hósdagur 5. oktober 2000síða 8

ÓLAVUR Í BEITI Finnur Helmsdal, løgtings- maður, hevur sett Jørgen Niclasen, fiskimálaráð- harra, fimm spurningar í fyrispurningi. Finnur Helmsdal vil hava at vita, um landsstýrismaðurin heldur, at kunngerðin um grind frá 1998 virkar eftir ætlan? Her verður kanska mest hugsað um grein 18., ið snýr seg um grindabýtis- skipanina, ella heldur lands- stýrismaðurin, at tað er rætt, at grind nógva staðni í land- inum fyri tað mesta verður býtt í drápspartar og til ser- ligar persónar. Meðan lut- víst lítil partur fer til fókið? Eisini vil Finnur Helms- dal hava at vita, um lands- stýrismaðurin hevur ítøkil- igar ætlanir um at fremja broytingar/ábøtur í grein 18 í kunngerðini um grind? Og ÓLAVUR Í BEITI Heðin Mortensen, løgtings- maður, hevur spurt fíggjar- málaráðharranum, um hann ætlar at taka av meirvirðis- gjaldi á trygdarútgerð og at gatt-tollur ikki verður kravdur av trygdarútgerð? Í viðmerkingunum sigur Heðin Mortensen m.a., at eingin ivi er um, at trygdar- útgerð hevur avmarkað av- leiðingarnar av skaðatil- burðum, og eisini hevur hon bjargað mongum mannalív- um her á landi. – Trupulleikin fyri brúk- aran er tó, at trygdarútgerð- in er í mongum førum sera kostnaðarmikil. Og Heðin Mortensen nevnir dømi um kappróðrarfelag, sum skuldi hava 57 bjargingarvestar, sum í ár kostaðu 45.600 krónur tilsamans, men sum næsta ár fara at kosta 74.100 krónur tilsamans. 30% av hesum svara til 22.230 krónur, sum landskassin fær í sín part. Umframt hetta, verður kravt, at hvør kapp- róðrarbátur skal hava kumpass, pøs/eyskar radar- reflektor og floytu/blásilúð- Grindin býtast eftir avriki Heldur landsstýrismaðurin, at tað er rætt, at grind nógva staðni í landinum fyri tað mesta verður býtt í drápspartar og til serligar persónar, vil Finnur Helmsdal m.a. hava at vita frá fiskimálaráðharranum í fyrispurningi hvat heldur landsstýrismað- urin um tað, at alt størri partur av grindini, vit drepa, endar sum smáhandilsvøra? Hvat heldur landsstýris- maðurin um uppskot at seta arbeiðsbólk at endurskoða kunngerðina um grind - ser- liga við atliti at grindabýtis- reglunum og tað, at grind er vorðin handilsvøra? Fólk ivast Í viðmerkingunum sigur Finnur Helmsdal m.a., at mangir eru teir føroyingar, sum í hesum døgum halda, at skipanin viðvíkjandi grindabýtinum eigur at verða broytt. Vit hava stað- fest, at fiskurin í okkara høvum er okkara felags til- feingi og ogn alra føroyinga (hóast nógv av røttum ivast í hesum), men vit hava – um kanska ikki formliga – so kortini í praksis staðfest, at grindin einsini er okkara felags tilfeingi og ognin hjá okkum øllum. – Nú eru fólk so eisini farin at ivast í sannleika- virðinum í hesum. Líkt er tí til, at skipanin viðvíkjandi grindabýti (sum stendur at lesa í grein 18 í kunngerð frá 8. apríl 1998 um grind) ikki er í samsvari við tað, fólk ynskja. Nógv bendir á, at grindaskiftisskipanin, hóast góð á pappírinum, nú er so avlagað, at hon eigur at verða endurskoðað, so skjótt til ber. – Gamalt er, at tá skipan ella reglugerð ikki er nøkt- andi, tá venda vit aftur til grein eitt, sigur Finnur Helmsdal, og heldur at tað hevði verið skilabest, um grindin bleiv býtt sambært avriki. Skilt soleiðis, at grundleggjandi eiga allir borgarar sín part. Tíðin er farin frá, at fólk, sum fáast við grind vegna starv sítt, skulu lønast við ríkiligum grindaparti. Hesi fólk eiga at fáa samsýning sum løn frá arbeiðsgevara sínum. Færri bátar Og viðvíkjandi talinum av bátum, sigur Finnur Helms- dal, at tað er helst ov stórt nógva staðni, men í Havnini er støðan hesum viðvíkjandi bæði syndarlig og tragi- komisk. Seinasta dømi er, at fleiri enn 300 bátar róku 22 hval inn á Sandagerð. Lítið er tí at ivast í, at neyð- ug og ítøkilig stig skulu tak- ast fyri at avmarka talið á grindabátum munandi. – Innihaldið í hesum við- merkingunum skal ikki skiljast sum ein lemjandi dómur yvir alt, sum hevur við grind og grindadráp at gera. Tvørtur ímóti vil eg siga, at Grindamannafelag- ið saman við mydugleikum okkara hevur framt nógvar sera positivar og mennandi broytingar á hesum øki. Hetta arbeiðið er so at siga bara rós vert. Tí er tað stórt spell, at skipanin við sjálv- Trygdarútgerð uttan meirvirðisgjald og toll Meginreglan eigur at vera, at landsins myndugleikar skulu stuðla borgarunum í at nýta trygdarútgerð, heldur Heðin Mortensen ur. – Fyri vanligar smábátar, ið verða nýttir til útróður ella at fara á flot við, eru krøvini um trygdarútgerð- ina munandi strangari. Eis- ini her er talan um eina kostnaðarmikla útreiðslu, harav landskassin fær stór- an part. Børn uttan vest – Tað er vanligt í Føroyum at síggja børn í ongum bjargingarvesti standa eins- amøll á keiini ella í einum báti og fiska. Eingin ivi er um, at ein bjargingarvestur her hevði økt munandi um trygdina hjá hesum børnum. Men spurningurin er, um foreldur at fleiri børnum hava ráð at keypa bjarging- arvestar, sum hvør kostar umleið 400 krónur? Eisini her fær landskassin 25% í meirvirðisgjaldi, og 6,3% í gatt tolli, um vøran hevur sín uppruna uttan fyri ES. Er talan um ES-vøru, er eingin tollur, men meirvirð- isgjaldið er tó framvegis 25%. – Meginreglan eigur at vera, at landsins myndug- leikar skulu stuðla borgar- unum í at nýta trygdarút- gerð. Innkeypsprísin og vinningin hjá forhandlarun- um kunnu vit frá politiskari síðu ikki gera so nógv við, men tað kann ikki vera rætt, at landskassin skal vinna stórar upphæddir, tá fólkið roynir at liva trygt og at halda landsins lógir. Tí hevði tað verið hóskandi, um meirvirðisgjald og tollur ikki vórðu løgd á hesa út- gerð, sigur Heðin Morten- sen m.a. í viðmerkingunum. um býtinum skal spilla spælið og kanska eina ferð gerast ein álvarslig hóttan móti siðvanda grindadráp- inum. Og at enda stillar Finnur Helmsdal uppskot fram um, at landsstýrið saman við Grindamannafelagnum setir niður arbeiðsbólk at endur- skoða fyrst og fremst býtis- skipanina, sum hon er orðað í grein 18 í kunngerðini um grind. Bólkurin eigur eisini at viðgera og koma við til- mæli um, hvussu vit sum mest fyribyrgja, at tvøst og spik gerast handilsvørur. Heðin Mortensen Finnur Helmsdal 14 15 tíðindablaðið sosialurin tíðindablaðið sosialurin Nr. 191 - 5. oktober 2000 Nr. 191 - 5. oktober 2000 gult cyan magenta svart Hví er Jóannes altíð so full- komiliga undirgivin Nyrup? Hví letur hann seg brúka av donsku stjórnini, sjálvt tá stjórnin eyðmýkir føroy- ingar? Í floksblaðnum hjá sær grætur Jóannes Eidesgaard herfyri síni søltu tár um tað vanlukku støðu, sum nú er íkomin. Og tað er av sonn- um ein verri støða: Ósemja er millum danska Socialdemokratiet og føroy- ingar! Á dett vanlukku skil! Tí Jóannes er jú ikki bara føroyingur — hann er eisini danskur socialdemokratur. Hann er ikki bara danskur socialdemokratur — hann er eisini føroyingur. Tá stríð er millum før- oyingar og tann kongaliga socaldemokratiska stjórnar- flokkin, kemur Jóannes í stríð við seg sjálvan. Hann verður fornermaðu- r, beiskur og óður — og tað førdi so í viku 38 til, at Føroya fólk gjørdist vitni til tvey illsinnisgleps í Sosi- alinum. Socialdemokratiet fyrst og fremst Tað, sum undrar mong tá Jóannes skeldar, er, at tað ongantíð er Social- demokratiet, sum ger nakað skeivt. Tað eru altíð føroy- ingar, hann er illur inn á! Hetta er sera løgið — ikki minst í hesum døgum. Tí tað er jú tann social- demokratiska stjórnin, sum noktar føroyingum at tosa við ST. Tað er tann social- demokratiska stjórnin, sum noktar føroyingum at tosa við NATO. Tað er tann socialdemo- kratiska stjórnin, sum legg- ur seg útí okkara fiskivinnu- samráðingar við Ísland og Grønland. Tað er tann socialdemo- kratiska stjórnin, sum noktar at lýsa føroyskt sum alment mál og tjóðarmál í Føroyum. Jóannes Eidesgaard er tann avgerandi atkvøðan hjá stjórnini. Hansara stuðul er fyritreytin fyri, at Nyrup kann sita við valdið. Tí kunnu vit siga, at tað, sum stjórnin er — ja, tað ger Jóannes Eidesgaard! Hansara atkvøða verður brúkt til at nokta føroying- um at fáa føroyskt viðurkent sum tjóðarmál í okkara egna landi! Hansara atkvøða verður brúkt at nokta okkum at tosa við ST og NATO, og tað er við hesum atkvøðum sum grundarlagi, at stjórnin leggur seg útí okkara fiski- vinnutingirnar! Trúgvur ímóti Nyrup Tekur Jóannes undir við hesum? Vil hann, at danskt skal vera okkara tjóðarmál? Neyvan. Hann er bara so totalt og fullkomiliga trúgvur mót- vegis sínum donsku ar- beiðsgevarum, at sjálvt tá teir eyðmýkja føroyingar, stuðlar hann teimum, og letur seg brúka av teimum. Hann torir ikki at hótta við at taka sín stuðul aftur. Hann torir ikki ein ganga at siga nei. Hann torir bara at siga “ja, harra Nyrup”! Tá so stjórnin við hansara stuðuli t.d. staðfestir at danskt er alment mál her í landinum, ella noktar føroy- ingum at tosa við ST ella NATO, ja, so verður hann í øðini. Ikki inn á stjórnina, men inn á sínar egnu lands- menn! Sambært Jóannesi er feil- urin ikki at stjórnin noktar føroyingum at tosa við NATO — nei, feilurin er, at føroyingar biðja um loyvi Nú eg havi latið meg stilla upp til býráðsvalið í Havn, havi eg hug at sláa eitt slag fyri frælsum ítrótti í høv- uðsstaðnum. Frælsur ítrótt- ur er grundarlagið undir øllum øðrum ítrótti. Frælsi ítrótturin er tann klassiski ítrótturin, sum var í hásæti í teimum gomlu olympisku leikunum, og sum enn dagin í dag er ryggurin í olymp- iskum leikum. Frælsur ítróttur verður íðkaður undir skipaðum viðurskiftum um allan heim, eisini í Eysturoynni, men ikki í høvuðsstaði Før- oya. Eg haldi, at tað er stórt spell og forsømilsi av fleiri ættarliðum av býarpolitikar- um, at Havnin framvegis ikki er før fyri bjóða sínum mongu borgarum ein ítróttavøll til sjálvan frum- ítróttin. Frælsur ítróttur fevnir um nógvar ítróttagreinir. Tær eru mest fyri einstaklingar og spenna frá renningum av ymsum slag um longdarlop, sleggjuvarp og kúluvarp til hástøkk og stangarstøkk. Hetta eru góðar krops- venjingar, sum hava stóran týdning fyri trivnaðin hjá Viðmerkingar Frælsur ítróttur í Havn bæði ungum og eldri. At tær ikki kunnu íðkast og takast við í frítiðarvirksemi í dag, er eitt stórt minus fyri land- sins høvuðsstað, ið kann reypa av eini svimjihøll, sum stendur mát við tær bestu í Norðurlondum. Havnarmenn hava í eina heila øld bygt stadion í Gundadali uttan at veita tí klassiska ítróttinum inni- vist. Eg vænti ikki, at Tórs- vøllur verður broyttur í bræði, og tí haldi eg, at Tórshavnar Býráð skal ganga undan at gera eitt øki til frælsan ítrótt. Hetta øki kann til dømis vera í natúrperluni í Hoy- dølum. Har er pláss fyri rennibreyt og øðrum breytum, sum hoyra til ein framkomnan ítróttavøll. Har kunnu øll íðka og renna, eisini tey, sum fáast við bóltspøl, kappróður og innanduraítrótt, og tey, sum bara vilja renna sær ein túr fyri sína egnu vælveru. Tað er ikki nóg gott fyri høvuðsstaðin í Føroyum, at ítrótturin má siga Oyggjaleikirnar frá sær, tí Havnin hevur ikki teir vøllir og tær breytir, sum krevjast til kappingarnar. Komandi býráð eigur at taka spurningin um eitt øki til frælsan ítrótt upp í stórum álvara og raðfesta hann frammarlaga. Hetta er eitt tilboð, sum landsins høvuðsstaður eigur at geva sínum borgarum, og ein fyritreyt fyri, at vit kunna meta okkum javnt við aðrar høvuðsstaðir. Jógvan Arge valevni tjóðveldisfloksins til Tórshavnar Býráð Lesarabræv Jóannes Eidesgaard í stríð við seg sjálvan til tað! Feilurin er, at føroyingar biðja um at føroyskt skal vera okkara høvuðsmál! Feilurin er, at føroyingar seta ST ein spurning! “Tað er landsstýri sum skapar samanbrestir! Landsstýrið ger sær fyri skommum!” skeldar Jóann- es. Og tann einasti mátin at sleppa undan samanbrest- um, ja, tað er sjálvsagt at vit geva okkum fult og heilt undir stjórnina og hennara vilja. Vit skulu ikki ein gang spyrja nakran um nakað, uttan við loyvi frá stjórnini. Vit skulu, snøgt sagt, vera eins totalt undirgivin teir donsku socialdemokrat- arnar, sum Jóannes sjálvur er! Tann vanligi veljarin undrast. Tí var hetta ikki maðurin, sum áðrenn fólka- tingsvalið bað um stuðul frá føroyingum, tí hann skuldi niður á danating at vera eitt føroyskt jarnbrot?? Og er hetta ikki sami maður, sum hevur sagt við donsku pressuna: “_jeg lader mig ikke prostutuere”! Kai Vágfjall Jú, eg hoyrdi rætt! Koyrdi í einum lastbili fríggjakvøldið. Passaði ar- beiðið soleiðis, at lastin var full um útvarpstíð, so eg kundi hoyra tíðindini á veg niðan á brennistøðina. Samrøða var við lands- stýrismannin í fíggjarmál- um. Hann tosaði m.a. um at tálma nýtsluni, so búskap- urin ikki kókar yvir – og alt gott um tað. Men hóast dieselmotorur- løn enn aðrastaðni? Ella hvat við kommunu- monnunum, sum ganga aftaná asfaltbilinum og fylla í holurnar, so vegirnir verða tryggari at koyra á? Heima- hjálpirnar og vaskikonurnar á Landssjúkrahúsinum, fáa tær betri sømdir enn aðra- staðni? Nei, so er ikki. Og so kundi eg nevnt nógv onnur hampafólk, sum passa sítt dagliga arbeiði og stríðast við at fáa endarnar at røkka saman. Í mínum arbeiði komi eg hvørja viku runt um í land- inum og eg síggi onki til at havnarfólk hava størri for- brúk enn onnur í hesum samfelagnum! Vinarligast, Bjarti Mohr, valevni hjá Fólkaflokkinum in á lastbilinum næstan yvirdoyvdi útvarpið, so hoyrdi eg hann siga, at »kanska serliga í høvuðs- staðarøkinum« er nýtslan stór. Hetta fekk meg at hugsa: Hava flakafólkini á virkin- um í Havn ella lossararnir á Eystaru Bryggju meiri pen- ing at rutta við enn aðrir føroyingar? Fáa almenn starvsfólk í Havn meira í Undirritaðu býráðslimir, Jan Christiansen, Páll Petersen, Jørleif Kúrberg, biða um, at á komandi bý- ráðsfundi tann 5. oktober, verður givin ein frágeið- ing um fjarhitafelagið. Grundgeving: Við tað at ein sera stór misnøgd er millum teir borgarar í kommununi, ið eru knýttir at fjarhitaskipan- ini, ynskja býráðslimirnir fyri fólkaflokkin at fáa ein nágreiniliga frágreið- ing um viðurskiftini millum brúkararnar og fjarhitafelagið. Biðja um frágreiðing um Fjarhitafelagið Tá býráðið stendur sum eigari av helvtini at P/f Fjarhitafelagnum, má tað vera rætt og rímuligt, at býráðslimir eru væl kunnaðir um viðurskiftini í fjarhitafelagnum, serliga um samskiftið millum brúkararnar av fjarhita og felagið ikki er nøktandi. Vinarliga Jan Christiansen, Páll Petersen, Jørleif Kúrberg Komandi bygdarráð á Sandi hevur í høvuðs- heitinum fýra øki at taka sær av, ið hava serligan týdning fyri bygdina, nevniliga: • Havnalagið-asfaltering • Kloakkir • Barnaskúlin • Barnagarður Tað er altíð ringt at rað- festa, men høvuðsøkið fyri framtíðar trivnaði hevur sítt grundarlag í fíggjarligu fyritreytunum, og tí eigur alt at verða gjørt fyri at skapa um- støður hjá fiskivinnuni og tí, ið har tilhoyrir. Havnalagið Størsta skuldbindingin hjá kommununi er bundin av nýggju havnini. Bygd- arráðið stóð á einum vegamóti, tá avgerð skuldi takast um, annað- hvørt havnin skuldi útbyggjast ella ikki, og hetta kravdi helst størri fíggjarorku, enn komm- unan kundi bera, ella lata standa til, og harvið alt grundarlag, sum varð treytað av fiskivinnuni, vildi steðga upp. Bygdar- ráðið valdi at taka við av- bjóðingini, og hóast skuldarbyrðan er tyngj- andi í dag, so livi bygdin! Havnaøkið vestan fyri flakavirkið er planerað, men neyðugt verður við asfaltering av økinum khetta verður ein neyðug uppgáva hjá nývalda bygdarráðnum! Kloakkir Ein týðandi fyritreyt fyri trivnaði eru góð og hósk- andi kloakviðurskifti. Okkum er kunnugt, at tað er sera kostnaðarmikið at kloakera Sands bygd, tí økið er so slætt, hallið lítið, og tí er neyðugt við fleiri pumpustøðum, ið eru kostnaðarmikil. Ar- beiðið er í gongd, men nógv er eftir, og er ætlan við neyðugum tekningum gjørd, so ein neyv plan- legging er tøk. Barnaskúlin Sands bygd hevur ein ótíðarhóskandi bygda- skúla fyri minnu børnini. Hesin er umleið 120 ára gamal, og hevur fyri neyðini stórar og kostn- aðarmiklar umvælingar/ byggingar, men helst var rættast at bygt nýggjan barnaskúla. Grundleggjandi egin- leikar í børn okkara verða í fyrstu syftu skapt í heim- inum saman við foreldr- unum, men seinni skulu tey fáa kunnleika innan skúlagátt, og tí er neyðugt at karmarnir eru í lagi! Barnagarður Í hesum døgum hevur nógv verið frammi um barnagarð á Sandi. Málið er helst gjørt nógv størri og umfatandi, enn tað í veruleikanum er. Sands bygd hevur síðan mið- skeiðis í 1980-unum havt dagrøktarskipan, ið efti rmínum tykki hevur riggað væl, men nú er ynski um at skipa røktina við barnagarði, og hevur bygdarráðið samtykt at vera við í hesi ætlan. Samanum tikið kann sigast, at øll hesi ynski og krøv eru treytað av einari neyvari fíggjarstýring og tí verður tað avgerandi fyri komandi bygdarráð, at tað kennir sínar fíggj- arligu ábyrgd! Eyðun Viderø Fyrst tryggja inntøku- grundarlagið!