hósdagur 5. oktober 2000síða 5

8 9 tíðindablaðið sosialurin tíðindablaðið sosialurin Nr. 191 - 5. oktober 2000 Nr. 191 - 5. oktober 2000 EDVARD JOENSEN Á Dalabakka: Stóra út- byggingin á Vestsmolt hev- ur sum so tvey endamál. At kunna seta smolt javnari út alt árið og at tvífalda smolt- framleiðsluna. Smoltstøðin Vestsmolt á Dalabakka Inni í Dølum á Viðareiði er løgd undir tak. At byrja við var ein høll, meðan tær nú eru fýra, sigur Jákup Mourits Heinesen, sum er leiðarin á støðini. Eisini eru gomlu kørini skift út við heilt stór kør. Fiskatalið er í løtuni tvær milliónir, men tá nú alt fer í gongd við fullari kraft, verður talið tvífaldað til fýra milliónir, sigur hann. Eisini hevur Vestsmolt fingið biofilturannlegg til at kalla alla framleiðsluna. Tó er tað so, sigur Jákup Mourits Heinesen, at yngul- ið, sum teir startfóðra, ikki hevur biofiltur annlegg. Tað er annlegg, sum reinsar og endurnýtir vatnið. Til yng- ulið verður vatnið bara brúkt einaferð. Vatnið verð- ur tó sóttreinsað, áðrenn tað kemur í kørini, sigur hann. Eitt av málunum við út- byggingini er, at tað skal bera til at seta fisk út alt árið. Tað verður stýrt soleið- is, at ljós og hiti í kørunum verða ásett av støðini. Tvífalda framleiðsluna Smoltstøðin Vestsmolt á Viðareiði er bygd út fyri knappar 20 milliónir. Eftir útbyggingina verður framleiðslan væntandi tvífaldað At støðin hevur biofiltur- annlegg ger, at ikki er neyð- ugt at vera so bundin av, um ur ongantíð bilað við vatni hjá teimum. Heldur ikki í summar, sum annars var turkur skuldi verið. Tað er ikki tí, sigur Jákup Mourits Heinesen. Tað hev- sera turt. So hann væntar ikki trupulleikar tann vegin, sigur hann. Vestsmolt fær rogn frá Fiskaaling og Fútakletti. Og smoltið, sum latið verður av aftur støðini, fer alt til ali- brúkini hjá Vestlaks. Tað er eisini Vestlaks, sum eigur smoltstøðina Vestsmolt. Avskipingin gongur sera lættliga ídag í mun til, hvussu var fyrr, sigur Jákup Mourits Heinesen. Fyrr varð smoltið sent í kørum við lastbilum inn í Hvanna- sund, haðani tað so varð siglt við brunnbátum til ali- ringarnar. Í dag er tað soleiðis, at brunnbáturin kemur at klett- inum niðan fyri smoltstøð- ina, og so verður fiskurin pumpaður gjøgnum slangur umborð. Báturin leggur tó ikki heilt at, men liggur og andøvir við slangunum spentum ímillum. Við gomlu skipanini tók tað ein heilan dag at avskipa 100.000 smolt, sigur Jákup Mourits Heinesen. Í dag tekur tað bara einar tveir tímar. Og tað doyr nógv minni undir flutninginum nú, enn tað gjørdi, tá flutt var upp á gamlan máta. Útbyggingin byrjaði so smátt fyri einum fýra árum síðan og er nú við at vera liðug, sigur Jákup Mourits Heinesen. Enn manglar biofilturannleggið at verða sett til ein lítlan part av støð- ini. Umframt skal hampast og fríðkast rundan um hall- irnar. So er útbyggingin lið- ug á hesum sinni. Smoltstøðin Vestsmolt á Dalabakka er bygd út fyri knappar 20 milliónir krónur Mynd: Edvard Joensen JAN MÜLLER Tórshavn: Týsdagin og mikudagin 24. og 25. oktober verður Norður- landahúsið karmurin um eina stóra oljuráðstevnu um framtíðar leiklutin hjá før- oyska samfelagnum í kom- andi oljutilgongdini. Á ráð- stevnuni verða umboð fyri føroyskt vinnulív og mynd- ugleikar og stovnar um- framt umboð fyri útlendska oljuvinnu. Tað eru Vinnu- húsið og Stefansons Hús, sum skipa fyri tiltakinum. Umframt ráðstevnuna verð- ur eisini sokallað »Work- shop«, har einstøk feløg hava møguliga at sýna fram og gera vart við seg. Evnið fyri ráðstevnuna er „The exploration phase: How the licensees will se- cure genuine Faroese parti- cipation.“ Tvs. hvussu loyv- ishavararnir vilja tryggja veruliga føroyska luttøku í leitingarskeiðinum. Umboð fyri allar operat- ørarnar í 1. útbjóðing verða við á ráðstevnuni og fara at leggja fram tilfar og leggja upp til orðaskifti. Evnini verða fjølbroytt. Á skránni er m.a. logistikkur, infra- strukturur, lokalsamfelgið, ídnaðurin, sáttmálaviður- skifti oma. Eisini fleiri føroyingar fara at halda fyrilestrar. Millum teirra eru oljumála- ráðharrin, stjórin í Olju- málastýrinum, stjórin í Atl- antsflog, stjórin í Vinnuhús- inum, stjórin fyri TK-stov- una o.a. Umboðini fyri útlendsku oljufeløgini, ið fara at røða, verða m.a. Bob Ferris frá Amerda Hess, John Inderhaug frá Statoil, Martin Miles frá BP og Ron Landsdell frá Agip. (Í sambandi við stóra til- takið gevur Sosialurin út eitt temablað um føroyska sam- felagið og komandi olju- vinnu. Tilfar og lýsingar til hetta blaðið skulu verða Sosialinum í hendi í sein- asta lagi fyrst í komandi viku. Blaðm.) Tey, sum vilja vita meira um ráðstevuna, kunnu fara inn á www.offshore.fo á internetinum. Freistin at tekna luttøku er 9. oktober. Oljuráðstevna í Norðurlanda- húsinum EYÐUN KLAKSTEIN Komandi ár verður farið undir at gera eina nýggja kanningarstovu á Heilsu- frøðisligu Starvsstovuni, og partur av virkseminum hjá starvsstovuni skal flytast úr húsunum á Debesartrøð. Arbeiðið at gera nýggju kanningarstovuna og flyta virksemi verður mett at kosta 13 milliónir, og á fíggjarlógini komandi ár skulu 6,5 milliónir setast av. Seinna helvtin skal eftir ætlan á fíggjarlógina í 2002. Av tí at sjúkufyribyrging skal setast í verk innan ali- vinnuna, verður neyðugt at gera eina fiskapatalogiska kanningarstovu á Heilsu- frøðiligu Starvsstovuni. Ætlanin er at umbyggja og víðka miðhæddina í starvsstovuhúsunum á Deb- esartrøð til bert at umfata kanningarstovur. Starvs- stovuvirksemið, sum er knýtt at kanningarstovunum – til dømis skrivstovur til starvsfolk, sum arbeiða á kanningarstovunum – verð- ur flutt upp á aðru hædd í starvsstovuhúsinum á Deb- esartrøð. Dagføring Hetta merkir, at eftirlits- deildirnar hjá Heilsufrøðil- igu Starvsstovu, sum higar- til hava húsast á aðru hædd í starvsstovuhúsinum, flyta í onnur høli aðrastaðni í høvustaðnum. Endalig projektering av umbyggingini av miðhædd- ini í starvsstovuhúsinum er ikki liðug enn. Í samband við umbygg- ingina ella víðkanina, verð- ur øll kanningarstovan, sum vit kenna hana í dag, dag- førd til at lúka øll galdandi krøv – herundir verður nýggj ventilatióinsskipan gjørd og nýtt tak lagt á starvsstovuhúsið. Gera nýggja kanningarstovu Nýggj fiskapatalogisk kanningarstova skal gerast á Heilsufrøðisligu Starvs- stovuni, og eftirlitsdeildirnar skulu flytast í onnur høli Arbeiðið at útbyggja tyrlu- pallarnar í landinum heldur fram komandi ár. Á fíggjarlógaruppskotin- um fyri komandi ár eru sett- ar 1,6 milliónir krónur av til hetta arbeiðið. Fyri at tyrlupallarnir skulu lúka tey krøv, sum loftferðslumyndugleikarnir seta til tyrlupallar til ferða- fólkaflutnings, hevur verið neyðugt at byggja pallarnar út. Tá ið 2001 er lokið, eru pallarnir í Svínoy, Klaksvík, Tórshavn, Mykinesi, Skúvoy, Froðba, Gásadali, Koltri og Stóru Dímun út- Fiskimenn við høgari inntøku skulu nú betala meiri í skatti Skattafrádrátturin til fiskimenn skal nú avmarkast. Ætlanin er at peningurin, sum kemur meiri í landskassan, skal koma teimum lágu inntøkunum til góðar, sigur Karsten Hansen, fíggjarmálaráðharri ÁKI BERTHOLDSEN Fiskimenn, sum hava høgar inntøkur, skulu nú betala meiri í skatti. Karsten Hansen, lands- stýrismaður í fígjgarmálum, sigur, at ætlanin er broyt- ingin skal koma í gildi nú á nýggjárinum. Hann sigur, at tað ætlar hann at gera við at avmarka tann serliga skattafrádráttin, sum fiskimenn fingu fyri nøkrum fáum árum síðani. Tá samstykti løgtingið at fiskimenn skulu fáa ein ser- ligan skattafrádrátt upp á 15% av inntøkuni. Orsøkin til, at hetta var neyðugt, var, at lond, rund- anum okkum, geva fiski- monnum serligar skatta- sømdir. Tað varð ført fram, at tað ber í sær, at føroyskir fiski- menn støðast ikki í føroyska fiskiflotanum, men rýma í onnur lond at arbeiða og búgva. Nógvir eru longu farnir, og fingu fiskimenn í Føroy- um ikki skattasømdir, fóru fleiri at rýma afturat. Men fingu okkara fiski- menn ein serligan skatta- frádrátt, fór tað at forða fyri at fleiri fiskimenn fluttu. Og hartil fór tað at eggja teimum, sum eru rýmdir, at flyta heimaftur at búgva, hó- ast teir annars fiskaðu við útlendskum skipi. Sostatt skuldi tað ført til, at meiri skattur kom í lands- kassan, hóast skatturin varð lækkaður. Frá 1. januar Men nú uppskot til fíggj- arlóg fyri 2001, varð løgd fyri tingið herfyri, sigur Karsten Hansen, landsstýr- ismaður í fíggjarmálum, at ætlar at avmarka hendan serliga 15% skattafrádráttin hjá fiskimonnum. Ætlanin er, at hesin frá- drátturin hereftir bara skal umfata inntøkur upp til 500.000 krónur. Í løtuni kunnu fiskimenn annars draga 15% av inn- tøkuni frá, áðrenn hon verð- ur skattað, sama, hvussu høg inntøkan er. Men nú ætlar Karsten Hansen, at 15% kunnu bara dragast frá inntøku upp til 500.000 krónur, meðan full- ur skattur verður goldin av tí partinum av inntøkuni, sum er yvir 500.000 krónur. Karsten Hansen sigur, at tá ið hesin serligi skatta- frádrátturin kom, var tað ætlanin, at hann bara skuldi fevna um inntøkur undir 500.000 krónur, meðan full- ur skattur skuldi betalast av tí partinum av inntøkuni, sum er yvir 500.000 krónur. –Men tekniskir trpulleik- ar gjørdi, at ætlanin at seta hesa avmarkingina í verk, varð slept tá. – Ístaðin varð tað sett í lógina, at landsstýrismaður- in í fíggjarálum fekk heim- ild til, við kunngerð, at av- marka skattafrádráttin, til bara at umfata inntøkur undir 500.0000. Sostatt er tað ikki neyðugt at leggja málið fyri tingið, tí landsstýrimaðurin hevur heimild til at gera tað sjálv- ur. – Nú er ikki longur nakar tekniskur trupulleiki at fáa hetta upp í telduskipanina og tað er so ætlanin at gera tað nú, so at broytingin fær gildi frá 1. januar 2001 at rokna, sigur Karsten Han- sen. Hann sigur, at orsøkin til hesa broytingina, er, at inn- tøkur, sum eru omanfyri 500.000 krónur, hava ikki brúk fyri skattalætta. – Tá ið ein fiskimaður hevur forvunnið 500.000 krónur, hevur hann eisini fingið ein skattafrádrátt uppá 75.000 krónur. –MOg tá haldi eg at tað er rímiligt, at hann betalir skatt, sum øll onnur, av tí, sum er útyvir tað. Hann sigur, at tað verður ikki nógv, sum landskassin fer at fáa meiri inn í skatti av hesi orsøk. Men peningurin, sum kemur inn, er ætlanin at brúka til onkusvegna at lætta um hjá teimum, sum hava tær lægstu inntøkur- nar. Hvussu tað skal gerast, er ikki avgjørt enn. Teir fiskimenn sum hava meiri enn 500.000 í inntøku, skulu nú betala meiri í skatti fyri at onnur, sum hava lága inntøku, kunnu fáa ein lætta. Myndin er tilvildarlig Eftir umbyggingina verð- ur effektiva starvsstovu- víddin umleið 400 fermetr- ar, meðan gangir, toilett, Bygga tyrlupallarnar út Næsta tvey árini skulu stívliga tríggjar milli- ónir brúkast til at útbyggja tyrlupallar fyri bygdir. Pallurin í Stóru Dímun verður heilt liðugur í 2002. Tá eru pallarnir á Kirkju og Hattarvík eftir. Men eftir ætlan skulu tey arbeiðini fara í gongd í 2002. Seinastu fýra árini eru brúktar umleið fýra milli- ónir til at útbyggja tyrlupall- arnar, og næstu tvey árini er ætlanin at brúka stívliga tríggjar milliónir afturat. ek Av tí at sjúkufyribyrging skal setast í verk innan alivinnuna, verður neyðugt at gera eina fiskapatalogiska kanningar- stovu á Heilsufrøðiligu Starvsstovuni goymslur og skrivstovur til starvsfólkið verður umleið 600 fermetrar tilsamans. Seinastu fýra árini eru brúktar umleið fýra milliónir til at útbyggja tyrlupallarnar, og næstu tvey árini er ætlanin at brúka stívliga tríggjar milliónir afturat.