mikudagur 7. september 2005síða 15

Nr. 169 • mikudagur • 7. september 2005 • 79. árgangur • www.sosialurin.fo Óli M. Lassen Við verandi gongd er mun- urin millum almennar og privatar lønargjaldingar so stórar, at her er talan um krepputekin. Hetta sigur Anfinn Kallsberg, løgtings- limur og fíggjarnevndar- formaður í viðtalu við Sosialin. Anfinn Kallsberg sigur, at almenni sektorurin tey seinastu árini er gallop- eraður avstað og er næstan "fordoblaður" gjøgnum tey seinastu 8 árini. Boðini hjá honum eru munandi minni hall á næstu fíggjarlóg og afturhald innan almennar útreiðslur. Anfinn Kallsberg sigur eisini, at lønargjaldingar eru eitt hampiliga gott barometur, til at meta um búskapargongdina, og eru tað eisini eitt amboð ið bú- skaparfrøðingar nýta. Løn- argongdin er eitt barometur sum slær skjótt út, og tí er hetta hent at nýta sum para- metur um samfelagsgongd- ina. Vit síggja í lønargjald- ingunum, at er afturgongd í framleiðsluvinnunum so tillaga tær privatu tænastu- vinnurnar seg til broyting- arnar, meðan tann almenni sektorurin lívir eitt heilt annað lív, ið einki hevur við hinar vinnurnar at gera; og kundi fyri tað havt melda seg út úr samfelagnum sigur Anfinn Kallsberg Hann vísir á, at er fall í framleiðsluvinnunum, so tillaga tær privatu vinnur- nar seg nakað seinri til hesar broyttu umstøður, men at hetta ikki er tilfeldið fyri tað almenna. Tú kanst siga, at um almennar og privatar tænastur ikki fylgja gongdini í primervinnuni og eftirspurninginum hjá henni, so er ein skeiv gongd í búskapinum. Og sær hann hetta sum ein trupulleika, at almennar og privatar tænastuvinnur hava ilt við, at tillaga seg sveigg- ini hjá primervinnunum og metir hann hetta sum ein veikleika í okkara búskapi. Uppá fyrispurningin um hvussu man fær javnvág aftur á fíggjarlógina; við fallandi inntøkum frá fiski- vinnuni, og eftir at man hevur minkað blokkstuðul- in, sigur Anfinn Kallsberg at hann ikki trýr uppá, at tað er møguligt at hava hall á fíggjarlógini í fleiri ár aftrat, og tí er neyðugt, at tillaga tann almenna sek- torin soleiðis at tú í øllum førum hevur eitt minni halla á komandi fíggjar- lógini enn tú hevur á hesu fíggjarlóg. Skarpur lútur Anfinn Kallsberg vísir eis- ini á, at tað er trupult at lækka fíggjarlógina tí tú hevur nógvar lógarbundnar útreiðslur og automatiskar regulatorar, bæði fyri prís- tal og lønarvøkstur o.a. og skal nokkso skarpur lútur til, um man kann koma út við einum nøkulunda neu- tralum útreiðslustøðið á fíggjarlógini sigur Anfinn Kallsberg fíggjarnevndar- formaður. Tú skalt minnast til, at hesar lógarbundnu játtanir; eitt nú pensiónur o.a., at sjálvt um tú steðgar vøksturin í hesum veiting- um so hava vit tíbetur eitt samfelag har alt fleir fólk blíva eldri, og tí vilja hesar játtanir økjast, og skal tað ótrúliga stóru innsatsur til, fyri at fáa javnvág á fíggjar- lógina. Men tað sum eg trúgvi vit kunnu gera, er at avmarka vøksturin mest møguligt, og so royna at skapa fortreytir fyri nýggj- um vinnum og nýggjum inntøkum, so vit fáa størri aktivitet, men tað er ikki nakað sum kemur eftir einum degi ella einum árið sigur Anfinn Kallsberg. Privatiseringar og sparingar Tað sum hevur týdning, er eisini hvussu man innrættar samfelagið sigur Anfinn Kallsberg og sigur hann at man tosar um tað Norður- lendska vælferðarmodellið, har tann almenni sektorurin hevur tikið á seg størri upp- gávur enn hann maktar. Í fleiri norðurlondum hevur man innsæð, at tað almenna verður noytt til, at avmark- að seg til hvat tað fæst við, og eru privatiseringar ein partur av hesum. Men hevur hetta ikki sligið ígjøgnum í Føroyum, men hetta kemur og er neyðugt sigur Anfinn Kallsberg. Uppá fyrispurningin um vit hava eina kreppu sigur Anfinn Kallsberg, at um- støðurnar í dag ikki kunnu samanberast við 90´ini, men við tað at høvuðsvinn- an er í kreppu, so er hetta krepputekin og er alneyð- ugt, at tað almenna tillagar sítt virksemið eftir hesum. Lesið meira á næstu síðunum Bæði hjá Atlantic Petroleum og hjá Faroe Petroleum eru kursirnir farnir á flog, nú oljuprísurin er fyri støðugari hækkan OLJUKURSIR Jákup Mørk Tað setti av álvara ferð á kursin, tá Atlantic Petrole- um boðaði frá, at tey um- vegis eitt samtak nú hava gjørt sáttmála um veruliga oljuframleiðslu í Chestnut- feltinum. Mest sum alt fyri eitt sást ein varislig hækking í kurs- inum, og tá ódnin Katrina um sama mundið fór við fullari megi gjøgnum meksikanska flógvan, kom enn meira ferð á. Ódnin tók nevnliga fleiri boripallar við sær, og tó at heimsmarknaðurin enn ikki hevur staðfest, um hetta fer at nevna rávørutilgongdina, so hevur hetta økt um virð- ið hjá oljufeløgum kring allan heim. Innan bara tveir dagar øktist kursurin ikki minni enn 15%. Úr 233,833 í 275,272. Og hesa Katrin byrjaði at gera um seg, hev- ur umsetningurin av parta- brøvunnum hjá AP verið nærum 11 mió kr. Tá marknaðurin stongdi mánadagin, var kursurin komin upp á 277,122, og er hetta hægsti skrásetti kurs- urin hjá felagnum, um sæð verður burtur frá opnings- degnum, har partabrævið endaði á 281,192. Tvífaldan av FP- partabrøvum Og eisini hjá hinum skrá- setta føroyska oljufelag- num, Faroe Petroleum, hev- ur talan verið um ógvus- ligar kurshækkingar. Síðani januar mánað, tá annað útbjóðingarumfar á føroyska landgrunninum fór fram, er kursurin tví- faldaður, soleiðis at eitt partabræv í dag kostar 1,60 bretsk pund. Nógv tann størsta øking- in stavar her eisini frá Katrinu, sum fyrsta dagin fekk mest sum allan mark- naðin at handla við olju- partabrøvum. Nakað sum av álvara trýsti kursin upp- eftir. Føroysku feløgini eru tó ikki tey einastu, sum hava merkt kursbroytingarnar seinnu tíðina. Økti oljuprís- urin hevur gjørt tað mun- andi meira áhugavert at leita og bora eftir olju, og heldur príslegan sær, verð- ur uttan iva farið at bora í fleiri smærri feltum, sum ikki hava verið nóg áhuga- verd fyri bara hálvum ári síðani. Oljukursirnir til himmals Myndin vísur gongdina í prísinum og umsetningi á Atlantic Petroleum partabrøvum síðan byrjan 15/6-05 Kelda: www.vmf.fo og www.icex.fo Eisini hjá Faroe Petroleum hevur talan verið um ógvusligar kurshækkingar kelda: www.faroe-petroleum.fo Anfinn Kallsberg heldur ikki, at tað er møguligt at hava hall á fíggjarlógini í fleiri ár afturat. Tí er neyðugt at tillaga tann almenna sektorin, heldur hann Almennar lønargjaldingar seta met