mikudagur 14. september 2005síða 4

4 Nr. 174 - 14. september 2005 Palestinar fóru í felluna Høvdu palestinar dugað líka væl at brúka fjølmiðl- arnar sum ísraelsmenn, høvdu teir tikið tær jødisku synagogurnar í Gaza-geiranum niður og latið ísraels- monnum tær við einari viðmerking um, at tey jødisku niðursetufólkini høvdu gloymt okkurt eftir, tá tey fóru haðani. Ístaðin fyri gjørdu palestinar júst tað, sum ísraelsku myndugleikarnir høvdu vónað, og tí vístu tær fyrstu sjónvarpsmyndirnar úr tí palestinska Gaza-geiranum, hvussu palestinar settu eld á synagogurnar. Nú kundi so allur heimurin síggja, at hetta var ikki eitt hersett og kúgað fólk, sum fekk land sítt aftur, men heldur eitt harkalið av búrkroppum, og at ágangurin ímóti jødiska fólkinum heldur fram, skrivar Bergens Tidende. Ísraelski uttanríkisráðharrin, Silvan Shalom, segði fyrrakvøldið, at palestinska framferðin var ósiðilig, og at hetta vóru fólk, sum als ikki høvdu nakra virð- ing fyri halgum støðum. Palestinski ráðharrin Muhammad Dahlan svaraði, at palestinararnir, sum settu eld á synagogurnar, vóru farnir í eina fellu, sum ísraelsku myndugleikarnir høvdu lagt. – Ætlanin við hesum var at vísa, at palestinar eru eitt ómentað fólk, samstundis sum tað skuldi rættvís- gera ísraelska ágangin ímóti halgum palestinskum støðum, segði Muhammad Dahlan. Ákærdir fyri morð Fimm bretar, sum eru ákærdir fyri at hava myrt 21 kinesiskar arbeiðsmenn, koma fyri rættin í næstu viku. Teir 21 kinesararnir arbeiddu við at henta skelj- ar í Morecambe-víkini, men teir varnaðust ikki flóð- ina og druknaðu. Málið vakti stóran ans. Tað kom fram, at kinesar- arnir høvdu fingið eitt bretskt pund ella einar 11 krónur um dagin, og at arbeiðsdagurin var níggju tímar. Eisini kom fram, at kinesararnir høvdu ikki arbeiðsloyvi í Bretlandi, og bretsku myndugleikarnir hava tí sammett málið við nútímans trælahald. Ákæruvaldið hevur ákært Liang Ren Lin, sum er bretskur ríkisborgari, fyri morð og fyri at hava verið uppi í mannasmugling. Tveir aðrir kinesarar, sum eis- ini eru bretskir ríkisborgarar, eru saman við bretanum David Anthony Eden ákærdir fyri mannasmugling í sama máli. Morecambe-víkin er á bretsku vesturstrondini. Hon er tiltikin fyri sín vakurleika, men mong tora ikki at fara hagar, tí tað fløðir og fjarar sera skjótt har. Oljuprísurin fær avleiðingar Aðalstjórin í evropeiska miðbankanum, Jean-Claude Trichet, sigur við tíðindatænastuna Bloomberg, at tað er eingin ivi um, at tann høgi oljuprísurin fer at tálma búskaparligu framgongdini, og at hann fer at elva til hægri inflasjón. Bloomberg skrivar, at tann høgi oljuprísurin kemur teimum oljuframleiðandi londunum væl við, tí tey fáa munandi størri inntøku, enn tey høvdu roknað við. Men hjá teimum flestu londunum virkar oljuprísurin sum ein bremsa í búskapinum, tí hann gevur bæði tí privata og vinnulívinum størri útreiðslur. Í gjár hevði Jean-Claude Trichet fund við tjóð- bankastjórarnar í G-10 londunum, har teir millum annað umrøddu avleiðingarnar av tí høga oljuprísin- um. Herfyri kunngjørdi evropeiski miðbankin, at bú- skaparvøksturin í evrulondunum verður ikki so stórur sum mett. Og oljuprísurin fekk skyldina. Vilja sleppa út í rúmdina Evropeiska rúmdarumsitingin ESA hevur boðið fólki úr ymsum londum at royna seg sum rúmdarmenn, og millum teirra, sum kappast um plássini, eru fýra danir. Helge Sander, ráðharri í vísindi, sigur við Politi- ken, at tað er kortini als ikki vist, at nakar dani slepp- ur út í rúmdina í fyrsta umfari. Hann dylur tó ikki fyri, at málið hevur sera stóran áhuga í Danmark, tí fleiri onnur evropeisk lond hava longu havt menn í rúmdini. Ætlanin er, at teir evropeisku rúmdarmenninir skulu út í rúmdina við amerikonskum og russiskum rúmdarførum. Jens Stoltenberg verð- ur nýggjur norskur forsætisráðharri, men hóast reyð-grønu flokkarnir eru samdir um at skipa stjórn, kann tað taka drúgva tíð at orða samgonguskjalið NOREG Árni Joensen: fartekst@mail.dk Stórtingsvalið mánadagin var søguligt. Fyri fyrstu ferð í fleiri skeið fær Noreg eina meirilutastjórn, og fyri fyrstu ferð sleppur Sosial- istiski Vinstraflokkurin í stjórn. Harafturat er tað fyrstu ferð, at Miðflokkurin skipar stjórn saman við teimum báðum flokkunum á vinstravonginum. Valkvøldið vóru Jens Stoltenberg, Kristin Hal- vorsen og Aslaug Haga feg- in um sigurin. Jens Stolten- berg kundi av sonnum fegnast, tí Arbeiðaraflokk- urin hevði eitt sera gott val og fekk 32,8 prosent av at- kvøðunum. Hjá Sosialist- iska Vinstraflokkinum hjá Kristin Halvorsen gekk minni væl. Flokkurin hevði stóra afturgongd og fekk 8,7 prosent. Miðflokkurin hevði harafturímóti eina lítla framgongd og fekk 6,5 prosent av atkvøðunum. Tilsamans fingu teir tríggir flokkarnir 87 tinglimir. Tað var ymiskt, sum val- ið hilnaðist hjá stjórnar- flokkunum. Tann størsti, Høgri, fekk ein dyggan frammaná og fekk 14,1 prosent, sum er tað minsta, sum flokkurin hevur havt. Kristiligi Fólkaflokkurin hjá Kjell Magne Bondevik, forsætisráðharra, fekk eis- ini ein frammaná og endaði á 6,8 prosentum. Vinstri hevði harafturímótri fran- gongd og fekk 5,9 prosent. Tann stóri sigursharrin á borgarliga vonginum var Framburðsflokkurin, sum hevði eitt sera gott val. Flokkurin fekk 22,1 pros- ent og er nú nógv tann størsti á tí borgarliga vong- inum. Tilsamans fingu teir borgarligu flokkarnir 82 umboð í Stórtingið. Ósamd um mangt Samgongusamráðingarnar ímillum teir tríggjar reyð- grønu flokkarnar eru longu byrjaðar, og gongst sum ætlað, verður nýggja stjórn- in skipað miðskeiðis í okto- ber. Men politiskir eygleið- arar í Noregi siga, at sam- ráðingarnar verða ikki lætt- ar, tí teir tríggir flokkarnir eru ósamdir á fleiri økjum. Eitt nú er Arbeiðara- flokkurin fyri at fara undir oljuvinnu í Barentshavin- um, men tað vilja partar av Sosialistiska Vinstraflokk- inum ikki hoyra talan um. Arbeiðaraflokkurin er fyri at byggja fleiri gassorku- verk, men tað vilja SV og Miðflokkurin ikki góðtaka, uttan so at orkuverkini lúka sera strangar umhvørvis- treytir. Eitt annað, sum flokkarn- ir heldur ikki eru samdir um, er, hvussu nógvar olju- pengar politikararnir skulu brúka. Arbeiðaraflokkurin hevur hug at spara, men hinir báðir flokkarnir halda, at politikararnir eiga at játta meiri oljupengar til skúlar, samferðslu og heilsumál. Uttanríkispolitikkin eru flokkarnir heldur ikki samdir um. Arbeiðara- flokkurin er fyri noprskum ES-limaskapi, men tað vilja hinir báðir ikki, so tann spurningurin verður neyvan tikin fram í hesum val- skeiðinum. Úr politikki Fleiri kendir norskir polit- ikarar fóru burtur úr poli- tikki á hesum valinum. Ein teirra er forsætisráðharrin, Kjell Magne Bondevik. Hann boðaði longu undan valinum frá, at kundi hann ikki halda fram sum forsæt- isráðharri eftir valið, fór hann at taka seg burtur úr politikki. Tað endurtók hann aftan á ósigurin fyrra- kvøldið. Valið mánadagin var eis- ini søguligt á tann hátt, at Stórtingið fekk tann yngsta limin, sum tað nakrantíð hevur havt. Tað er tann 21 ára gamla Anna-Kristin Ljunggren, sum varð vald fyri Arbeiðaraflokkinum í Nordland. UTTAN ÚR HEIMI Nú sleppa tey at royna seg Kristin Halvorsen, Jens Stoltenberg og Aslaug Haga skulu skipa ta næstu stjórnina í Noregi.