mikudagur 4. oktober 2000síða 4

6 7 tíðindablaðið sosialurin tíðindablaðið sosialurin Nr. 190 - 4. oktober 2000 Nr. 190 - 4. oktober 2000 åJAN MÜLLER Anfinn Kallsberg, løgmað- ur er bert lutvíst samdur við formanninum í Javnaðar- flokkinum og øðrum, sum siga, at fiskidagaskipanin er órættvís og ónýtilig í ver- andi líki. – Sjálvandi hava vit nak- rar trupulleikar, tá vit hava nøkur fiskiloyvi, sum verða seld við ovurhonds vinn- ingi. Men man skal skilja eitt sindur ímillum her. Eg haldi tað er heilt rímuligt, at ein ungur maður, sum fær eitt fiskiloyvi, stríðist alt sítt lív á sjónum og tá hann er komin upp í árini ætlar at selja bæði bát og fiskiloyvi, kann selja og fáa nakað burturúr. Tað er væl at meta sum hansara pensión. Hin- vegin haldi eg, at vit mugu JAN MÜLLER Støðugt hækkandi oljuprís- urin er vorðin ein so mikið stórur trupulleiki fyri før- oyska fiskiflotan, at for- maðurin í Reiðarafelagnum herfyri hótti við at leggja flotan, um prísurin helt fram at vaksa. Anfinn Kallsberg, løg- maður ásannar í eini við- merking, at høgi oljuprís- urin er ein stórur trupulleiki fyri okkara vinnulív ser- stakliga men viðgongur samtíðis, at landsstýrið fær ikki gjørt nógv. – Vinnan í Føroyum er jú frítikin fyri ein rættiliga stóran part av avgjøldum. Vónandi klárar vinnan henda eyka kostn- aðin. Sjálvur vóni eg, at prísurin fer at lækka nakað aftrat og stabilisera seg. Uppá fyrispurning um landsstýrið fer at lata fiskivinnuni studning, um oljuprísurin fer at hækka uppaftur meira sigur løg- maður, at tað er skeivt nú at fara at lata studning til vinn- una, tí vit hava bart okkum burtur úr øllum studningi og tilskotum og hava roynt at laga vinnuna soleiðis, at hon ikki er tyngd av almennum avgjøldum osfr. – Tað er avgjørt óheppið at fara inn aftur við stuðuli. Eg vóni heldur ikki, at tað kem- ur hartil, at hesin spurning- urin verður aktuellur. Løgmaður vísir annars á, at tað var sera óheppið, at vit fingu so høga hækking í oljuprísinum eftir at bryting varð gjørd í oljugjaldinum. Hevði tað ikki verið gjørt, so hevði tað merkt eini 30- 40 oyru uppá litum tann betra vegin. Hevði gamla skipanin verið galdandi, so hevði tað verið tað bíligari. Løgmaður sigur annars, at vit hava jú bæði avgjalds- skipan og skattaskipanina til viðgerðar í løtuni. So er Bøtið um fiskidagaskipanina – heldur enn at koldøma hana sigur løgmaður, sum vísir á, at einstøk ekstr- em dømi uppá misbrúk eiga ikki at forkoma eini annars góðari skipan at núverandi skipan er góð men vísir til, at einhvør góð skipan kann verða undir- grivin av nøkrum heilt ser- støkum tilburðum, og tað eigur ein góð skipan ikki Venda ikki aftur til studning – hóast oljuprísurin er høgur og møguliga verður enn hægri sigur løgmaður í viðmerking til úttalilsi frá formanninum í Reiðarafelagnum um, at flotin verður lagdur hækka oljuprísirnir meira spurningurin, hvar tú leggur uppí fyri at lætta um um trýstið. – Tað er í hvussu er ætlanin hjá samgonguni at lætta um trýstið og serstakliga skattatrýstið á lægri inntøkurnar. Persónliga dámar mær betur at lætta um skattatrýstið enn um avgjaldstrýstið. Uppá fyrispurning um fólkaflokkurin kemur við einum uppskoti um skatta- lætta fyri lægri inntøkurnar hyggja eftir, um tað er rætt, at ein persónur kann keypa eitt loyvi í dag og selja tað aftur í morgin við ovurstór- um vinningi. Løgmaður heldur sjálvur, at verða koldømd uppá. Tá mugu vit heldur leggja uppí og rætta hana til. Løgmaður heldur annars, at tað kenst í so ógvusligt, tá eitt nú Javnaðarflokkurin markerar seg í hesum máli. – Tað virkar fyri sær, at nú skal ein bara finna nøkur ekstrem dømi. Tú førir ikki politik uppá ekstrem dømi, men sjálvandi skal tú syrgja fyri, at eru órímuligheitir í eini lóggávu, so má hon rættast sigur løgmaður, sum vísir á, at fiskiloyvi eru ein fortreyt fyri eini vinnu. Tí ber ikki til út frá onkrum einstøkum dømi at koll- døma skipanina. Fiskivinn- upolitikkurin verður end- urskoðaður í løtuni og rokni eg vit, at hatta eisini er uppi í. Anfinn Kallsberg, løgmaður sigur løgmaður, at hetta er ein samgonguspurningur. - Tað stendur jú í samgongu- skjalinum, og tað fara vit at royna at gera til veruleika. Jupiter Savnsmynd Verandi útbjóðing góð JAN MÜLLER -Tað varð skeivt ikki at lata oljufeløgini bjóða pengaupphæddir uppá boriloyvini, sum nú eru latin. Hetta segði formað- urin í Búskaparráðnum, Herman Oskarsson við Útvarp Føroya í farnu viku. Hann heldur tí, at næstu ferð, tá oljuteigar aftur verða bodnir út um eini seks ár, eigur hetta at verða gjørt við veruligari marknaðarútbjóðing. Hann sigur hetta í sam- bandi við orðaskifti, sum hevur tikið seg upp um, at tað er ikki rætt, at einst- aklingar, sum fáa fiski- dagar tillutaðar frá tí al- menna ókeypis kunnu selja teir víðari til onnur fyri okursprís og harvið ríka seg upp. Herman Oskarson held- ur ikki tað er rætt, at sam- felagið letur rættindi til fiskatilfeingi, aliloyvi ella oljuloyvi fyri einki til per- sónar ella feløg. Talan er um at selja fyrstsahonds- rættindi til ymisk sløg av tilfeingi. Talan kann eins- væl vera um vatn úr undir- grundini sum olju, aling ella fisk. Vit hava spurt Anfinn Kallsberg, løgmann, hvørja viðmerking hann hevur til úttalilsini um oljuútbjóðingina. – Eg skilji ikki rættuliga, hvat tað er, sum formaðurin í Búskaparráðnum mælir til. Tí tað vit hava gjørt í útbjóðingini er ein sam- anseting av ymsum við- urskiftum, sum eru til størst gagn fyri Føroyar og føroyingar. Tvs. parta- felagsskatt, framleiðslu- gjald og serskatt umframt onnur krøv til loyvishav- ararnar. Tað hann tosar um er rein auktión av loyvum. Løgmaður heldur, at ann- að enn at halda eina aukti- ón kann gagna Føroyum í sambandi við útbjóðing til oljuleiting. – Tað kunnu vera onnur element, sum tala fyri eini positivari ávirkan í sam- felagnum – at tað eru tikin onnur atlit enn júst krónu og oyru í eini auktión. Tí haldi eg, at tey loyvini, sum eru givin, eru avveg- að á ymsan hátt. Tað er eisini tað, sum okkara ser- frøðingar hava mælt okk- um til sigur Anfinn Kalls- berg, løgmaður. JOHN JOHANNESSEN Landsstýrið er eftir nýggju stýrisskipanarlógini lóg- gávuvaldið, meðan løgting- ið bert blástemplar lógar- uppskotini frá landsstýrin- um. Hetta heldur Hans Pauli Støm, tingmaður fyri Javn- aðarflokkin. Nøkulunda tað sama førdi núverandi landsstýrismað- urin, Tórbjørn Jacobsen, fram, meðan hann var løg- tingsmaður. Tórbjørn Jacobsen segði tá í samrøðu við Sosialin, at einasti neyð- turviligi førleikin ein ting- maður krevur at hava, er at duga at skina á reyða og grøna litinum, soleiðis at hann kann finna út av at atkvøða nei ella ja. Ósamsvar í lógini Hendan trupulleikan hevur bólkurin í grundlógar- nevndini, sum viðgerð stjórnarvaldið, tikið upp. Og grundlógarnevndin er samd Løgtingið latið frá sær lóggávuvaldið Í arbeiðinum við at gera føroyska grundlóg hevur grundlógarnevndin sett fram spurningin, um løgtinið við nýggju stýrisskipanini hevur latið frá sær stóran part av lóggevandi valdinum eykajáttanir verða framløgd, áðrenn tey verða løgd fyri løgtingið. Størri heimild til løgtingið Fyri at loysa trupulleikan á lóggávuøkinum, hevur ar- beiðsbólkurin í grundlógar- nevndini hugsað um tveir møguleikar, soleiðis at løg- tingið aftur styrknar sum lóggevandi vald. Ein møguleiki er, at løg- tingið aftur fær størri heim- ild at broyta lógaruppskot frá landsstýrinum meðan tey verða viðgjørd á tingi. Hetta er nakað, ið líkist skipanini, vit høvdu áðrenn vit fingu nýggju stýrisskipanarlógina. Ein annar møguleiki er at geva veita tingmonnum løg- frøðiliga hjálp, soleiðis at tað betur ber til hjá and- støðuni at leggja fram ítøk- ilig uppskot. Eftir verandi skipan hava tinglimir lítlan møguleika at leggja fram væl gjøgnumarbeidd upp- skot, tí teir eru ikki lógar- kønir og hava ongar løg- frøðisligar ráðgevar. Í Danmark er manna- gongdin tann, at framsøgu- menn flokkana tíðliga verða drignir upp í viðgerðina av lógaruppskotum frá stjórn- ini. Á henda hátt er and- støðuni tryggjað ávirkan á l ó g a r u p p s k o t i n i , MAGNUS DAM KEYPMANNAHAVN Danski forsætisráðharrin hevði ikki nakran nýggjan boðskap at borðreiða við viðvíkjandi Føroyum, tá ið hann kom inn á ríkisfelags- skapin í setanarrøðu sínari. Forsætisráðharrin segði – eins og hann hevur sagt áður – at stjórnin framvegis metir ríkisfelagsskapin at vera besta grundarlagið undir samstarvinum millum Føroyar, Grønland og Dan- mark. Og stjórnin er sinnað at menna ríkisfelagsskapin. Um fullveldissamráðing- arnar segði Poul Nyrup Rasmussen, at partarnir eru komnir langt við samráð- ingunum. Fleiri prinsipiellir spurningar um framtíðar samstarvið eru avgreiddir, men eitt umfatandi arbeiði liggur fyri framman. – Sama hvønn veg før- oyska fólkið velur, fer stjórnin at arbeiða fyri, at vit í felagsskapi finna eina góða og virðiliga loysn, sum røkkur fram í tíðina, og sum báðir partar kunnu vera nøgdir við, segði hann Meðan Anfinn Kallsberg, løgmaður, Finnbogi Ísaks- on, løgtingsformaður, og teir báðir føroysku fólka- tingsmenninir lýddu á, segði forsætisráðharrin, at stjórnin heldur sær, at Før- oyar ikki fara úr ríkisfelags- skapinum. Hetta hevur hann sagt áður, og hesin boðskap- urin varð altso endurtikin í røðuni í dag. Forsætisráðharrin nevndi ikki nakra tíðarætlan fyri, nær hann væntar, at samráð- ingarnar verða lidnar, og hann nevndi heldur ikki samráðingarfundin, sum eftir ætlan skal verða í Keypmannahavn 26. okt- ober. Langt eftir á mál Hóast Landsstýrið og stjórnin eru kom- in langt í samráðingunum um ríkisrætt- arligu støðuna, er framvegis langt eftir á mál, segði danski forsætisráðharrin í setanarrøðu sínari í Fólkatinginum í gjár. Jóannes Hansen er formaður í bólkinum, sum viðger stjórnarvaldið í grundlógarnevndini – Sama hvønn veg føroyska fólkið velur, fer stjórnin at arbeiða fyri, at vit í felagsskapi finna eina góða og virðiliga loysn, sigur Poul Nyrup Rasmussen við tingmonnunum. Hon heldur, at løgtingið, tá tað samtykti nýggju stýrisskip- anarlógina, gav frá sær ein part av lóggevandi valdin- um, samstundis sum tað gav frá sær alt útinnandi vald, eins og meiningin var. Arbeiðsbólkurin staðfest- ir, at stjórnarvaldið eftir galdandi skipan hevur lóg- gávuinitiativiið. Stórnar- valdið, sum í hesum førum er landsstýrið, hevur rættin at seta fram uppskot, og er tað í veruleikanum høvuðs- stigtakari til nærum alla lóg- gávu. Men tað er kortini ógreitt, hvør í stjórnini hevur hesa heimild. Tí tríggar greinar í stýrisskipanarlógini, ið skulu staðfesta heimildina, stíða móti hvørjari aðrari. Talan er um grein 15, grein 22 og grein 33, stykki 2. Sambært grein 15 í stýris- skipanarlógini kann ein ein- stakur landsstýrismaður leggja fram uppskot. Hend- an grein sigur nevniliga, at »løgmanni, landsstýris- monnum og løgtingsmonn- um eru heimilað at seta fram uppskot til løgtingslógir, ríkis- lógartilmæli og aðrar samt- yktir.« Sambært grein 22 skal tað antin vera landsstýrið sum eind ella ein einstakur tingmaður, ið leggur upp- skot fram. Hendan grein sigur nevniliga, at eingin umsókn verður løgtingið, uttan at tingmaður ella landsstýrið flytur hana fram. At enda skulu uppskot sambært grein 33, stykki 2 leggjast fram á landsstýris- fundi, áðrenn tey verða løgd framløguna í tinginum. Hendan grein sigur nevni- liga, at løgmaður samskipar starv landsstýrismanna og boðar í hesum sambandi regluliga til lands- stýrisfunda, har millum annað øll uppskot lands- stýrisins til løgtingslógir, ríkislógartilmæli og Tað er ikki vanligt, at set- anarrøðurnar eru serliga ítøkiligar — tá ið um ríkis- felagsskapin ræður — og røðan í ár var einki undan- tak í so máta. Viðvíkjandi Grønlandi segði forsætisráðharrin, at stórar avbjóðingar liggja fyri framman. Hann segði, at grønlendska heimastýrið hevur sett eina sjálvstýris- nevnd, sum skal kanna, hvussu Grønland kann fáa størri sjálvsstýri innanfyri ríkisfelagsskapinum. Stjórnin er sinnað at viðgera tað úrslit, sum sjálvstýrisnevndin kemur til, segði hann. Nýggjan evropapolitikk Áðrenn setanarrøðuna varð nógv gitt um, hvørt forsæt- isráðharrin fór at koma við ábendingum um, at hann skjótt fer at skriva út Fólka- tingsval. Men Poul Nyrup Rasmussen kom ikki við nøkrum tílíkum ábending- um. Úrslitið av evru-valinum í síðstu viku var rættiliga ovarliga á breddanum, og forsætisráðharrin boðaði frá, at stjórnin fer at leggja fram eina nýggja ætlan um framtíðar evropapolitikkin. Fólkið segði nei til evruna, og ongar ætlanir eru um at skipa fyri fleiri fólkaatkvøð- um um ES-spurningar. fyri at tryggja, at fólkið verður tikið meira við uppá ráð í ES-spurningum, fer stjórnin at skipa fyri fólkahoyring- um. Fólkahoyringarnar skulu viðgera avbjóðingarn- ar, sum standa fyri framman í ES-høpi. Forsætisráðharrin segði eisini, at stjórnin fer at bjóða hinum flokkunum í Fólka- tinginum til fundar í næstu viku at viðgera støðuna hjá Danmark í ES. Fólkatingið fer komandi dagarnar at viðgera setan- arrøðuna hjá forsætisráð- harranum, og tá fáa teir báð- ir føroysku fólkatingslim- irnir høvi til at gera sínar viðmerkingar til røðuna. somuleiðis sum stjórnin eisini tryggjar sær, at meiriluti er fyri lógar- uppskotunum.