aftur til játtanina til eitt heim í Klaksvík fyri fólk við autismu. • og at hann framyvir áhaldandi játtar pen- ing til umlætting og bústovn, sum kann verða við til at geva fólki við autismu og teirra avvarðandi eitt virðiligt lív her í Føroyum Virðingarmest vegna LFA - Lands- felagið fyri fólk við autismu Lea Wolles, formaður VIÐMERKINGAR Hans Birgir Hansen Eg havi fyri fleiri árum síðani skriva um langtíðar fíggjar- og íløguætlanir al- menna-, privata-, land-, kommunu, ið ganga yvir fleiri áramál, ið skal lækka kostnaðarstøði áðurnevndu. Vit kunnu læra okkum at raðfesta/prioritera tað fíggjarliga og hvørju ar- beiðir/størv, eru neyðug og tænastur, í vit skulu tillaga at tæna viðurskiftafólki eins, uttan mun, til hvør í ein er. Eg havi áður víst á, at partur av vinningsbýti, skal nýtast at fáa lækka skatta- prosenti, land og kommun- ur og kostnaðarstøði í dag, út í hvørjari einastu komm- unu í oyggjasamfeløgum. Eg havi áður sagt, at tað skal geva land, kommunur fleiri inntøkur, vit sóu tá ið landspolitikiarar, uppi í løgtinginum, byrjaðu av fyrstan tíð, at lækka lands- skattin, lønmóttakarum. Hetta er eisini galdandi, út í hvørjum húsarhaldi, fáa lært seg at raðfesta/priori- tera rætt, tað fíggjarliga og hvat í ein ídag hevur tørv á at keypa og til dagligan rakstur og viðlíkahald. Eg havi víst á týdningin, fáa konsolidera seg og seta part av vinningsbýti, til at standa ímóti fíggjarligu, sveiggjum, so at framhald- andi virksemi, verður tryggjað og størv og arbeiðir. Eg havi víst á fylgjurnar, við minkandi virksemi og fáa skipa ta náttúrligu frágongd, eldri starvsfólk ið kunna arbeiða niðursetta arbeiðstíð, til hesi leggja frá sær vegna aldur í dag. Eg havi somuleiðis víst á týdningin at fáa skipa ta náttúrligu tilgongd av yngri fólki, ið skal fáa tað prakt- isku upplæringina, so al- menna-, privata-, land og kommuna fáa hækka støði. Eg havi nógv at draga saman um, í øllum tí ein hevur skrivað í bløðunum og fáa hækka vitanarstøði hjá almenningum, ið hava skyldu til at fylgja nógv væl við, í bløðum og loft- miðlar. Eg ferðist inn í tað hug- sjónarliga-, atburðar-, hug- burðarliga málsliga, ið ein viðgerð í lesarabrøvum og tilverugrundarlagi, øllum samfelagsbólkum og stætt- um, kring alt landið. Eg havi ongantíð havt nakað dulsmál, hvat í ein hevur upp á hjarta, at fáa skunda undir alt etableraða virksemi, kring alt landi og í Havnini/Suðurstreymoy, ið gongur alt ov seint í dag. Eg haldi størsti parturin, hevur tikið allan kritikkin til sín, hava fingið nógv mikið at hugsa um bein- ráknu, persónslýsingar í eingin satt at siga roknaði við, skapti ringvirkningar. Tað er avgerðandi neyð- ugt at geva øllum inside vitan/forstáilsi og tilvitan, til tað samanhangandi við lóggávur/stýrisskipanir/dag ligu mannagongdir/kunn- og reglugerðir. Napolion Magnussen Miðvágur Lurtaði við spenningi eftir løgmannsrøðuni Òlavsøku- dag. Og eins og prædikan í Dómkirkjuni var sera góð og viðkomandi, helt eg somuleiðis at løgmansrøð- an var góð. Eitt sindur libe- ralistisk og víttfevnd, men góð, og gav nógv at hugsa um. So er bara at hopa at andstøðan eisini verður konstruktiv og hjálpsom sum vit síggja eitt nú í Dan- mark, at stórmál ofta fáa eina breiða semju tvørtur um øll politisk mørk. At andstøðan gloymir "full- veldi her og nú"-tosi. Tí eitt er vist, at eydnast Visión 2015, eru vit púra leys av øllum og kunna tá slíta, loysa ella hvat tað skal verða. Eg vænti at danir ikki vilja av við okkum tá, og so kunna vit brádliga seta krøv sum ongantíð fyrr. Og um Høgni Hoydal heldur, at eingin politikkur var í røðuni, ja, so er at leggja til brots og seta sín dám á og fá sín politikk í, heldur enn at seta seg hendur í favn. Verðin er nú so hátta, at tíðin krevur broytingar á ein ella annan hátt. Og sum fyrrverandi danski ES- mótstøðumaðurin Claus Larsen-Jensen segði: "Tú hevur tvey í at velja, antin at verða við at mynda fram- tíðina ella at lata verða. Og letur tú verða fær tú so heilt víst onga ávirkan". Og tí sá hann seg ongan annan møguleika at hava, enn at broyta meining og fara konstruktivt inn og kanska fáa ávirkan á avgerðinar. Øll vita, at tá ið ein hevur við fólk at gerða sum bara siga "nei" ella "bíða", kenna vit útfallið: Er eitt- hvørt, sum ikki bleiv heilt eftir vild, eru tey skjót at rópa: "Eg segði tað altíð"! Og tey hava onga skyld í nøkrum, ella hvussu? Hev- ur tú ikki skyld í tí mis- eydnaða tá tú ikki hjálpur konstruktivt til ella kanska beinleiðis mótarbeiður tí? Tað er bara ein vegur, og skal eg siga tað við einum orði: Frammeftir! Tó, um henda Visión 2015 skal hava nakran møguleika, havi eg boð uppá nakað grundleggj- andi, ið skal gerðast allar fyrst: At leggja kommunur saman. Tí bara í míni stuttu tíð í kommunalpolitikki havi eg sæð, at ringt er at fáa optimalt burturúr fyrr- enn vit hava færri eindir. Sigst, at á Bornholm gekk illa við 9 kommunum at samstarva, men har ivist eg stórliga í viljanum. Treyð- ugt so, samstørv kunna fáast at koyra við góðum vilja, men ikki tað sum krevst fyri at fáa best og mest burturúr. Tað er tó heilt greitt at við okkara 34 so ójavnum kommunum kann tað aldri harmonera. Hvussu kann Havnin samanlíknast við Fugloyar kommunu? Ella, fyri so vítt, Havnin við Miðvágs kommunu? Sum dømi um hetta úr røðu Løgmans er nógv, ein kundi tikið framm. Og lat okkum nevna eina av "súl- unum": Útbúgving! At øll skula hava eina útbúgving eftir fólkaskúlan. Alt gott um tað tí eitt landi í fram- gongd krevur nógv og væl útbúgvi fólk. Og har steðga vit á. Tí har var ikki nógv um fólka- skúlan uttan ætlaninar hjá Hans Paula Strøm um frukt á skúlunum, øktur førðleiki í enskum og betraði viður- skifti fyri teimum brekaðu. Øll hesi eru meir ella minni sjálvsøgd, men eru ikki onnur mál at fáa uppá pláss í fólkaskúlanum? Hvussu við hølisviðurskiftum? Eru tey eins góð kring landið? Hvussu við ólíka upp- læring? Hvussu við mat- stovu og mati til børnini? Hvussu við sergreinum? Og hvussu við útbúnum lærarum og teirra viður- skifti og umstøður? Teir støðast illa, og skal tað ikki byrja gott hjá børnunum so kann alt gerða tað sama. Og helst eru fleiri mál eg kundi nevnt. Hetta eru uppgávur, sum fyri ein stóran part liggja á kommununum at fáa uppá pláss, men sum fáar hava orku at lyfta, og kunna vit ikki bjóða líka góða grund- útbúgving í eitt nú Vágum, kann alt gerða tað sama. Góði Løgmaður, finn hitt gamla kortið fram aftur við teim 8-10 kommununum á og seti so av nýggjum strikur í eftir veruleikanum sum hann er ídag, so at tað kemur ein so góð javnvág í sum til berð. Byrja við at seta ein sirkul um Suðuroynna, tí tvær kommunur har koma aldrin at einast um nóg gott samstarv óansæð. Tær smá hava langt síðani sæð skriftina á vegginum, men tær báðar stóru blíva bara samdar um at verða ósamd- ar við Landstýrið. Seti so ein sirkul um Sandoynna, tí annars kann tað henda at Gerhard slepp- ur sær upp í Havnina bara fyri ikki at skula suður um sínuna. Teir hava ikki kunna einst um kloakkina frá Meginskúlanum, so har er helst ongin nóg góður diplomatur í oynni. Sjálvt um Sandoyggin verður minsta kommunan, kemur hon nokk at klára seg tá tunnilin er komin, og bert eitt korter er at koyra til Havnar. So kemur tað tað stóra takið: Loysi Kollafjørð frá Havnini aftur, teir angra tað mestsum allir, kollfirðing- arnir, at teir lótu seg lokka uppí, og hava beinleiðis veri eymýktir av Havnini líka síðani. Sjálvt Nóls- oyggin hevur fingið meiri lova enn Kollafjørður, fyrst frá Jan & co, og síðani frá Heðin & co. Nýggjan barnagarð, nýggjan gras- líkisvøll og hvat veit eg. Havnin er longu ov stór, men takið Kollafjørð frá teimum við løgtingslóg, um neyðugt, tey eru ikki havn- arfólk men norðstreym- oyingar. Kollafjørður skal uppí Sunda kommunu og tað skal Eiði við. Kommununar í Vágum er so náttúrliga ein eind, og sum eisini kann útbyggjast við til eisini at fevna um Vestmanna og Kvívíkar kommunur, um teir ikki velja at fara saman við restini av kommununum í norðurstreymoy. Allar kommunurnar á Skálafjørðinum eru ein náttúrlig eind, eins og Fuglafjørður, Gøta og Leir- vík eisini eru, og allar Norðoyggjanar eru somu- leiðis ein náttúrlig eind. Eg veit væl, at nógvir løgtingslimir, bý & bygda- ráðslimir eins og onnur við, loypa leys úr stólinum av hesum lesnaði, er ongin nevndur er ongin gloymdur. Men eitt er víst, at fólkið, ið einans situr í einum sessi fyri at tryggja seg og síni hevur Føroya land ikki brúk fyri. Og sambært bæði Stýrisskipanarlógini og Kommunustýrislógin er júst tað ólógligt. Politikarar eru fyrst og fremst settir at umsita allar ognir fólksins og landsins á besta og rætt- vísasta hátt fyri øll! Størsti parturin av al- mennu lønunum ídag verða útgoldnar í Havn, ein lítil partur ferð úr Havnini og runt til tær nærliggjandi kommununar við teimum, ið búgva uttanfyri. Men fyri at tryggja eitt rættvíst samfelag verður Løgtingið noytt at finna eina útjavn- ingarskipan sum tryggjar eina rættvísari fordeiling. Hetta er ikki nøkur nýggj skipan, slíkar skipanir eru allastaðir rundanum okk- um. Um ikki tað verður gjørt kann alt gerða tað sama og vit koma at enda í einum óendaligum stríði ímillum Landið, Havnina og hinar kommununar. Og um allar kommununar uttan Havnin finna saman í ein bólk kemur hon at tapa tann dystin. Tá enda tey kanska aftur sum fyrr, at skula biddaragongd út á bygd, tí vit uttanfyri koma at sita á øllum. So í míni verð skuldi Havnin viðurkent ójavnan, og lagt upp til hesa útjavning. Hesi uppskot míni eru øll nøkur, ið krevja ein sterkan rygg og nakrar svølgdar elefantar, men tit, og vit, koma at síggja, at hetta er og varð tað einasta rætta. Meining! Langtíðar fíggjar- og íløguætlanir!