leygardagur 20. august 2005síða 8

8 Nr. 157 - 20. august 2005 Krevja hann frá Løgregluovastin í Lond- on, Sir Ian Blair, er kom- in í álvarssamar trupul- leikar, eftir at fjølmiðl- arnir hava avdúkað, at hann segði ikki sann- leikan, tá ein løgreglu- maður skjeyt tann 27 ára gamla brasilska elektrik- aran Jean Charles de Menezes í síðsta mánað. Tá greiddi Ian Blair frá, at brasilin rann und- an teimum báðum løg- reglumonnunum, sum hildu eyga við honum. Eitt nú segði Ian Blair, at brasilin smeyg sær ígjøg- num ferðaseðlaeftirlitið í undirgrundarbreytini utt- an at gjalda. Men mynda- upptøkur hava síðani avdúkað, at hetta var ikki so. Myndirnar vísa, at Jean Charles de Menezes rindaði ferðaseðilin við gjaldskorti, og at hann eisini gav sær stundir til at fáa sær eitt av teimum ókeypis bløðunum, sum fólk kunnu fáa sær. Maðurin rann sostatt ikki undan løgreglumonnun- um, men kortini bleiv hann skotin sjey ferðir í høvdið. Sakførarin Harriet Wistrich, sum kannar málið, sigur við BBC, at alt, sum løgregluovastin segði um tilburðin, var ósatt, og at eingin í løg- regluni gjørdi nakað fyri at fáa sannleikan fram. Tí heldur hopn, at Ian Blair eigur at fara frá. Brasilska stjórnin er eisini sera misnøgd við frágreiðingina hjá løg- regluni í London, og stjórnin hevur kunngjørt, at hon fer at gera sína egnu kanning av tilburð- inum fyri at fáa sann- leikan fram. Meiriluti fyri nýggjari stjórn Stórur spenningur er um úrslitið av norska stór- tingsvalinum í heyst, og fleiri veljarakanningar eru gjørdar í seinastuni. Fyrrakvøldið kunn- gjørdi Norsk Gallup eina kanning, og hon vísti, at stjórnarskifti verður aft- an á valið. Kanningin gav Arbeiðaraflokkinum 32,6 prosent av atkvøð- unum, Sosialistiski Vinstraflokkurin fær 14,6 prosent og Mið- flokkurin 6 prosent. Verður hetta úrslitið, fáa teir tríggir andstøðu- flokkarnir 95 tinglimir, meðan høgravongurin fær 74. Kanningin hjá Gallup vísir, at allir teir tríggir stjórnarflokkarnir hava havt afturgongd í sein- astuni. Framburðsflokk- urin, sum tryggjar stjórn- ini meiriluta í Stórting- inum, hevur eisinin havt afturgongd sambært kanningini. Sjórænarar rænt ST-skip Síðani tann 27. juni hava sjórænarar havt ræðið á einum farmaskipi, sum var á veg til Somalia við 850 tonsum av rísi til tey mogu, sum mistu hús og heim av flóðalduni annan jóladag í fjør. Skipið var 30 fjórðing- ar úr landi, tá sjórænarar- nir tóku ræðið umborð, og eingin veit, hvat er hent teimum tíggju monnunum, sum vóru við skipinum. Sjórænar- arnir kravdu 500.000 dollarar í loysigjaldi fyri skip og manning, men ST, sum hevur sent skip- ið til Somalia, sýtti fyri at gjalda. Samstundis hevur ST biðið somalisku stjórnina leggja trýst á sjórænararnar, men tað hevur ikki givið nakað úrslit. Herfyri eydnaðist tað so at fáa samband við sjórænararnar, sum játt- aðu at lata skip og mann- ing leys, um teir fingu ein part av rísinum aftur- fyri. Hetta góðtók ST, men síðani er einki hent, og sjórænararnir hava ikki latið frætta frá sær. Flóðaldan annan jóla- dag í fjør kravdi umleið 200 mannalíuv í Somal- ia, og umleið 2.500 út- róðrarbátar fóru í sor, tá flóðaldan kom inn á land. Kann halda fram Seinastu nógvu árini hevur Yoweri Museveni verið forseti í Uganda, og nú er tjóðartingið sinnað at broyta lógina, so hann kann halda fram í em- bætinum eftir valið í mars næsta ár. Higartil hevur ugand- iska stýrisskipanin sagt, at eingin kann sita í for- setaembætinum meiri enn fimm valskeið, og tað fimta valskeiðið hjá Museveni rennur út í mars næsta ár. Men tjóð- artingið sigur, at hann sleppur at stilla uppaftur, um hann vil. Museveni tók valdið í Uganda í 1986. Í mong ár bleiv hann roknaður sum ein, ið kundi snara Afrika á eina nýggja og meiri demokratiska kós, men tey, sum finnast at hon- um, siga, at hann hevur verið ov einaráðandi tey seinnu árini. UTTAN ÚR HEIMI Nógvar danskar fyri- tøkur skulu greiða ST frá, hvussu tær bóru seg at við at fáa sátt- málar við stýrið hjá Saddam Hussein. Ein fyritøka hevur við- gingið, at hon rindaði irakum pengar fyri at fáa sáttmálar í Irak MUTUR Árni Joensen fartekst@mail.dk – Hetta er sera álvarssamt, og tað harmar okkum, at tveir av okkara starvs- monnum hava medvirkað til mutur, segði stjórin á stóru donsku fyritøkuni Grundfos, Jens Jørgen Madsen, eftir at Berlingske Tidende hevði avdúkað, at Grundfos hevði latið irakskum embætismonnum pengar aftur fyri at fáa sátt- málar við Irak. Sambært blaðnum rind- aði Grundfos irakskum em- bætismonnum pengar aftur fyri sáttmálar í 2001 og 2002. Ætlanin var at gera tað sama í 2003, men álop- ið á Irak gjørdi, at ætlanin bleiv slept. Teir báðir starvsmenninir hjá Grund- fos hava fingið sekkin, men sambært ST er Grundfos ikki tann einasta danska fyritøkan, sum hevur svikað seg til sáttmálar við Irak. Upplýsingarnar eru kom- nar fram í sambandi við, at ein serlig kanningarnevnd hjá ST hevur granskað, hvat Irak brúkti sínar olju- pengar til, tá ST loyvdi stýrinum hjá Saddam Hus- sein at selja olju, so landið kundi keypa mat og heili- vág til fólkið. Hetta var í árunum frá 1996 til 2003. Sambært Berlingske Tidende vísir frágreiðingin hjá nevndini, at minst 73 danskar fyritøkur samstarv- aðu við Irak í hesum tíðar- skeiðinum, og at pengarnir, sum tær fingu burturúr, komu frá olju fyri mat- skipanini. Danska vinnu- og byggistýrið hevur upp- lýst fyri blaðnum, at hesi árini seldu danskar fyri- tøkur irakum vørur og tæn- astur fyri 3,2 milliardir krónur. ST-kanningarnevndin hevur nú biðað tær donsku fyritøkurnar greiða frá sambandinum, sum tær høvdu við Irak í hesum ár- unum. Tær skulu eisini upplýsa, hvørjar fyritøkur tær kappaðust við fyri at sleppa inn á irakska marknaðin, og hvørjum fyritøkum tær samstarvaðu við. Sambært Berlingske Tid- ende hava einar tíggju danskar fyritøkur spurt seg fyri, hva tær skulu svara ST. Svarið frá Ídnaðarfe- lagnum er, at tær skulu siga sannleikan. Amerikanska fregnar- tænastan CIA hevur fyrr roknað út, at útlendskar fyritøkur rindaðu irakskum embætismonnum minst 1,7 milliard dollarar í mutri. Fyrrverandi danski ST- embætismaðurin Henrik Olesen, segði við Ber- lingske Tidende í gjár, at trygdarráðið hjá ST gjørdi eitt stórt mistak, tá tað lat irakar umsita sáttmálarnar við tær útlendsku fyritøkur- nar, tí tað gjørdi tað møgu- ligt hjá fyritøkunum at rinda irakum mutur, uttan at ST kundi halda eyga við tí. – Eg vóni, at ein dag fer Guð at góðtaka meg, segði drápsmað- urin Dennis Rader, tá hann fekk dómin DÓMUR Árni Joensen fartekst@mail.dk Tann 60 ára gamli Dennis Rader hevur greitt frá, at tað vóru illir andar, sum fingu hann at beina fyri tíggju fólkum í árunum frá 1974 til 1991. Løgreglan í amerikanska statinum Kansas stóð á ber- um øll árini. Drápsmaðurin nevndi seg BTK "bind, torture, kill" (bind, pín, drep), men hóast stór løg- reglulið royndu at loysa gátuna, bleiv hann ikki av- dúkaður. Ikki fyrr enn í februar í ár bleiv Dennis Rader tikin, og í juni viðgekk hann, at hann hevði beint fyri sjey kvinnum, einum manni og tveimum børnum. Hósdag- in fekk hann revsingina: Lívlangt fongsul fyri hvørt morðið. – Eg vóni, at ein dag fer Guð at góðtaka meg. Tað hevur verið myrkt, men eg haldi, at eg hómi ljósið nú, segði Rader, tá hann hevði fingið dómin. Kansas hevur deyðarevs- ing, men hon bleiv ikki sett í gildi fyrr enn í 1994 og tískil aftan á morðini, og tí kann Rader ikki dømast til deyða. Nógvar danskar fyritøkur svikaðu í Irak Hann fekk tíggju ferðir lívlangt fongsul Dennis Rader kann í fyrsta lagi royndarleyslatast um 40 ár, men tá verður hann 100 Mynd: Reuters