mikudagur 7. september 2005síða 16

16 Nr. 169 - 7. september 2005 Óli M. Lassen Samlaðu lønarútgjalding- arnar eru í 2004 um 6 milli- ardir kr. Og er hetta tekin um framgongd og hækk- andi pengamongd í samfe- lagnum. Spurningurin er so, um vit, við lækkandi inntøkum frá blokkstuðlin- um og við lækkandi inntøk- um frá útflutningsvinnun- um framhaldandi kunnu rokna við nøktandi livistøði tey komandi árini. Løg- tingslimurin og fíggjar- nevndar-formaðurin An- finn Kallsberg ger aðra- staðni í blaðnum viðmerk- ingar til samfelagsgongd- ina. Lønarútgjaldingar inna tað almenna og hjá komm- unum er í 2004 slakar tvær milliardir kr. Hetta svarar til 34% av samlaðu lønar- útgjaldingunum í Føroyum. Fiski- og alivinnan v.m. hava stóra afturgongd í lønarútgjaldingum og er teirra prosentpartur í 2004 einans góð 21%. . Í 1985 hevði fiski- og alivinnan sløk 30% av lønargjald- ingunum og var tað serliga innan fiskivinnuna. Seinastu árini eru stórar broytingar farnar fram í samfelagnum har gongdin innan lønarútgjaldingar er broytt munandi Vinnugreinarnar innan smiðjur, ídnað, bygging og handil o.a. hava undir ein- um eisini afturgongd í pro- sentvísum lønarútgjalding- um. Í 1985 høvdu hesar vinnugreinar tilsamans 33,50% av samlaðu lønar- útgjaldingunum, móti ein- ans 31,29% í 2004 so her er eisini talan um eina pro- sentvísa afturgongd. Innan fígging, trygging og tænastur v.m. er talan um eina lítla framgongd í prosentvísa framgongd í lønargjaldingum. Sum heild kann tó stað- festast at privatar fram- leiðslu- og tænastuvinnur hava afturgongd ella standa í stað, um man hyggur eftir %parti av samlaðu lønar- gjaldingunum í Føroyum. Tað er bert inna almennar lønarútgjaldingar vit veru- liga kunnu staðfesta fram- haldandi vøkstur. Tó at lønargjaldingarnar inna fleiri privatar tænastu- vinnur eisini hava ávísan prosentvísan vøkstur tey seinastu árini, eitt nú ráevnisvinna. Kunnu krepputekin staðfestast gjøgnum lønargjaldingar ? Spurningurin er so um lønargjaldingar í samfelag- num og innan ymiskar vinnugreinar kunnu geva okkum ábendingar um krepputekin ella broyttar liviumstøður. Um hugt verður eftir lønargjalding- um í privatu tænastuvinn- unum og innan okkara út- flutningsvinnur so kunnu vit møguliga síggja saman- hang millum lønargjald- ingar í hesum vinnugrein- um og gera okkum eina meting av framtíðarútlitun- um hjá lønmóttakarunum og samfelagnum sum heild. Tænastuvinna fylgir ikki útflutnings- vinnuni Sum talvan vísur so er samfelagsgongdin soleiðis at lønar-gjaldingar inna smiðjur, ídna, handil, bygg- ing v.m. nú ikki fylgja gongdini hjá útflutnings- vinnuni. Hetta mynstri gjørdi seg eisini galdandi gjøgnum 80´ini og førdi hetta til munandi niður- gongd í privatu tænastu- vinnunum fyrst í 90´unum. Sjálvt um samfelagsbú- skapurin má metast meira tryggur í dag enn tá, so eru ábendingar um, at vit aftur hava ein mun í lønargjald- ingum millum privatu tæn- astuvinnurnar og útflutn- ingsvinnurnar í er fleiri 100 tals milliónir kr. og er hugs- andi at vit aftur fáa eina afturgongd í tænastuvinn- unum. Kunnu vit liva av at klippa hvørjum øðrum Í okkara grannalondum verður tosa um "oplevelses- økonomien" men spurning- urin er um okkara búskapur er komin á eitt støði har hetta letur seg gera. Ella ein kann spyrja um vit kunnu liva av at klippa hvørjum øðrum. Tað er umráðandi at vit hava vinnur í kunnu skapa okkum inntøkur í fremm- andum gjaldoyra og harvið hava nøktandi samhandil vil umheimin. Við 100 tals milliónum í afturgongd í lønar-útgjald- ingum hjá framleiðslu- vinnuni og har hesar vinnur í 2004 útgjalda heilar 759 milliónir krónur minni í lønum, enn innan almennar tænastur, so sigur tað seg sjálvt, at hetta saman við minkandi inntøkum frá blokkinum, ikki er nøkt- andi fyri búskapin. Við einari munandi nið- urgongd í útflutningsvinn- uni, er mest sannlíkt at vit aftur fáa fallandi lønarút- gjaldingar í privatu tæn- astuvinnunum. Afturgongd í útflutningsvinnuni, føra til afturgongd í privatu tæn- astuvinnunum. Niður- skurður í blokkinum og ein viknaður privatur sektorur vil føra til munandi aftur- gongd innan almennar tænastur. Hetta merkir, at føroyska samfelagið stendur yvirfyri veldigum avbjóðingum, og um útlitini innan okkara framleiðsvuvinnur ikki betrast innan nærmastu framtíð, er eingin ivi um, at vit framhaldandi vilja fáa vaksandi hall á fíggjar- lógini og øktari lántøku, til at reka hetta samfelagið, havandi í huga at yvir- skotsgjaldføri ikki er til- staðar í Landsbankanum. -Lønargreining og krepputekin?