fríggjadagur 19. august 2005síða 8

8 Nr. 156 - 19. august 2005 Noreg fær skyldina Fleiri fjølmiðlar í Asia geva Noregi ein part av skyldini av, at uttanríkis- ráðharrin í Sri Lanka varð myrdur í síðstu viku. Noreg hevur í fleiri ár roynt semju ímillum sri- lankisku stjórnina og teir tamilsku uppreistrar- menninar, og teir asiat- isku fjølmiðlarnir vilja vera við, at teir norsku semingsmenninir hava verið alt ov lagaligir mót- vegis tamilunum. Fjøl- miðlarnir siga, at tað var norska vælvildin ímóti tamilunum, sum kostaði Lakshman Kadirgamar, uttanríkisráðharra lívið. Norska uttanríkisráðið vil ikki gera viðmerking- ar til skuldsetingarnar í teimum asiatisku fjøl- miðlunum. Bæði Jan Pet- ersen, uttanríkisráðharri, og Vidar Helgesem, sem- ingsmaður, vóru í Co- lombo í síðstu viku og fylgdu tí myrda uttanrík- isráðharranum til gravar. Men teir vildu ikki gera nakrar viðmerkingar til skuldsetingarnar. Sam- bært norskum fjølmiðl- um hevði srilankiski for- setin heitt á teir um ikki at gera nakra viðmerking til tað, sum var komið fram í fjølmiðlunum. Skulu velja kyn Bretska stjórnin umhugs- ar at geva foreldrum, sum brúka ísáðing, loyvi til at velja, um tey vilja hava ein son ella eina dóttur. Endamálið er at forða fyri, at foreldur fáa bara synir ella bara døtur, skrivar Reuters. Ætlanin hjá stjórnini hevur fingið nógva um- røðu í bløðunum. Málið var eisini frammi fyri tveimum árum síðani, men ta løgdu politikarar- nir ætlanina aftur í skuff- una, tí ein kanning vísti, at 80 prosent av bretska fólkinum vóru ímóti at geva foreldrum møgu- leika at velja, um tey vildu hava drong ella gentu. Stjórnin vísir á, at galdandi lóg um ísáðing er 15 ára gomul, og at tað er neyðugt at endurskoða hana, tí vísindin hevur gjørt stór framstig, síðani lógin varð smíðað. Sum er kunnu bretsk foreldur, ið brúka ísáð- ing, velja kyn, um vandi er fyri, at barnið kann fáa onkra sjúku, ið er tengd at, um tað er drongur ella genta. Dýr pensjóns- skipan Eftir áhaldandi krav- gongur hevur polska tjóðartingið samtykt eina lóg, sum tryggjar náms- arbeiðsmonnum pensjón. Lógin bleiv skundað ígjøgnum tingið, sum júst hevur havt seinasta sín fund undan tjóðar- tingsvalinum, sum verð- ur tann 25. september. Lógin sigur, at allir námsarbeiðsmenn hava rætt til pensjón, tá teir hava arbeitt í námsvinn- uni í 25 ár, sama hvussu gamlir teir eru. Men fleiri politikarar og búskaparfrøðingar ávara um, at lógin er alt ov kostnaðarmikil. Útrokn- ingar hjá stjórnini hava víst, at tey næstu fimm árini skal ríkiskassin gjalda námsarbeiðs- monnum 18 milliardir zloty ella 33 milliardir krónur í pensjón. Polski tjóðbankin sig- ur, at skipanin verður alt ov dýr, og at hon fær óhepnar avleiðingar fyri landsins búskap. Bankin sigur seg eisini bera ótta fyri, at tær stóru útreiðsl- urnar fara at gera tað trupult hjá Pólandi at sleppa upp í evrusam- starvið. Nei til ES Ein nýggj meiningakann- ing vísir, at fólk í Norð- urnoregi halda ikki, at Noreg sigur at søkja um limaskap í Evropasam- veldinum. Kanningin vísir, at í Finnmørkini taka bara 33 prosent undir við ES- limaskapi, og í Troms og Nordland fær limaskapur undir tøku frá 35 pro- sentum av veljarunum. Tað merkir, at saman- borið við eina tilsvarandi kanning fyri einum lítl- um ári síðani er undirtøk- an fyri ES minkað í Norðurnoregi, skrivar Nordlys. Fara vit longri aftur, er undirtøkan minkað nógv, tí í 2003 søgdu 48 prosent av teimum spurdu, at Noreg átti at fara upp í ES. Stórtingsval verður í Noregi í heyst, men fyri- bils er ES-limaskapur ikki vorðin evni í val- stríðnum. UTTAN ÚR HEIMI Vanlukkan við kýpr- iska Helios-flogfar- inum er ein tann størsta gátan í altjóða flogferðslusøguni. Nógvir spurningar eru ósvaraðir FLOGVANLUKKA Árni Joensen fartekst@mail.dk Kýpriski forsetin, Tassos Papadopoulos hevur sagt, at teir, sum høvdu skyldina av vanlukkuni, verða av- dúkaðir og revsaðir, sama hvørjir teir eru. Men enn er langt á mál. Flogfarið var av slagnum Boeing, og ein umboðs- maður hjá verksmiðjuni sigur við grikska blaðið TA NEA, at tað eru nógvir spurningar, sum bíða eftir svari. Heru eru 17 teirra: 1. Hvat var tað, sum hendi í flogfarinum, og sum gjørdi, at báðir flog- skipararnir mistu ræðið á tí ísenn? 2. Hví fekk stýrimaðurin sær ikki iltmaskuna fyri andlitið, tá flogskiparin fór úr stýrihúsinum? 3. Hvar var flogskiparin, tá tey bæði griksku jagaraflogførini vórðu send at kanna, hvat bagdi kýpriska flogfar- inum? 4. Higartil eru líkini av 118 av teimum 121, sum við vóru, funnin? Hví er líkið av flogskip- aranum ikki funnið? 5. Hvussu ber tað til, at kýpriska flogfelagið sigur seg ikki vita, hvussu gamlar flogtern- urnar og tænararnir vóru? Felagið hevur sagt, at tær vóru ímill- um 20 og 30 ára gamlar. Visti felagið so lítið um manningina? 6. Hvussu væl kendi manningin neyðhjálpar- skipanina umborð á flogfarinum? 7. Iltmaskurnar hjá ferða- fólkunum duttu niður undan loftinum, tá trýstið fall, soleiðis sum tær eiga at gera. Flog- skipararnir høvdu eina eyka iltskipan. Hví virkaði hon ikki? 8. Flogskipararnir mistu ikki vitið beinanvegin av vantandi ilt, og teir skuldu tí havt tíð til at taka flogfarið niður í 12.000 fóta hædd, har nóg mikið er av ilt. Varnaðust teir ikki ávar- ingarljóðini? 9. Flogfarið datt niður, tí tað hevði einki brenni- evni eftir, eftir at tað hevði flogið næstan tveir tímar við sjálvs- stýrara. Hvussu nógv brennievni fekk flog- farið, áðrenn tað fór á flog úr Larnaka á Kýp- ros? 10. Flogskipararnir á teim- um báðum jagaraflog- førunum sóu inn í Helios-flogfarið, sum var í 34.000 fóta hædd tá. Har frystir næstan 60 stig. Hvussu ber tað til, at frost ikki hevði lagt seg á vindeyguni, um luftskipanin og trýst- skipanin ikki virkaðu? 11. Grikska verjumálaráðið vil ikki siga, um ætlanin var at skjóta flogfarið niður, um tað kom inn yvir Athen. Men hví vil verjumálaráðið ikki siga, hvørjir teir báðir jagaraflogskipararnir vóru? Hava myndug- leikarnir kortini okkurt, sum teir dylja? 12. Hví vilja griksku mynd- ugleikarnir ikki vátta upplýsingar um, at jag- araflogførini tóku film av kýpriska flogfarin- um? 13. Sambært griksku myndugleikunum fekk kýpriska flogfarið boð um at fara niður í 14.000 fóta hædd, so tað kundi loysa trupul- leikarnar við luftskip- anini. Men hví fór flog- farið seinni upp í 34.000 fóta hædd? Hildu flogskipararnir, at brekið var umvælt? 14. Tað sama flogfarið hevði trupulleikar við trýstskipanini í fjør, og sambært grikska blað- num Kathimerini noyddist tað at neyð- lenda á Rhodos í 2003, og seinni bleiv tað aft- urhildið eitt samdøgur í Newcastle í Bretlandi. Fólk, sum flugu við flogfarinum fyri nøkr- um vikum síðani, siga, at tá vóru trupulleikar við trýstinum. Hvussu ber tað til, at flogfarið slapp at flúgva? 15. Nær varnaðist flog- havnin í Athen, at okk- urt var á vási, og hví hevði floghavnin einki samband við flogfarið fyrr enn ein hálvan tíma eftir, at tað var komið í grikskt loftrúm? 16. Sambært blaðnum Khatimerini hava loft- ferðslumyndugleikarnir í Kýpros ikki tann neyðuga førleikan á summum økjum, og tí eru teir ikki mettir sambært ES-reglunum. Hvussu álítandi eru so tey flogloyvi, sum teir hava givið flogfelag- num Helios? 17. Helt Helios Airways, sum er tað fyrsta privata flogfelagið í Kýpros, altjóða ásetingarnar um flogtrygd? Millum annað hesir spurningarnir skulu hava svar fyri endaliga at staðfesta, hví 121 fólk lótu lív við Grammatiko norðan fyri Athen seinasta sunnudag. Útlitini fyri einari varandi semju ímill- um ísraelsmenn og palestinar eru ikki tey bestu MIÐEYSTUR Árni Joensen fartekst@mail.dk Ísraelski forsætisráðharrin, Ariel Sharon, ger nú greitt, at Ísrael hevur ongar ætl- anir um at flyta tey jødisku niðursetufólkini av Vestara Áarbakka. Fyrr hevur Sharon sagt, at avgerðin at flyta niður- setufólkini úr Gaza kann rudda slóð fyri semju við palestinararnar, men eyg- leiðarar siga, at avgerð hansara um at varðveita niðursetubygdirnar á Vest- ara Áarbakka kann gerast ein stórur meinbogi fyri einari semju við palestinar. So seint sum seinasta mánadag segði palestinski forsetin, Mahmoud Abbas, at ísraelska afturtøkan úr Gaza átti eisini at umfata niðursetubygdirnar á Vest- ara Áarbakka, og at Ísrael eigur at taka seg aftur til markið frá 1949. Men tað kemur ikki upp á tal, sigur Sharon. Ísrael hersetti Gaza og Vestara Áarbakka undir seksdagakrígnum í 1967. 17 ósvaraðir spurningar Ísrael fer ikki av Vestara Áarbakka Ariel Sharon: – Tað kemur ikki upp á tal at flyta niður- setufólkini av Vestara Áarbakka Mynd: Reuters