fríggjadagur 2. september 2005síða 6

6 Nr. 166 - 2. september 2005 – Heilsuverkið er eitt botnleyst hol og tí er tað okkara fremsta skylda at fáa so nógv burturúr játtanini sum gjørligt og tað ber til at fáa meiri burturúr, enn nú, sigur Jóhan Petur Davidsen, leiðandi yvirlækni á Landssjúkrahúsinum HEILSUVERKIÐ Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Tað er okkara skylda at brúka játtanina til heilsu- verkið so effektivt sum gjørligt. Og tað ber væl til at rationalisera nógv meiri enn tað er í dag. Tað heldur Jóhan Petur Davidsen, leiðandi yvir- lækni á skurðdeildini á Landssjúkrahúsinum. Tað, sum eftir er av hes- um árinum, eru ymsar broytingar verða settar í verk á Landssjúkrahúsinum fyri at játtanin skal haldast. Summi kalla hesar broyt- ingar umleggingar, onnur kalla tær sparingar. Ì hvussu so er hevur hetta enn einaferð reist spurning- in um játtanina til Heilsi- verkið, samstundis sum ymsir sjúklinga - einstakl- ingar og felagsskapir funn- ist hvassliga at teimum til- tøkum, sum nú verða sett í verk, tí tey siga, at tað fer at gera tænastuna til sjúkl- ingin verri. Men mitt í øllum kemur so leiðandi yvirlæknin á Landssjúkrahúsinum og sigur, at tað ber væl til at seta enn fleiri tiltøk í verk fyri at fáa játtanina til heilsuverkið at røkka longri. – Heilsuverkið er eitt botnleyst hol, tí tað kunnu altíð brúkast pengar til ymisk endamál. Júst tí er tað okkara fremsta skylda at brúka játtanina so effektivt sum gjørligt. Og tað gera vit ikki í løt- uni, heldur hann. Fáa ólki fyri at trilla tumlar Sostatt heldur Jóhan Petur Davidsen, at tað ber væl til at rationalisera heilsuverkið enn meiri. – Mær dámar ikki at kalla nógv av teimum tiltøkum, sum vera sett í verk á Landssjúkrahúsinum, fyri sparingar. Talan er heldur um rationaliseringar, sum hava til endamáls at gagn- nýta játtanina sum best. Men er tað so, at heilsu- verkið brúkar pening óneyðugt? – Eg haldi í hvussu so er, at vit eiga at fáa væl meiri burturúr játtanini til Heilsu- verkið. Hann heldur, at ser- liga eigur Heilsuverkið at ansa eftir, at ikki ov nógvur peningur verður brúktur at at rinda fyri ymsar tilbúgv- ingar, har starvsfólk sita og trilla tumlar og sjálvdan verða aktiverað, fyri síðani at avspáka um dagin, tá ið tað annars er brúk fyri teimum. Hann sigur, at tað er van- ligt á sjúkrahúsunum, at nógv fólk sita til reiðar í eini tilbúgving um kvøld- arnar og um næturnar fyri at vera til reiðar, skuldi okkurt hent. Hann heldur, at serliga er hetta dýrt á teimum smáu sjúkrahúsunum, tí har sita fleiri fakbólkar til reiðar í eini tilbúgving, fyri tað allarmesta uttan at gera nakað sum helst. – Spurningurin er, hvussu ofta tað er brúk fyri hesi tilbúgvingini, serliga á teimum smáu sjúkrahúsun- um. Hann sigur, at sostatt betalir Heilsuverkið nógvar lønir til fólk, sum bara sita og bíða uttan at vit fáa nakra heilsubót burturúr tí. Jóhan Petur Davidsen sigur, at tær umleggingar, sum nýliga er gjørdar á føði- deildini á Landssjúkrahús- inum, eru dømi um hetta. – Har sótu ljósmøður á vakt um kvøldarnar og um næturnar fyri at vera til reiðar, skuldi ein kvinna átt uttanfyri vanliga arbeiðstíð. Fyri at fáa størri nyttu burturúr teimum, hava vit tikið tær inn á føðideildina, so at tær kunnu taka lut í arbeiðnum, ístaðin fyri bara at sita fyri einki, tá ið tær skulu hava løn kortini. – Tað, sum vit veruliga fáa nakað burturúr, er, at virksemi er í heilsuverkin- um um dagin, so at sjúkl- ingar kunnu koma hagar at fáa viðgerð. – Hinvegin er støðan í til- búgvingunum tann, at har situr heilsustarvsfólkið og bíðar eftir sjúklinginum, og tað allaroftast til onga nyttu, tí tíbetir hendir sjálvdan nakað. Men tað hendir væl við- hvørt, at vanlukkur og ymiskt annað hendir uttan- fyri arbeiðstíð og er tá ikki neyðugt at hava eina til- búgving? – Sjálvandi er tað neyð- ugt at hava eina tilbúgving, men vit eiga heilt avgjørt at taka spurningin upp til viðgerðar um, nær vit skulu hava eina tilbúgving og í hvønn mun vit skulu hava tilbúgvingar ymsasataðni, tí at hava tilbúgving í tann mun, vit hava tað nú, er ikki rationelt. Jóhan Petur Davidsen sigur, at í hesum sambandi er tað ein spurningur um, hvussu nógv viðgerð skal fara fram lokalt. – Kanska hevði tað verið betri at havt eina nógv minni tilbúgving í Klaks- vík, so at sjúklingurin hel- dur kundi verðið sendur á Landssjúkrahúsið, har nógv tann størsta serfrøðin er og har tilbúgvinger kortini, sigur hann. – Tað er í øllum førum ikki rationelt at hava fleiri sama slag tilbúgving ymsa- staðni í landinum. Kortini heldur hann, at støðan á Suðuroyar Sjúkra- húsi er eitt sindur øðrvísi, tí Suðuroy liggur hóast alt eitt sindur burturfrá lands- sjúkrahúsinum og tað er ikki altíð so lætt at sleppa til. – Men nú undirsjóvar- tunnil verður gjørdur til Klaksvíkar, eigur hetta heilt avgjørt at verða ein spurn- ingur, sum eigur at verða tikin upp til viðgerðar, hel- dur leiðandi yvirlæknin í Havn. Hann vísir eisini á dømi um, at tað ber til at rationaliserað. – À skurðdeildini á Landssjúkrahúsinum hava vit skorið seingjatalið niður í helvt hetta seinasta árið. Men við umleggingum og rationaliseringum er tað kortini eydnast at fáa sjey arbeiðsvikur afturat um árið. Hann greiðir frá, at hesi seinastu 10-15 árini hava tey havt 16 lág-aktivitets vikur um árið við virksem- ið var bógv avmarkað fyri at kunna avgreiða avspák- ingar, frídagar, o.s.fr. – Hetta talið er nú skorið nið- ur í 9 vikur um árið, hóast seingjatalið er munandi minkað og uttan spreingja játtanina. – Eitt úrslit av hesum er, at nógvir bíðilistar eru munandi minkaðir. So tað er so nógv, sum ber til, tá ið allir starvsbólkar lyfta í felag, sigur Jóhan Petur Davidsen. Eingin trygd í lokalsjúkrahúsunum Annars heldur Jóhan Petur Davidsen eisini, at leiklut- urin hjá smáu sjúkrahúsun- um eisini má verða tikin upp til viðgerðar – Trygdin hjá sjúklingun- um liggur fyrst og fremst í at starvsfólkið hevur út- búgving og royndir og at út- búgvingarnar verða hildnar viðlíka. – Aðrastaðni verður mett, at tað skal eitt fólkagrund- arlag uppá 250.000 fólk til, fyri at eitt Heilsuverk skal kunna veita eina dygdar- góða tænastu. Samstundis vísir hann á, at í Føroyum eru vit ikki meiri enn 50.000 fólk, og sostatt skuldu vit sum so ikki havt eitt sjálvstøðugt heilsuverk. Kortini liggja vit soleiðis fyri, at vit noyð- ast at fáa sum best burtur úr einum sjúkrahúsverki. – Men hvussu hava polit- ikarnir so loyst henda trup- ulleikan? Jú, tað hava teir gjørt við at taga eina eind, sum frammanundan er alt ov lítil, sundur í tríggjar minni eindir. Hann spyr eisini, hví hetta er gjørt. – Tað kann so ikki vera fyri at veita lokalu borgar- unum tryggleika, tí tað er langt síðani staðfest í kann- ingum aðrastaðni, at tað er ongin trygd í smáum lokal- sjúkrahúsunum. – Ì Danmark verða til- búgvingarnar á smáu sjúkrahúsunum niðurlagd- ar, tí kanningar vísa, at fyri sjúklingin er tað nógv størri trygd í at koma á eitt stórt sjúkrahús, har serfrøði av ymsum slagi er til staðar. Hann vísir eisini á, at fleiri og fleiri sjúklingar og viðgerðir verða fluttar av smáu sjúkrahúsunum, til Landssjúkrahúsið og tað tyngir Landssjúkrahúsið, samstundis sum smáu sjúkrahúsini fáa betri um- støður at halda játtanirnar. – Í hesum samanhangi er ótrúliga avgerðandi, at tann politiska skipanin vísir eitt trúvirði. Teir kunnu ákæra Landssjúkrahúsið fyri at hava brúkt ov nógvan pen- ing, men tá virksemið flytir av hinum sjúkrahúsunum til Landssjúkrahúsið, má tað kosta fyri Landssjúkra- húsið, ímeðan hini sjúkra- húsini fáa luft í teirra játt- anum. Jóhan Petur Davidsen heldur, at skulu vit varð- veita smáu sjúkrahúsini, eiga vit at brúka tey til ymisk endamál, sum ikki krevja so nógvar hjálpi- funktiónir, sum eitt nú skurðviðgerðir krevja. Hann nevnir, at eitt nú kundu smáu sjúkrahúsini verið brúkt til uppvenjingar tí tað krevur ikki so nógvar eyka hjálpifunktiónir. Fíggjarstýringin styrkjast Annars er yvirlæknin samdur í, at tað er neyðugt at styrkja fíggjarstýringina á Landssjúkrahúsinum. Deildin, sum tekur sær av fíggjarstýringini er ov veik. Avleiðingin av tí er, at meirnýtslur verða uppdag- aðar ov seint í árinum og tí verða tey tiltøk, sum skulu til, fyri at fáa játtanina at halda, so ógvuslig, tí tað setur sína tí at leggja virksemi um. Vóru meirnýtslurnar uppdagaðar fyrr í árini, hevði tað borið til at lagt umleggingarnar smidligari til rættis, so at tær merktust minni enn tær gera nú, sigur læknin. Annars er fíggjarstýring- in styrkt munandi seinastu árini, men tað skal altso meiri til, fyri at kunna stýra virkseminum so neyvt sum krevst. Hinvegin heldur hann, at tað er ein stórur trupuleiki, at fyrisitingin er vorðin alt ov stór – og hon tykist ber at økjast. – Ofta hevur ein varhug- an av, at fyrisiting er blivin eitt endamál í sær sjálvum og bureaukratiið er stórt. Men hetta gerst ein stórur trupulleiki, tá ið tað fyrisit- ingarliga virksemi leggur hald á heilsustarvsfólk, so at orkan verður tikin frá heilsufremjandi arbeiðnum. Sjúkrahúsini betala fólki løn fyri at trilla tumlar – Sjúkrahúsini hava ikki neyðturvuliga brúk fyri meiri pengum. Hinvegin hava vit brúk fyri, at politikarar vísa ábyrgd og ikki bara hugsa í lokalpatriotismu og í atkvøðum, tá avgerðir verða tiknar, sigur Jóhan Petur Davidsen, leiðandi yvirlækni á Landssjúkrahúsinum