fríggjadagur 26. august 2005síða 18

18 Nr. 161 - 26. august 2005 VIÐMERKINGAR Heðin Mortensen borgarstjóri Tað er nógv fyri, at bløðini skulu leggja síður til kjak á so lágum støði, sum hetta kjakið um fartelefonir til býráðslimir og deildarleið- arar. Tí harmar tað meg al- mikið at brúka enn meira pláss til hetta. Men Beate hevur, í onkrum sum líkist poitiskari hjartasorg, ført líkt og ólíkt fram, sum eg ikki kann lata standa ósvarað. Beate tosar um, at bý- ráðslimir fáa fartelefonir. Hetta er ikki so. Eins og býráðslimir læna teldur frá kommununi, so fáa teir nú eisini fartelefonir til láns. Hetta er ikki ein gáva, men eitt neyðugt arbeiðsamboð, sum verður latið til nýtslu. Kommunan brúkti undir síðstu samgongu, sum eg og Beate sótu í, heilt fitt av peningi til eina sms-skipan, sum flytir stórar partar av samskiftinum til sms-boð á fartelefonum. Boð til teirra, sum ikki sita bundin við eina kommunala teldu, verða í løtuni borin um hesa skipan t.d. Starvsfólk, sum arbeiða úti ymsastaðni í kommununi. Skipanin verður nú útbygd til eisini at fevna um fundarboð, av- boð og aðrar broytingar. Um Beate vil tað ella ei, so liva vit í 2005, og far- telefonin og nú eisini far- teldan, sum fleiri býráðs- limir hava valt, er vorðin gerandiskostur, eitt vanligt arbeiðsamboð og eitt neyð- ugt samskiftistól. Við far- telefonini ert tú ikki longur bundin av staði og við sms- boðunum heldur ikki av tíð. Tórshavnar kommuna er eitt modernað arbeiðspláss, og hóast ein einstakur bý- ráðslimur ikki vil fylgja við tíðini, kann øll kommunan ikki steðga upp. Beate sigur, at hon hevur sagt frá, at hon ikki vil hava eina fartelefon. Hetta er partvíst rætt, men hetta var sagt í práti, sum eg fataði meira sum skemt enn álv- ara. Hon fekk eini skrivlig boð um at koma eftir telefonini, men hon hevur ikki skrivliga sagt nei takk. Tað hevur eingin býráðs- limur gjørt, og var tað hetta, eg meinti við í sam- røðuni við Dimmalætting. Eg vóni, at Beate skjótt aftur fer at nýta sína orku upp á konstruktivt býráðs- arbeiði, og at hetta lúnuta keglið heldur uppat. Tað tænir ongum endamáli og byggir einki upp, so heldur enn at brúka meira blað- pláss til hetta úttømda pinkuevni, átti hon at brúkt sína tíð til tað, hon er vald til, nevniliga býráðspolit- ikk, ið røkkur út um fartele- fonir og onnur smáting. Politisk hjartasorg eitt haft um beinið Beinta Løwe Jacobsen journalistur Enn einaferð verða vit sam- kynd forfylgd av umboðum fyri tær almennu Føroyar. Haldi tað er ótrúligt, at tað eru fólkavald, ið ganga á odda at forfylgja samfelags- bólkum í einum demokrat- iskum samfelagi. Trúi bara at hetta var galdandi í lond- um uttan demokrati, men kanska eru føroyskir polit- ikarar ikki petti betur enn Saddam Hussein, Pinoché, Pol Pot, Idi Amin, Stalin o.s.fr. Umframt jødar og onnur vórðu eisini samkynd for- fylgd av Hitler undir Seinna Heimsbardaga. Samkynd vórdu eyðmerkt við einum ljósareyðum tríkanti, og nú siti eg bara og bíði eftir at fáa boð úr Innlendismála- ráðnum um, at eg skal møta upp úti í Tinganesi at fáa ein ljósareyðan tríkant tatover- aðan á pannuna, tí eg eri samkynd. Krevst ein løg- tingssamtykt til at fáa hetta ígjøgnum, vænti eg ikki, at tað verður nakar trupulleiki, tí tað tykist ikki sum um at nakar av løgtingslimunum hevur hug ella dirvi at tala at tí partinum av almennu Føroyum, ið forfylgja okkum samkyndum. Føroyska samfelagið hevur havt skiftandi stuðlar at rilla á og nógvar høkjur at lofta sær við - ein stuðli, sum ofta verður lopin um, er donsku kríggs- veitingarnar, sum eftirhondini er týð- andi partur av tí spinkla føroyska fíggj- argrundarlagnum Virgar T. Dalsgaard Flestøll minnast, hvussu fullveldismenn beint fyri hetta aldaskiftið breggjaðu sær av, at vit skuldu hava fótað okkum aftur bæði skjótt og væl eftir kreppuna fyrst í 90’unum! Men hetta var ein illusión, ein smink- aður veruleiki! Sum so ofta áður vóru tað bara læntar fjaðrar, teir pyntaðu seg við! Loysingarliðið tagdi burt- ur teir framúr góðu kon- junkturarnar við ovurhonds fiskaprísum, umframt donsku hjálpina við stórum lániveitingum og eina beinleiðis danska milliard- forering í sonevnda banka- málinum! Við slíkum odds og sovorðnum undanvindi skuldi verið strævið at kunna dumma seg. Kortini eydnaðist tað fullveldisstýrinum við harra H.H. sum ideologi og Karsteni Hansen sum fin- ansheysi at forkoma øllum ríkidømi við hvørki at in- vestera í nakað vinnuskap- andi tiltak og heldur ikki konsolidera seg við at við- líkahalda bygningar, skip, amboð og aðrar ognir. Tvørturímóti _ teir rændu danska blokkpeningin, sum varð ætlaður føroyska velj- aranum og settu hann inn í láturligar loysingargrunnar sum steindeyðan kapital, meðan alt produktiónsapp- aratið kryplaðist og forfall. Sjálvt ambulancur steðg- aðu upp á veg til sjúkrahús- ini, tí tær ikki kundu fáa neyðugan umvælingarpen- ing frá fullveldismonnum! Teir førdu ein ábyrgdar- leysan, fantasileysan og turrgeldan politikk, eiða- søran fyri aðrar visiónir enn dagdreymin um eina fják- uta tjóðveldisrepublikk - eitt ivingasamt túsundárs- ríki, sum einki fundament hevði í veruleikanum. Teir irrationellu fantastarnir stevndu ímóti einum ússa- ligum, men deyðiliga far- ligum fata morgana, sum heldur ikki rationelt hugs- andi tjóðveldismenn trúðu uppá sjálvir! Hesir ábyrgdarleysu menn sótu sum passivir áskoðarar og bara eyg- leiddu, at vinnan, hóast re- kordmøguleikar, minkaði; - virkini stagneraðu, almenn- ir bygningar forfórust, og útjaðarin máaðist burtur. Fyri at leggja stein oman á byrðu sluppu teir okkara ringastu konkurrentum, - íslendingum - at eyðræna føroyskan marknaða og føroyskar fyritøkur! Men við tað, at fyrst og fremst donsk banka_milli- ardinnspræning fekk ger- andisforbrúkið, sethúsa- byggingina og innfluttning- in at bólgna, loyvdu teir sær kortini við sjáldsomum frekleika at reypa og lata væl at fíggjarstandinum. Ein milliard í kríggspensión Men …. Tann «holli» fíggjarstandurin var ein hvørvisjón! Hann var ikki reelt funderaður, og hvíldi á beinleiðis danskari kreppu- hjálp! Og tað var ikki nóg- mikið við tað! Umframt allar hinar donsku veiting- arnar, komu krígspensión- irnar júst fyrst í 90unum - eisini fíggjaðar beinleiðis úr Danmark! Akkurát tá ið kreppan var allarringast (1993), fingu teir føroyingar, sum høvdu siglt undir krígnum og einkjur teirra fyri fyrstu ferð útgoldna eftirløn fyri krigs-siglingina! Og hesar veitingar hava burtursæð frá fyrsta árinum (1993) støðugt ligið omanfyri 80 milliónir um árið líka fram til 2003, tá ið veitingarnar komu eitt sindur undir 80 milliónir árliga, tí fleiri av pensionistunum ikki meira eru á lívi! Tá ið økonomar, sum summir føroyingar eyk- nevna búskaparfrøðingar, hava tosað um kapital- fluttning, hava teir flestu fulkomuliga ignorerað týdningin av kríggspensi- ónunum! Tær komu í tøk- um tíma sum lýsi á brota- sjógv og beinleiðis kvettu teir negativu amplitudu- topparnar á fíggjarkurvun- um miðskeiðis í 90unum, meðan veitingarnar for- sterkaðu tær positivu am- plitudurnar á konjunktur- kurvunum undir fullveldis- gonguni! Hetta var reelt ein substantiel øking av blokk- inum! Niðanfyri loyvi eg mær eftir keldu hjá Ríkisum- boðnum í Havn at seta upp eitt yvirlit um kríggspensi- ónirnar frá 1993 til 2005: Sostatt geva hesar upp- hæddir til og við í ár væl yvir eina milliard krónur, sum eru beinleiðis sprænd- ar út í føroyska samfelagið uppá sløk 13 ár. Fyri Dan- mark hevði hetta svarað til at fingið góðar 100 milli- ardir forerandi ella einar fýra/fimm stórabeltsbrýr í senn! Hesin peningur hevur ikki verið deyður uppspard- ur kapitalur á bankabók, tí hann kom júst til teirra, sum høvdu brúk fyri pen- ingi at supplera fólkapensi- ónina við - hesin peningur hevur verið til gerandisfor- brúk og hevur tí verið ein týðandi konjunktur-útjavn- ari í føroyska samfelagn- um, serliga miðskeiðis í 90- unum! Men so smáligir vóru teir ráðandi, at teir skarvaðu burtur av fólkapensiónini hjá kríggspensionistunum, fyri at føroyski landskassin skuldi spara pening. Skatta- valdið skar fólkapensiónina hjá kríggseinkjunum niður á minimumsupphædd! Ein ómanslig, óforstáilig og asocial skemdargerð! Tey seks árini, fullveldis- menn sótu við valdi, fingu teir úr Danmark eina hálva milliard pumpaða út í føroyska samfelagið via kríggspensiónir! Sig so, at teir ikki hava verið forkel- aðir av dønum! Í fíggjarligum andgletti Teir menn, sum í síni tíð fingu danska statin at rinda kríggspensiónir til føroy- ingar, eiga stóra tøkk uppi- borna og sama eiga danskir skattaborgarar, sum gjalda, men føroyska skattavaldið, sum troystar sær at mót- rokna í fólkapensiónini hjá fátækum kríggspensiónist- um, skal onga tøkk eiga! Og eftirsum onkur hevur fingið ta løgnu fatan, at tað eru onglendingar, sum hava nakað við kríggspensiónir- nar at gera, so lat tað hervið verða sligið fast við fimm- tummaseymi, at onglend- ingar ikki lata føroyingum eitt einasta oyra í kríggs- pensión, - tað gera bara danskir skattgjaldarar! Tey komandi árini fer henda kelda at torna, tí talið av kríggspensionistum støð- ugt minkar - hetta fer at problematisera arbeiðið hjá núverandi landsstýrissam- gongu enn meira! Nú ið konjunkturarnir ikki eru til vildar og vinnugrundarlagið rillar, høvdu slakar 85 milliónir um árið verið sum fíggjarligt medicin og heilsubót fyri okkara sam- felag! Men longu í næsta ár er vandi fyri, at pensiónirnar fara væl undir 70 milliónir! Føroyingar mugu gera sær greitt, at hetta lands- stýrið hevur beinleiðis fíggjarliga mótibrekku á øllum økjum! Tað er ikki bara kombinatiónin av vánaligum vinnukonjunkt- uri og ábyrgdarleysum blokkniðurskurði, sum meltar okkum; - men eks- tremt hækkandi orkuprísir og harumframt minkandi kríggspensiónir. Alt má takast við i samlaðu mynd- ina av fíggjarligum and- róðri. Við so vánaligum útlitum kann eingin krevja javnvág á fíggjarlógini. Hon má og skal undirbud- getterast fyri at fáa sam- felagið aftur í gongd! Kærkomin fíggjarligur konjunkturslættari! 1993 35,3 mill. 2000 86,8 mill. 1994 100,5 mill. 2001 84,3 mill. 1995 88,6 mill. 2002 81,8 mill. 1996 85,7 mill. 2003 78,2 mill. 1997 86,9 mill. 2004 75,1 mill. 1998 85,3 mill. 2005 (meting) 72,0 mill. 1999 84,4 mill. Tilsamans 1.044,9 mill. Nú bíði eg bara eftir ljósareyða trýkantinum!