leygardagur 13. august 2005síða 10

10 Nr. 152 - 13. august 2005 Býráðsformaðurin í Havn hevur uttan víðari givið boð um, at ferðsluforðingar, vegbungur, skulu gerast á ávísum staði í býnum. Bakstøðið fyri hesi avgerð er, at stór vanlukka mundi hent har á staðnum sein- asta vikuskifti. Avgerð býráðsformansins verður av nøkrum hildin at vera sjalvráðin og tikin í óðum verkum. Onnur halda avgerðina vera púra beina, og tey stuðla býráðsformanninum. Soleiðis er ofta, at ein skjót avagerð kann skapa skilnað millum borgar- ar í einum býi. Tað vil so vera. Avgerð býráðsformansins kann tykjast sum ein spontan og illa umhugsað avgerð. Vit eru ikki samd í hesi meting. Men vit halda samstundis, at henda avgerð hevur stóran súmbolskan ella ímyndaligan týdning. Avgerðin er eitt tíðartekin. Hon er ein ímynd upp á støðugt versnandi viðurskifti í føroysku ferðsluni við atliti at ov nógvari ferð. Øll vita, at ov nógv ferð er ein skjótt vaksandi trupulleiki. Øll vita, at ov nógv ferð setir fólk í ferðsluni í stóran vanda. Hetta er galdandi fyri førara eins væl og fyri onnur í ferðsluni. Vit hava á tingi samtykt ein null-hugsjón. Hetta er eitt sera gott, dámligt og avgerandi neyðugt mál at seta sær. Kortini tykist tað sum trupulleikar- nir av ov nógvari ferð bert standa við og vaksa. Her má vend koma í. Tað er við hesum bakstøði vit eiga at síggja avgerð býráðsformansins. Hon er eitt neyðarróp til aðrar myndugleikar, politi, skúlar, dag- stovnar, løgting, landsstýri og foreldur. Og hon er ein ávaring til óvandaførarar. Nú er nóg mikið, og okkara býur er eingin rasarabreyt. Nú má nakað henda og setast má effektivt inn mótvegis tí nógvu ferðini á vegum okkara innan- sum uttanbýggja. Vit vita, at ein herðing av ferðslulógini er á veg. Vit vita, at henda herðing snýr seg um ov nógva ferð og skilaleysa koyring. Hetta er tíverri bæði gott og neyðugt. Men hetta er ikki nóg mikið. Her skal ein heildarinnsatsur til, eitt veruligt ódnartak. Vit kunnu ikki framhaldandi liva við ljótu ferðsluskaðahagtøl- unum. Um nakrar dagar fara børnini aftur í skúla, og ferðslan ávísar tíðir á degnum veksur nógv. Børn í hópatali til gongu ella á súkklu eru um alt landið á veg í og úr skúla. Hesi børn eru í støðugum vanda orsakað av ov nógvari ferð og skilaleysari koyring. Her má nakað meira enn ein herd ferðslulóg til. For- døming ger heldur einki gagn. Upplýsing millum bilførarar, børn og ung er ein vegurin. Betri koyri- frálæra, har hetta at bera seg ábygrdarfult at í ferðsl- uni má vera ein av mongum tættum. Henda inn- læring eigur at byrja longu í heimunum, í barna- gørðum og í fólkaskúlanum. At læra seg at hava fyrilit fyri øðrum menniskjum eigur at vera ein sjálvsagdur partur av allari uppaling. DAGSINS MEINING Sosialurin Ferð og trygd VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Teresa Jensen teresa@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Undirbrotligheitin leingi livi! Áðrenn uttanríkis- politiska heimildarlógin kom í gildi, kundu føroy- ingar samráða seg lidnar um ein fríhandilssáttmála við Ísland, sum fevnir um øll tey sonevndu fýra frælsini. Nú ómegdarlóg- in er komin í gildi, sigur danska stjórnin, at løg- frøðisligar forðingar eru fyri at taka lut í júst teim- um somu fýra frælsinum, tá talan er um EFTA. Er ongin klokka farin at ringja hjá løgmanni og samgonguni? Høgni Hoydal Uttanríkispolitiska ómegd- arlógin hjá løgmanni og samgonguni skuldi standa sína roynd, nú forsætisráð- harrin vitjaði í Føroyum. Løgmaður hevur ferð eftir ferð roynt at geva føroying- um ta fatan, at talan er um eitt "søguligt frambrot" og at vit nú veruliga kunnu taka lut í altjóðagerðini. Andstøðuflokkarnir, Tjóðveldisflokkurin, Mið- flokkurin og Sjálvstýris- flokkurin, hava hinvegin víst á, at talan er um eitt risa-afturstig, har danska stjórnin hevur gyrðað Før- oyar inni í eini lóggávu, har føroyingar nú bert skulu vera fulltrúar hjá Danska Kongsríkinum undir heiti- num "Kongeriget Danmark for så vidt angår Færøerne". Hartil hevur andstøðan staðiliga víst á, at sam- gongutinglimir hava at- kvøtt fyri eini lóg, har tað verður sligið fast, at føroy- ingar binda seg í donsku grundlógina og til ikki at ganga ímóti donskum áhugamálum, og at danir skulu spyrjast bæði áðrenn, undir og eftir eina samráð- ing. Vátur vøttur frá Anders Fogh Og hvussu royndist nú fyrsta stigið í hesum stóra frambroti samgongunnar? Løgmaður hevði sjálvur lagt upp til, at nú skuldu Føroyar uppí EFTA og al- tjóðagerðina. Men Anders Fogh Ras- mussen gav honum vátan vøtt í Leynum. Við vanlig- um uttanumtosi og útsagn- um sum: "at nu skal vi ana- lysere først"...og "vi må jo holde os til loven"...og "i må først overtage flere om- råder" - so segði danski for- sætisráðharrin so greitt bums nei, sum sigast kann á embætismannamáli. Sosialurin hevur lagt hetta út sum "ein positivur andi". Ja, Sosialurin ger kanska tjúkt gjøldur burtur- úr løgmanni, tá teir í odda- greinum tosa um "Leyna- andan", sum nú ræður mill- um Føroyar og Danmark. Tí hetta kann bert ein vera ein ringur andi ella ein illur andi, um vit bert kenna eitt sindur til søguna og eis- ini vilja hugsa eitt lítið sindur fram um nøsina. Tað bar til áðrenn - men ikki nú Áðrenn ein tílik ómegdar- lóggáva kom uppá tal, hava føroyskir myndugleikar støðugt víðkað sínar ræsur sjálvir á altjóða pallinum. Eitt nú hava vit samráðst um og gjørt ein fríhandils- sáttmála við Ísland, ið fevn- ir um øll tey sonevndu "fýra frælsini" fyri vørur, kapital, arbeiðsmegi og tænastur. Nú hevur løgmaður boð- að frá, at vit ynskja at ger- ast partur í júst teimum somu fýra frælsunum í EFTA - so nú skal henda sonevnda "frambrots-lóg- gávan" standa sína roynd. Men hvat hendir? - Fyri trimum árum síðani bar væl til at samráðast við Ísland og gera ein sáttmála lidnan til undirskrivingar, sum fevnir um tey fýra frælsini - eisini á málsøkj- um, ið ikki eru fult yvirtik- in. - Nú ber sambært donsku stjórnini ikki til at gera júst tað sama mótvegis EFTA, tí krav er um yvirtøkur og víst verður til løgfrøðisligar forðingar. Hví var tað ikki galdandi, tá vit samráddust við Ísland? - Nú sigur danska stjórn- in, at Føroyar kunnu ikki gerast limir í EFTA sum Føroyar, men bert sum partur av danska kongsríki- num undir heitinum "Kongeriget Danmark for så vidt angår Færøerne". Tað stendur jú í lógini, sum Løgtingið hevur samtykt. Eitt grovt afturstig í mun til Íslandssáttmálan og í mun til, at vit eitt nú gjørdust sjálvstøðugur limur í NAMMCO. - Danska stjórnin førir nú fram, at sambært uttan- ríkispolitisku heimildarlóg- ini, so er tað bert á fult yvirtiknum málsøkjum, at føroyingar kunnu gera sátt- málar vegna "Kongeriget Danmark". Tískil skulu nógv málsøki yvirtakast, áðrenn vit yvirhøvur kunnu umhugsa at koma uppí EFTA sum danskir fulltrú- ar. - Danski forsætisráðharr- in nýtir nú beinleiðis uttan- ríkispolitisku ómegdarlóg- ina móti landsstýrinum, tí sum hann segði við danskar fjølmiðlar: "Nu må vi jo holde os til loven". Synd í løgmanni Sostatt er virkisførið hjá føroyingum longu munandi skert í mun til tíðina undan henda lóggáva fekk gildi. Spurningurin er tí: Hvað- ani koma tær løgfrøðisligu forðingarnar mótvegis EFTA, sum ikki vóru og eru í fríhandilssátmálanum við Ísland? Svarið kann bert vera eitt: Løgfrøðisligu forðing- arnar verða settar eftir hugi og ynski hjá donsku stjórn- ini við hesi sonevndu uttan- ríkispolitisku heimildarlóg- ini í hondini. Við hesum "søguliga frambroti" í hondini, sum løgmaður hevur skírt tað. Hetta er syrgiligt at upp- liva. Og mær tykti hjarta- liga synd í løgmanni tá hann sat á beinkinum í Leynum. Kundi ikki annað enn hugsa: "Undirbrotlig- heitin leingi livi!" Hinvegin er ongantíð ov seint at læra av mistøkum og at hálsa um. Vit eru til- reiðar at hjálpa løgmanni at taka ómegdarlógirnar av sum skjótast, áðrenn tað gerst uppaftur pínligari hjá løgmanni og samgonguni. Eru illir andar í Leynum?